Đưa giáo dục văn hóa nghệ thuật vào hệ sinh thái số

Thu Thủy- thuthuytnts@gmail.com

19/09/2026 08:08 GMT+7

Sáng 18.9, Trường đại học Văn hóa TP.HCM phối hợp với Sở VH-TT TP.HCM, Hội Văn nghệ dân gian VN và Văn phòng UNESCO tại VN tổ chức Hội thảo khoa học "Giáo dục văn hóa nghệ thuật trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa".

Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tác động mạnh đến quá trình sáng tạo, sản xuất, lưu giữ, truyền tải, tiếp nhận các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật. Sự thay đổi này đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với công tác giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật (VHNT), không chỉ về kiến thức chuyên môn và năng lực sáng tạo mà còn ở kỹ năng số, khả năng thích ứng với môi trường nghề nghiệp đang biến đổi nhanh chóng.

CẦN HỆ SINH THÁI LIÊN KẾT TRONG GIÁO DỤC VHNT

Theo PGS-TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa TP.HCM, nội dung hội thảo tập trung vào các vấn đề như cơ sở lý luận và xu hướng phát triển giáo dục VHNT trong chuyển đổi số; các mô hình, kinh nghiệm thực tiễn về hợp tác giữa nhà trường, doanh nghiệp và tổ chức sáng tạo; thực trạng đào tạo nguồn nhân lực, ứng dụng AI và công nghệ số trong giảng dạy, sáng tạo nghệ thuật; cùng các giải pháp, định hướng chính sách về phát triển nhân lực văn hóa số, sở hữu trí tuệ, bản quyền số, đạo đức học thuật và trách nhiệm khi sử dụng AI. Có 76 tham luận được gửi về cho thấy sự quan tâm đối với bài toán đổi mới giáo dục VHNT trước yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa (CNVH).

Đưa giáo dục văn hóa nghệ thuật vào hệ sinh thái số - Ảnh 1. — Tiến sĩ Lâm Nhân chia sẻ tại hội thảo

Trao đổi tại hội thảo, PGS-TS Đỗ Ngọc Anh, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa TP.HCM, cho rằng nếu trước đây, giáo dục chỉ trong nhà trường, sau đó là đưa đến các bảo tàng, các thiết chế văn hóa, các nhà hát thì hiện nay đã mở ra môi trường số thông qua kho dữ liệu mở từ bảo tàng trực tuyến, công nghệ thực tế ảo, mạng xã hội, AI… "Tôi tìm hiểu thì ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore đều có điểm chung trong giáo dục VHNT là từng bước xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa nhà trường, cơ quan quản lý, nghệ sĩ, bảo tàng, cơ sở văn hóa và nền tảng công nghệ với 4 xu hướng: Chuyển từ số hóa đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái dữ liệu và dịch vụ giáo dục; chuyển từ truyền đạt kiến thức sang học tập thông qua khám phá, tương tác và sáng tạo; kết hợp hoạt động trực tiếp với trực tuyến; tăng cường phối hợp giữa các liên kết như nhà trường, nghệ sĩ, bảo tàng… Từ đó tôi cho rằng, ở VN có thể vận dụng xây dựng mô hình theo hướng hệ sinh thái thay vì triển khai các dự án riêng lẻ", bà Đỗ Ngọc Anh phân tích thêm.

NGƯỜI TRẺ ĐANG SỐNG TRONG HỆ SINH THÁI VĂN HÓA RẤT KHÁC

Chia sẻ riêng với Thanh Niên về giáo dục VHNT trong bối cảnh chuyển đổi số phải thay đổi ra sao để tạo ra nguồn nhân lực phát triển CNVH, PGS-TS Lê Thị Ngọc Điệp, Trưởng khoa Việt Nam học, Trường đại học KHXH & NV (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng phải chuyển từ truyền thụ kiến thức sang hình thành năng lực văn hóa. Người học không chỉ cần biết một tác phẩm, một loại hình nghệ thuật hay một di sản mà phải biết đặt câu hỏi rằng nó xuất hiện trong bối cảnh nào, ai tạo ra và diễn giải giá trị của nó thay đổi ra sao… Phải đưa môi trường số trở thành một phần của giáo dục VHNT trong nhà trường.

Đưa giáo dục văn hóa nghệ thuật vào hệ sinh thái số - Ảnh 2. — Hội thảo thu hút sự tham gia của các chuyên gia, nhà giáo dục trong nhiều lĩnh vực tại TP.HCM và các tỉnh thành

"Người trẻ đang sống trong một hệ sinh thái văn hóa rất khác. Họ xem video ngắn, nghe nhạc trực tuyến, xem phim, tham gia fandom, đi concert, sáng tạo nội dung, theo dõi KOL... Tất cả đều là những thực hành văn hóa. Nhà trường cần bước vào chính những không gian thực hành văn hóa này để giúp người học đọc, phân tích và sáng tạo văn hóa. Hơn nữa giáo dục VHNT phải tạo được cầu nối giữa công chúng và CNVH. Một nền CNVH không chỉ cần những nghệ sĩ giỏi; mà còn cần nhà nghiên cứu, nhà quản lý, nhà sản xuất, người làm truyền thông, thiết kế, công nghệ, dữ liệu, marketing, bản quyền… Vì thế, giáo dục VHNT phải mở rộng sang những năng lực như sáng tạo nội dung, kể chuyện số, quản trị di sản, truyền thông văn hóa, thiết kế trải nghiệm, bản quyền và đạo đức sử dụng AI", bà Điệp nói thêm.

Về vai trò của nhà trường trong thời đại mà TikTok, YouTube, gameshow, concert, AI, mạng xã hội, phim ảnh... đang trở thành những "lớp học" VHNT không chính thức, TS Phạm Lan Hương, Khoa Di sản và Văn hóa dân tộc - Trường đại học Văn hóa TP.HCM, cho rằng phải chuyển từ "nơi truyền đạt kiến thức" sang "nơi định hướng, kết nối, kiểm chứng và phát triển năng lực sáng tạo". Giáo dục VHNT cần đi theo hướng mở hơn, thực hành hơn và gần với đời sống số hơn như đưa phim, âm nhạc, mạng xã hội, AI, thiết kế số… vào đối thoại trong lớp học; đồng thời đưa sinh viên đến bảo tàng, nhà hát, phim trường, không gian sáng tạo, cộng đồng và các sự kiện văn hóa. Sinh viên vừa học, vừa sáng tạo, vừa làm ra sản phẩm, vừa đối thoại với chuyên gia và công chúng. Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra những người trẻ làm nội dung thật nhanh, mà là những người trẻ có khả năng tạo ra những nội dung có giá trị, có trách nhiệm và có bản sắc. Đó là cách giáo dục VHNT có thể đồng hành với chuyển đổi số, phát triển bền vững, hội nhập quốc tế và CNVH, nhưng vẫn giữ được một điểm tựa rất quan trọng: bản sắc VN.

Nhấn mạnh thêm về vai trò của công nghệ số trong giáo dục VHNT, TS Lâm Nhân cho rằng: "Công nghệ không thể thay thế được con người, chỉ hỗ trợ con người để thực hiện. Quan trọng con người phải đứng trên công nghệ, sai khiến được công nghệ. Trong bối cảnh hiện nay giáo dục truyền thống phải chuyển đổi, áp dụng công nghệ vào giảng dạy nhưng đó chỉ là một phần, còn quan trọng là phải tạo năng lực chủ động, tự sáng tạo đứng trên nền tảng văn hóa truyền thống thì mới vững được".