Độc quyền - kẻ thù của cạnh tranh bình đẳng!

Định hướng dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh đòi hỏi sự cạnh tranh phải được tiến hành bình đẳng trên một sân chơi chung, không có độc quyền, bởi độc quyền là kẻ thù của cạnh tranh bình đẳng, bởi độc quyền thủ tiêu cạnh tranh bình đẳng.

Về mặt kinh tế, chúng ta đã làm được nhiều việc để chống độc quyền. Những việc này đã thể hiện theo hai hướng. Hướng thứ nhất là khuyến khích sự ra đời của hàng trăm nghìn doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế ngoài Nhà nước. Hướng thứ hai là giảm thiểu số lượng doanh nghiệp nhà nước trên cơ sở cổ phần hóa và tới đây sẽ còn được đẩy mạnh hơn nữa tiến độ thực hiện.

Về mặt giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, chủ trương xã hội hóa đã tạo ra sự ra đời của hàng chục ngàn trường học, bệnh viện, đoàn nghệ thuật, đơn vị thể thao ngoài công lập. Hơn thế nữa, đặc biệt là việc gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) sẽ còn mở rộng cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài vào làm ăn trong các lĩnh vực, nhất là các lĩnh vực nhạy cảm trước đây có sự bảo hộ cao ở trong nước. Để chống độc quyền, Quốc hội đã ban hành Luật Cạnh tranh, Bộ Thương mại đã thành lập Cục Cạnh tranh... Nhờ chống độc quyền mà một số lĩnh vực tăng trưởng đã cao hơn cả về số lượng và chất lượng, giá cả được hình thành trên cơ sở thị trường cạnh tranh, người tiêu dùng được lợi...

Tuy nhiên, trong việc chống độc quyền, vẫn còn một số hạn chế, bất cập. Hạn chế, bất cập còn thể hiện trên hai mặt. Một mặt, một số lĩnh vực còn độc quyền, như điện, than, xuất bản sách giáo khoa,... trong đó đáng lưu ý là điện và sách giáo khoa. Điện tuy đã có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp hơn (ngoài Tổng công ty điện lực), nhưng cũng vẫn chỉ là những doanh nghiệp nhà nước và vẫn chỉ là lĩnh vực sản xuất điện. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng làm cho điện sản xuất tuy tăng với tốc độ khá, nhưng vẫn còn mất cân đối so với yêu cầu sử dụng, hiện đang là "nút cổ chai" của nền kinh tế.

Việc xuất bản sách giáo khoa hiện cũng là lĩnh vực độc quyền của Nhà xuất bản Giáo dục mà kết quả thanh tra vừa qua cho thấy, nhờ định được giá cả độc quyền nên đã thu được lợi nhuận lớn, còn người tiêu dùng thì phải mua giá cao. Mặt khác, việc xã hội hóa trên các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và một số lĩnh vực khác mới chỉ theo hướng thành lập các cơ sở ngoài công lập và ngay cả hướng này cũng còn rất chậm, còn hướng cổ phần hóa hoặc giống như cổ phần hóa các cơ sở công lập mà bệnh viện được khởi động đầu tiên thì đang còn bàn cãi với các quan điểm trái ngược nhau, do đây là lĩnh vực nhạy cảm. Nhà nước cần có chủ trương và quyết định cụ thể để mở đường cho các lĩnh vực rộng lớn này, vì nhu cầu ngày một tăng lên mà những cơ sở hoàn toàn công lập chưa đáp ứng được.

Nếu chống độc quyền tốt, cổ phần hóa được đẩy mạnh, thì cũng tạo tiền đề cho việc xóa bỏ cơ quan chủ quản, xóa bỏ được sự phân biệt đối xử hoặc lạm dụng độc quyền nhà nước, vừa đem lại sự cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp, lợi ích cho người tiêu dùng, vừa tạo điều kiện để hạn chế dần đi đến xóa bỏ cơ chế xin - cho là cơ chế làm phát sinh tham nhũng hối lộ hiện nay.

Ngọc Minh