Dự báo nguy cơ tim mạch 10 năm: Bước tiến mới của y học ứng dụng AI

Cô Đỗ V. (66 tuổi, Hà Nội) đi khám tổng quát tại một trung tâm tầm soát ứng dụng AI cùng gia đình, không có biểu hiện bất thường trước đó. Kết quả sau khi thăm khám phát hiện bất thường: Một khối u vú 7mm, nghi ngờ ác tính 96%. Tuy nhiên, điều nguy hiểm hơn là cô V. còn được phát hiện hơn 1.600 điểm vôi hóa mạch vành, có nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim cao nếu không được can thiệp kịp thời. Đây mới chính là "quả bom nổ chậm" nguy hiểm hơn cả khối u 7mm được phát hiện đồng thời lúc đó. Sau khi tầm soát, khách hàng đã được thăm khám chuyên sâu tim mạch và điều trị hiệu quả trước khi xử lý khối u vú ác tính.

Trường hợp của cô V. là câu chuyện của rất nhiều người mắc nguy cơ tim mạch nhưng chưa được phát hiện sớm, trong khi mức độ nguy hiểm còn hơn cả ung thư. Theo WHO, tại Việt Nam cứ khoảng 3 ca tử vong thì có 1 ca liên quan đến bệnh tim mạch, đứng đầu trong mọi nguyên nhân tử vong. Phần lớn các biến cố như đột quỵ, suy tim, nhồi máu cơ tim không xuất hiện đột ngột, mà âm thầm tiến triển trong nhiều năm từ những yếu tố nguy cơ quen thuộc như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hay béo phì.

CAC (Coronary Artery Calcium Score) - chỉ số vôi hóa động mạch vành như trường hợp của cô V. ở trên, cũng là chỉ số quan trọng phản ánh lượng canxi lắng đọng trong thành mạch vành, dấu hiệu cho thấy quá trình xơ vữa động mạch đã diễn ra trong thời gian dài.

Tuy nhiên, nếu các phương pháp như đếm điểm CAC, điện tim, siêu âm tim… cho biết những nguy cơ âm thầm đang hình thành, thì một chỉ dấu mới đang thu hút sự quan tâm của giới lâm sàng là EAT (Epicardial Adipose Tissue) - mỡ thượng tâm mạc. Nghiên cứu được công bố trên NIH Pubmed - Thư viện Y khoa quốc gia Hoa Kỳ, đã chứng minh khả năng dự báo biến cố tim mạch trước 10 năm nhờ chỉ số này - một bước tiến mới mở rộng ý nghĩa của tầm soát từ phát hiện tổn thương sang đánh giá nguy cơ dài hạn.

EAT hiểu đơn giản là lớp mỡ bao quanh tim và các mạch máu quanh tim. Trong nhiều năm, EAT từng được xem đơn thuần là mô mỡ sinh lý có chức năng bảo vệ tim. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, EAT còn được biết đến là mô mỡ có hoạt tính sinh học cao, khi lớp mỡ này quá dày và tích tụ dần theo thời gian, EAT tiết ra nhiều hoạt chất trung gian gây viêm, đi vào trong thành mạch máu, góp phần gây ra xơ vữa động mạch. Tức là ngoài quá trình xơ vữa và vôi hóa thông thường chúng ta vẫn biết khi cholesterol, chất béo và canxi tích tụ và làm dày thành mạch, thì nguyên nhân còn đến từ EAT.

Khi thể tích và đặc điểm của EAT được định lượng, bác sĩ có thêm dữ liệu để phân tầng nguy cơ về biến cố tim mạch trong tương lai và xây dựng kế hoạch phòng ngừa cho từng cá nhân, thay vì chờ tổn thương đã hình thành rõ ràng trên kết quả. Điều này càng thêm ý nghĩa hơn nữa khi EAT được kết hợp với các chỉ số quen thuộc khác như CAC, điện tâm đồ… chỉ trong 1 lần tầm soát.

Phương pháp giúp phát hiện EAT vừa chính xác vừa an toàn hiện nay là chụp CT tim liều siêu thấp, đảm bảo kiểm soát liều tia ở mức thấp mà chất lượng hình ảnh rõ nét, người dân Việt Nam sẽ có cơ hội tiếp cận trong quy trình tầm soát tại NURA - Trung tâm Tầm soát công nghệ cao ứng dụng AI độc quyền của Fujifilm. 

TS-BS Richard - Chuyên gia cố vấn y khoa, Giám đốc Stanford Solutions, nơi đang thực hiện những nghiên cứu chuyên sâu về AI hợp tác cùng Tập đoàn Fujifilm để đưa vào ứng dụng tại NURA cho biết thêm: "Chúng tôi đã đưa vào hệ thống AI được nghiên cứu hơn 10 năm qua để tối ưu phương pháp chụp CT. Khi đó liều tia X được giảm đến mức tối thiểu, chỉ cần từ 3% so với liều thông thường trong 1 lần chụp CT cả ngực và bụng. AI giúp khử nhiễu và nâng cao chất lượng hình ảnh, đánh giá tự động các nguy cơ biến chứng bệnh lý tim mạch qua các chỉ số CAC, EAT".

Hiện tại EAT đã được tích hợp vào hệ thống tầm soát của NURA trên toàn cầu và chuẩn bị đưa vào triển khai tại NURA Việt Nam. Bằng cách kế thừa kinh nghiệm y tế dự phòng Nhật Bản, NURA sẽ đem lại cho người được tầm soát một bức tranh tổng thể về sức khỏe trên đa cơ quan, để không chỉ dự báo nguy cơ tim mạch sớm mà còn phòng ngừa được nhiều bệnh lý nguy hiểm khác.