El Nino đang tác động đến Việt Nam thế nào?

El Nino gia tăng cường độ, Nam bộ chịu nhiều tác động

"Năm nay mưa ít, nắng nóng gia tăng" là nhận định chung của nhiều người dân Nam bộ thời gian qua. Số liệu quan trắc của các cơ quan chuyên môn cho thấy cảm nhận đó là hoàn toàn đúng. Cụ thể, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết từ ngày 11.7 - 10.8, nhiệt độ trung bình tại khu vực Duyên hải nam Trung bộ, Tây nguyên và Nam bộ cao hơn trung bình nhiều năm từ 1,1 - 1,2 độ C. Một số trạm ở Nam bộ thậm chí ghi nhận nhiệt độ cao nhất ngày đạt hoặc vượt giá trị lịch sử cùng thời kỳ. Như tại các trạm Cần Thơ, Mỹ Tho và Cà Mau, mức nhiệt cao nhất lần lượt đạt 35,5 độ C, 35,6 độ C và 34,6 độ C trong đầu tháng 8. Trong khi đó, Biên Hòa (Đồng Nai) đã có chuỗi ngày từ 18 - 25.7 hứng nắng nóng với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35,5 - 36 độ C.

Ở Bắc và Trung bộ cũng xuất hiện một số đợt nắng nóng với mức nhiệt cao nhất đến 39 - 40 độ C. Ngược lại tổng lượng mưa của các khu vực này cũng thấp hơn trung bình nhiều năm cùng kỳ từ 20 - 80%.

Hệ lụy là đang xảy ra tình trạng căng thẳng về nguồn nước ngọt phục vụ sinh hoạt ngay trong mùa mưa ở khu vực miền Đông Nam bộ. Ngày 27.7, Công ty cổ phần cấp nước Gia Tân (TP.Đồng Nai) phải ra thông báo tạm ngưng cung cấp nước và mở nước luân phiên đến các khách hàng. Lý do là mực nước hồ Trị An xuống thấp, cao trình chỉ còn khoảng 51 m.

ẢNH: LÊ LÂM

Đơn vị này kiến nghị Sở Xây dựng TP.Đồng Nai và Công ty thủy điện Trị An duy trì mực nước hồ ở khoảng cao trình từ 52 m trở lên để đảm bảo nguồn nước phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân. Vấn đề đã được giải quyết ngay sau đó nhưng đây cũng là "tiếng chuông báo động" về nguồn nước. Lãnh đạo Công ty thủy điện Trị An thông tin: "Trên thượng nguồn còn có rất nhiều thủy điện, các nhà máy này cũng cần tích nước nên hiện tại nguồn nước về rất hạn chế".

Tương tự, tại hồ Dầu Tiếng - công trình thủy lợi lớn nhất Đông Nam Á, mực nước hồ giảm đáng kể so với trung bình nhiều năm. Theo Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam (SIWRP), do lượng mưa đầu năm 2026 trên lưu vực hồ Dầu Tiếng thấp hơn và xuất hiện muộn hơn so với năm 2025 nên dự báo mực nước mùa lũ năm 2026 có khả năng thấp hơn năm 2025. Kết quả tính toán đến ngày 30.7 cho thấy lượng mưa lũy tích bình quân trên lưu vực hồ đạt khoảng 757 mm, thấp hơn khoảng 66 mm so với cùng kỳ năm 2025, tương ứng giảm khoảng 8%. Mực nước hồ đến ngày 31.7 là 19,67 m, thấp hơn 1,53 m so với mực nước yêu cầu trước lũ theo quy định là 21,2 m. Dung tích hồ đạt gần 759 triệu m³, tương đương 48% tổng dung tích toàn bộ hồ 1,58 triệu m³.

Bên cạnh đó, miền Tây có nguy cơ đối mặt với mùa lũ thấp khi lượng nước từ thượng nguồn sông Mê Kông về ít và muộn hơn trung bình nhiều năm, có thể kéo theo hạn mặn gay gắt trong mùa khô sắp đến. Tính đến ngày 30.7, mực nước tại trạm Kratie ở Campuchia - thượng nguồn sông Cửu Long, đo được là 14,87 m, thấp hơn 1,63 m so với trung bình nhiều năm cùng kỳ. Do vậy, mực nước tại vùng đầu nguồn sông Cửu Long là Tân Châu và Châu Đốc đều đang ở mức thấp hơn nhiều so với trung bình nhiều năm.

