Dự thảo hướng dẫn Nghị quyết 29: Trao cơ hội khắc phục hậu quả sai phạm đất đai

TAND tối cao ban hành dự thảo Nghị quyết hướng dẫn áp dụng một số quy định đặc thù khi xét xử, giải quyết tội phạm về đất đai quy định tại Nghị quyết 29/2026/QH16 ngày 24.4.2026 của Quốc hội và một số tội phạm liên quan đến đất đai quy định tại bộ luật Hình sự.

ẢNH: THANH NIÊN

Theo điều 5 Nghị quyết 29, đối với vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự các trường hợp:

• Không gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước thì phải đáp ứng đủ các điều kiện: không tham nhũng; vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh; dự án, công trình đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã giải quyết dứt điểm các khiếu nại, tố cáo liên quan theo quy định.
• Có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước thì phải bảo đảm các điều kiện quy định trên và đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

Đồng thời, trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng miễn trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp quy định tại điều 5 của Nghị quyết này.

Cạnh đó, theo điều 6 Nghị quyết 29, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả nếu bảo đảm đủ các điều kiện sau:

• Có hành vi vi phạm nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh;
• Có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước nhưng không tham nhũng;
• Các dự án, công trình đang thực hiện, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có khả năng, phương án, điều kiện để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước, có cam kết của tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục hậu quả và tích cực khắc phục theo tiến độ, phương án đã cam kết.

Tạo cơ chế bị cáo khắc phục hậu quả

Để áp dụng điều 6 Nghị quyết 29, theo dự thảo hướng dẫn của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao, ở giai đoạn xét xử, các căn cứ để tòa án xem xét ra quyết định tạm đình chỉ, hoặc hoãn phiên tòa để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả, gồm:

• Kết luận điều tra, cáo trạng hoặc chứng cứ do Viện kiểm sát bổ sung xác định hành vi vi phạm của bị can, bị cáo không tham nhũng; gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước.
• Văn bản đánh giá, xác nhận của người đứng đầu Chính phủ, bộ, ngành, cơ quan T.Ư, cấp tỉnh đã quyết định chủ trương đầu tư theo quy định của luật Đầu tư xác nhận dự án, công trình "vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh", "có khả năng, phương án, điều kiện để khắc phục", dự án công trình "mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội cho địa phương, đất nước".
• Bản giải trình của tổ chức, cá nhân có trách nhiệm khắc phục hậu quả về việc "chưa khắc phục được hậu quả thiệt hại do nguyên nhân khách quan" là do những yếu tố ngoài ý chí và khả năng kiểm soát của họ, không phải do cố tình chây ỳ hoặc trốn tránh trách nhiệm.
• Cam kết "khắc phục hậu quả" của tổ chức, cá nhân thể hiện trách nhiệm và chủ động thực hiện các biện pháp cần thiết để khắc phục, bồi thường thiệt hại đã xảy ra. Kèm theo bản cam kết phải có phương án, lộ trình và thời điểm kết thúc việc khắc phục hậu quả.

Khi hết thời gian tạm đình chỉ, hoãn phiên tòa, nếu cá nhân, tổ chức khắc phục toàn bộ hậu quả thì tòa án ra quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can; trường hợp chưa khắc phục toàn bộ hậu quả, thì tòa án căn cứ tỷ lệ khắc phục hậu quả, hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước để quyết định giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.