Tôi nhớ lại, đọt lang từng là thứ rau mà tôi ăn gần như hằng ngày. Rau lang mùa mưa non nhẫn, ngọn mập, màu xanh đậm. Thò tay ngắt, một dòng nhựa trắng dính vào tay, lát sau bệt thành một keo màu xám đen bám chặt, rửa mấy cũng không hết. Vườn sau nhà tôi thả đầy rau lang. Đất cát, chẳng trồng thứ gì tốt tươi cả. Từ nhiều năm trước, mẹ tôi đã lên giồng trồng khoai lang. Nhà thường nuôi mấy con heo giống địa phương, nhỏ con, nhưng nhờ ăn rau lang cùng đủ thứ rau cỏ khác, cũng giúp mẹ tôi có thêm đồng ra đồng vào. Đến mùa nắng, gia đình tôi lại lụi hụi khai giồng khoai để đào củ. Đất xấu nên củ cũng chẳng bao nhiêu. Nhưng có nhiều năm đó là cả một gia tài để dành độn trong những tháng giáp hạt. Năm nào có đủ gạo ăn thì khoai trở thành thứ ăn phụ cũng rất hấp dẫn. Mẹ tôi có biệt tài chế biến khoai lang. Khi thì bà nấu ăn với nước cốt dừa. Khi thì nấu xong lại quết với dừa nạo thành những viên to như quả trứng. Khi thì khoai nướng. Khi thì chè khoai. Món nào cũng ngon, ăn hoài chẳng thấy chán. Có khi bỏ cả cơm.
Tôi vẫn nhớ như in, hồi nhỏ, mùa nắng, một đám con nít chơi nghịch chán đã rủ nhau đi mót khoai lang. Cái giống khoai lang thật ngộ, có sức sống rất mãnh liệt. Mùa nắng, cát khô ran, đi lâu phồng cả chân. Vậy mà những ngọn non vẫn cứ nhú lên. Chúng tôi theo đó mà moi, thế nào cũng tìm thấy một đoạn thân còn sót lại và kèm theo một củ khoai nhỏ. Đất cát trên mặt tuy khô nhưng phía dưới luôn ẩm. Chỉ đào độ hai thước là có nước. Đi mót khoai vui nhất là mình tìm thấy nhiều củ khoai sót lại hơn những đứa khác, chứ khoai thì chẳng lạ lẫm gì. Sau đó, gom khoai lại, cạp vỏ sơ sơ rồi mạnh đứa nào đứa nấy cắn rau ráu, nhai ngấu nghiến, ngon lành...
Nhà có vườn nhưng cũng chẳng trồng được thêm gì nữa. Bữa cơm nào trong mùa cũng có ngọn lang. Khi thì ăn sống. Khi thì luộc. Khi thì hấp cơm. Khi thì nấu canh chua. Cái món canh chua cũng có mấy kiểu. Có bữa nấu với me trái, thêm mớ cá chốt. Có bữa nấu lá me non đầu mùa, thêm nắm tôm đất. Rau và lá me thì xanh tái, còn tôm thì đỏ, trông cũng đẹp mắt. Có bữa nấu với trái giác, trái bần. Có cá gì bỏ vào cá nấy. Chua thanh mà ngọt lự. Có bữa chẳng có cá, chỉ có me với rau. Vậy mà cũng "quất" một phát bốn năm chén vun. Ngon lành.
Tôi nhớ mẹ tôi hay kể về những năm đói. Củ khoai cũng không có mà ăn. Tết năm nọ, ngoại tôi đi khắp xóm mới mua được một gánh khoai. Ngoại về khoe: "Năm nay ăn tết yên rồi !". Còn ngày thường thì hái ngọn lang, rồi cả lá để ăn độn. Cơm một phần, rau các thứ đến năm sáu phần. May mà miền Tây có cá, ăn cũng đỡ xót ruột. Mẹ tôi kể lòng biết ơn loài thân dây giúp nuôi sống gia đình tôi. Đó là sự cảm nhận vị ngon ngọt của cả ngọn và củ của loài dây ấy. Ai đã từng ăn đọt lang thì biết. Nó có mùi rất đặc trưng, hơi hăng hăng nhưng ăn riết thì như một mùi thơm, không lẫn vào đâu được. Nó có vị chát cũng rất đặc trưng, mà nếu nó mất vị chát đó thì chẳng còn là đọt lang nữa. Còn củ thì cũng là thức ăn bổ dưỡng. Có nhiều loại khoai, mà mỗi loại, củ lại có mùi vị khác nhau. Khoai Bình Tuy bột ơi là bột, ăn mà không có ca nước mưa bên cạnh là mắc nghẹn. Khoai bí thì đỏ như bí và ngọt như mía lùi. Khoai tím thì củ nhỏ nhưng ăn lâu ngán. Còn có một thứ khoai nữa, tôi không biết chính xác tên là gì. Nó không có bột, trong khe, ăn ngọt nhưng không ngon lắm. Người quê tôi gọi là khoai trồ ban. Ba tôi cắc cớ gọi là khoai trồ biện. Bởi vì ở xóm trên, có hai anh em, một người tên là Ban, một người là Biện...
Bây giờ người ta có xu hướng hoài cổ; chọn những món ăn từng là món dân dã của nhà quê làm đặc sản. Đọt lang cũng trong số đó. Nhưng cái thứ đọt lang trồng cốt lấy ngọn, ăn nhạt phèo, chẳng có được cái mùi vị đặc trưng đầy vẻ chân quê, mộc mạc.
Viết mấy dòng này, tôi bỗng thèm một bữa cơm với rau lang "chính hiệu". Chắc ngon lắm !
Nguyễn Minh Hải
Bình luận (0)