Th.S Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia sinh thái học ĐBSCL, nói ngắn gọn: "Khả năng năm nay, miền Tây "đói" lũ". Điều này không chỉ ảnh hưởng nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp trước mắt mà còn làm gia tăng nguy cơ khô hạn, mặn xâm nhập sâu trong mùa khô sắp tới. Nước từ thượng nguồn sông Mê Kông về ít cũng đồng nghĩa với nguồn lợi thủy sản tự nhiên sẽ giảm mạnh. Diện tích ngập lũ ít, cá không có nơi trú ngụ để kiếm ăn và sinh sản. Đó là chu kỳ sụt giảm nguồn lợi thủy sản từ tự nhiên kéo dài trong 2 - 3 năm tới.

Siêu El Nino đang đến rất gần, nguy cơ căng thẳng gia tăng

Bản tin cập nhật ngày 10.8 của Trung tâm Dự báo khí hậu thuộc Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực Nino 3.4 đã cao hơn trung bình tới 1,8 độ C (từ 1,5 - 2 độ C được xác định là El Nino mạnh). Các khu vực lân cận như Nino 3 cao hơn 2,4 độ C và Nino 1+2 cao hơn 3,3 độ C. NOAA nhận định El Nino sẽ tiếp tục tăng cấp lên cường độ rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026, duy trì đến đầu mùa xuân 2027; xác suất này lên đến 97%.

Không chỉ nước trên bề mặt biển nóng lên, các tín hiệu dưới mặt biển cũng đang củng cố xu thế này. Lượng nhiệt trong lớp nước 0 đến -300 m ở vùng xích đạo Thái Bình Dương cao hơn bình thường, trong khi độ nghiêng của tầng nhiệt thấp hơn mức trung bình. Đây là những đặc trưng thường gắn với một pha El Nino mạnh điển hình.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Đối với VN, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo thời tiết cả nước trong thời kỳ 11.8 - 10.9 bắt đầu cho thấy sự phân hóa. Trong khi Bắc bộ, Thanh Hóa - Huế và Tây nguyên có lượng mưa cao hơn trung bình nhiều năm, các khu vực còn lại phổ biến thấp hơn từ 10 - 30%. Đáng chú ý là sự phân bố mưa không đồng đều ngay cả trong cùng một khu vực.

SIWRP cũng dự báo dòng chảy về hồ Dầu Tiếng trong tháng 8 đạt khoảng 249 triệu m³, thấp hơn so với trung bình nhiều năm là 274,5 triệu m³. Tổng dòng chảy mùa lũ về hồ Dầu Tiếng dự báo đạt khoảng 1,42 triệu m³ thấp hơn so với tổng dung tích hồ là 1,58 triệu m³. Hồ Dầu Tiếng là công trình đa mục tiêu, từ phục vụ nước sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp và phòng, giảm lũ đến cải thiện môi trường, chống xâm nhập mặn cho vùng hạ du sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ Đông.

Các chuyên gia khuyến cáo với xu hướng El Nino hiện tại, lượng mưa những tháng cuối mùa sẽ giảm nhanh, trong khi nền nhiệt tiếp tục cao, lượng nước tích trữ trong đất, hệ thống sông ngòi và các công trình thủy lợi có thể bị ảnh hưởng. Khi mùa khô bắt đầu, nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt và sản xuất tăng lên, áp lực đối với nguồn nước sẽ lớn hơn. Đặc biệt với ĐBSCL, xâm nhập mặn không chỉ phụ thuộc vào lượng mưa tại đồng bằng mà còn liên quan đến dòng chảy từ thượng nguồn, thủy triều và nhiều yếu tố khác. Vì thế, tác động của El Nino cần được nhìn trong một hệ thống lớn hơn thay vì quy tất cả diễn biến hạn mặn cho một hiện tượng khí hậu. Đối với nông nghiệp ĐBSCL, đây là lúc chính quyền địa phương và người nông dân cần chuyển từ tư duy "chờ hạn mặn xảy ra mới ứng phó" sang quản trị rủi ro theo mùa vụ.