Du sơn ngoạn thủy: 'Miền An Hà là đẹp hơn cả'

"Nước biếc với trời xanh lẫn sắc"

Cảnh sắc Hà Tiên được Cửu Long Giang ngợi ca: "Nước biếc với trời xanh lẫn sắc/Non cao cùng biển rộng ngàn trùng". Jacques Lê Văn Đức vốn là tay du ngoạn có tiếng đất Nam kỳ đầu thế kỷ 20, đi khắp Á - Âu, riêng dải đất Việt, bước chân ông đã qua nhiều nơi. Xem du ký Du lịch ba ngày xe hơi (1925) có thể thấy rõ trải nghiệm hải hồ của ông. Đến đất Hà Tiên, những tiện ích lưu trú được ông Đức ghi lại tỉ mỉ. Chẳng hạn về lưu trú, nhà hàng trên gò hợp với du khách Việt vì có nhiều phòng ngủ, sân rộng, nơi đậu xe, cơm Việt… "Tôi khoái một đều [điều] hơn hết, là ở trên cho cao ráo vắng vẻ, nên khi gió mát mẻ lắm, ngó xuống dưới nổng [gò], thì xung quanh là biển mà thôi, một bên thì châu thành Hà Tiên, một bên thì cây cối. Thật là thú vị lắm", Jacques Lê Văn Đức viết.

ẢNH: TƯ LIỆU

Hang Tiền là một kỳ quan thiên tạo của Hà Tiên. Để tới đó phải đi ghe, mà chỉ việc di chuyển thôi, qua con mắt người ưa xê dịch như Jacques Lê Văn Đức, cũng thi vị lắm, "biển lặng trời thanh gió thổi hiu hiu, mát khỏe lắm, nên quên sự nắng, và cũng quên đói nữa, vì mắc vui chơi. Ghe đi gần theo hòn núi này núi nọ". Hang rộng lớn nằm bên hông núi sát biển, dài từ đầu này sang đầu kia nên gió thổi lồng lộng. "Nước nhỏ xuống lần lần, trong nước có trộn thứ muối chi chi bởi trong đá núi mà ra, nên mới đóng cục, lại thành ra như cột đá, hay là mũi kim đá lớn vậy, ở trên nóc hang thòng xuống, hay là ở dưới đáy hang nổi chồng lên. Tiếng tây gọi mồ hôi đá, đó là Stalagmite và Stalactite. Đừng ai tin dị đoan mà nói rằng: đó là sữa của bà tiên gì nhểu xuống". Tương truyền, tên hang liên quan tới vua Gia Long trên đường bôn ba từng náu mình ở đây, có đúc tiền dùng cho việc chi dụng nên nay còn gọi là hang Gia Long.

ẢNH: TRUNG TÂM XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI VÀ DU LỊCH HÀ TIÊN

Cảnh đẹp Tô Châu đã được ghi nhận trong Hà Tiên thập cảnh của Tao Đàn Chiêu Anh Các thời Mạc Thiên Tích trấn trị thế kỷ 18. Đến 1934, cảnh sắc ấy được ghi: "Không dè núi Tô Châu lại đẹp đẻ [đẽ] gắp [gấp] mấy phần: nhỏ, thấp, lửng đửng trên mặt nước trong veo; cây cối mọc phủ từ ngọn đến chơn như vóc gấm mướt xanh, tươi tắn; lại điểm lá chín nhiều màu; dưới chơn mấy khóm nhà sàn của người chài lưới, màu xám lẫn màu hồng, nóc lá chen nóc ngói. Toàn ngọn non ấy lại chiếu bóng xuống nước trong tợ [tựa] mảnh gương sáng sủa. Thật là một bức tranh tuyệt diệu", theo Thất Sơn - Hà Tiên.

Như trên chỉ là vài danh tích của Hà Tiên, cảnh quan như bồng lai tiên cảnh còn nhiều lắm, "Cảnh Thạch Động một bầu vi diệu thú/Nóc đá lòng thòng, buông thạch nhũ/Núi Tô Châu cây lá phủ xanh rì/Sắc long lanh, lộng bể diệu kỳ/Vẻ thanh thú, gợi lòng thi với tửu/Đây núi Bình San, nọ đền Mạc Cửu/Nầy hòn Đá Dựng, kìa trống Lôi Âm...", Cửu Long Giang thi tán. Rời Hà Tiên, nếu muốn lưu giữ đồ kỷ niệm, thì có đồ dùng được chế tác từ đồi mồi "bán khắp xứ, như là lược đầu [đồi] mồi, nút áo, hộp trầu, đồ chơi, quạt, hột đựng thuốc diễu, dao cắt giấy, vân vân", Du lịch ba ngày xe hơi chia sẻ.

"Vùng Thất Sơn lố nhố non bồng"

Cửu Long Giang ấn tượng với tỉnh lỵ Châu Đốc nằm ngay bên dòng Cửu Long, các công thự, rồi khách sạn, bưu điện, chùa chiền gây nên một cảnh sầm uất, nhộn nhịp. "Đã chơi núi, lần lên cao cho biết/Đứng tuyệt đảnh bâng khuâng chi xiết/Danh sơn nhà la liệt giữa đồ dư/Núi Dài, núi Tượng, núi Két, Trà Sư/Núi Nam Vi, ông Tô với bà Đội/Toàn non lảnh đượm nhuần cây cối/Thoạt tỏ mờ như chìm nổi gần xa/Sắc đạm, thanh, hồng, tía dung hòa/Cây chen đá thướt tha diễm lệ/Ngoảnh mặt lại, nhìn xem dưới thế/Cả lâu đài chợ búa cỏn còn con/Yêu thay cẩm tú giang sơn!", phong cảnh Thất Sơn đã được Cửu Long Giang thu gọn lại trong bài thơ Cảnh Thất Sơn (Châu Đốc).

Vẫn lời Cửu Long Giang, "Vùng Thất Sơn lố nhố non bồng/Cao lẫn thấp xanh hồng khoe sắc lịch". Núi Cấm là ngọn núi cao nhất trong Thất Sơn, phong cảnh được khen là ngoạn mục "thêu một bức tranh thiên tạo kỳ tú, vừa tinh xảo, vừa đẹp đẻ [đẽ]; ngấm [ngắm] xem không chán bao giờ, vì bức tranh cây núi ấy tùy theo thì giờ mà thay đổi màu sắc, hình trạng luôn", theo du ký Thất Sơn - Hà Tiên. Thất Sơn có bốn cảnh nhân tạo đáng chú ý gồm Nguyệt Minh đài, tàn tích cảnh ông Bảy Do, chùa Ba Đạo và chùa ông Đức Minh, ấy là ở thời điểm năm 1934. Còn kỳ quan thiên tạo, phải kể tới Thạch Hà động, Giang Hà động và động Đá Dựng…

Với thắng cảnh núi Sam dạo thập niên 1930, Bùi Văn Danh trong tác phẩm Các nẻo đường trong Nam Kỳ (1936) cho biết: "Đứng chờ bến xe hơi sau chợ Châu Đốc dòm lên thì cãnh [cảnh] núi Sam khác nào bức tranh đẹp của thành phố Châu Đốc". Từ chân núi ngước lên, là cây lá chen với đá núi, xen lẫn đó là cảnh chùa, tháp và pháo đài, theo ghi nhận trong Thất Sơn - Hà Tiên.