Thông tin mà hai bạn Hoàng Trọng Ân và Châu Ngọc Thành giải mã cũng trùng với một số nghiên cứu trước đó từng công bố của tác giả Bửu Kế, đăng trên Báo Bách Khoa Sài Gòn năm 1961, nói về ngài Hộ bộ kiêm Binh bộ Ý Đức hầu họ Lê có mộ là lăng Ba Vành.
Trong bài viết này, tác giả Bửu Kế đã đưa ra một tài liệu lưu trữ ở Thư viện dòng Thiên An, nơi Linh mục L. Cadière đã tặng biếu sách vở, di cảo của mình. Tài liệu đó gồm một bức thư của L. Cadière gửi R. Orband, đang giữ chức Hội lý Hộ và cũng là trợ bút tập san BAVH.
Nội dung bức thư của Linh mục L. Cadière: "Nhờ bộ Lễ hỏi giúp làng Cư Chánh: Ai đã chôn trong lăng gọi là lăng Ba Vành? Tại sao người chôn trong lăng ấy lại bị đào và đốt đi? Ngôi mộ chôn lại sao cũng trong lăng đó là của người nào? Và vì sao bia lại bị búa rập?".
R. Orband đã phúc đáp bằng một dòng viết thêm vào bức thư của L. Cadière: "Thưa cha, sau đây là những điều mà tôi hỏi được", rồi đính kèm một văn bản của bộ Lễ triều đình Huế, như sau: "Tiếp Hộ chánh tòa Hội biện quan đại nhân hỏi sự tích mộ Ba Vành và con cháu hiện nay ở xứ nào, Bộ tôi đã tư Thừa Thiên phủ chuyển hỏi làng Cư Chánh. Nay cứ xã ấy khai rằng: Ngôi mộ chôn ai và con cháu thuộc xã thôn nào thì chưa được rõ, chỉ biết mộ ấy là mộ xưa, nguyên đắp ba lớp thành, tục xưng Ba Vành, bỏ phế đã lâu, chỉ lưu lại một tòa bia đá, tự tích bị phá hủy.
Năm Thành Thái thứ 13 (1901), Lý trưởng lúc bấy giờ là Nguyễn Bút (nay đã chết) cho Cơ mật viện Thừa biện Võ Bá Khương (nay Chủ sự Phụ chính phủ) đem thân nhân vào chôn trong lăng ấy. Bộ tôi hỏi viên Chủ sự Võ Bá Khương thì viên ấy khai rằng: Ngôi mộ Ba Vành là của Chánh dinh Hộ bộ kiêm Binh bộ tặng Tá lý công thần đặc tiến Trụ quốc Kim tử vinh lộc đại phu Chính trị thượng khanh Ý đức hầu Lê quý công chi mộ".
Hoàng Trọng Ân và Châu Ngọc Thành trước lăng mộ người quá cố bí ẩn
ẢNH: BÙI NGỌC LONG
Sơ đồ hình vẽ phối cảnh lăng Ba Vành do nhà nghiên cứu Trần Viết Điền tái lập từ dấu tích thực địa
ẢNH: T.V.Đ
Có một người làng Đồng Di là Đinh Như Nghi khai rằng năm Thành Thái thứ bảy (1895), con cháu của ngôi mộ là Lê Xuân (nay đã chết) cải táng hài cốt trong mộ đem qua chôn ở núi Ngự Bình (...).
Đinh Như Nghi khai thêm rằng: "Lúc Lê Xuân cải táng hài cốt ở mộ Ba Vành đem sang chôn ở núi Ngự Bình bị dân làng Cư Chánh nghiêm trách dữ dội, nên Lê Xuân hoảng sợ bỏ làng vào ở tại Đà Nẵng làm nghề thợ thiếc, nay đã từ trần".
Năm 1988, nhà nghiên cứu Trần Đại Vinh (ở Huế) cũng đã có bài viết nghiên cứu bổ sung thêm rằng: Hai chữ Phú, La ở góc trên bia là ghi chữ đầu của tên huyện và tên làng của Võ Bá Đạm. Nhâm Tuất là năm 1922. Ông Vinh cho biết đã tìm ra dòng họ của Võ Bá Khương tại làng La Ỷ, huyện Phú Vang (nay thuộc P.Dương Nỗ, TP.Huế).
Theo nghiên cứu của ông Vinh, ông Võ Bá Khương sinh năm Tân Mùi (1871), mất năm Đinh Tỵ (1917), từng trải qua các chức vụ: Thừa biện viện Cơ Mật, Chủ sự phủ Phụ chính. Hồng lô tự khanh, là người đã xin và đem chôn tiên nhân của mình vào trong khuôn thành lăng Ý đức hầu.
Võ Bá Đạm là con trưởng của Võ Bá Khương, sinh năm Ất Mùi (1895), mất năm Quý Mùi (1943), hàm Hàn lâm viện biên tu, là người đã cho trét vữa xi măng lên ngôi bia cũ của Ý đức hầu để khắc dòng chữ "Phú, La"... "phủ quân chi mộ", "Nhâm Tuất mạnh đông", "Tự tôn Võ Bá Đạm phụng lập".
Ông Trần Đại Vinh cho biết, trong khi khảo sát thực địa những lăng mộ của gia đình Võ Bá Khương, nhóm của ông đã phát hiện một số mộ tiền nhân của gia tộc này chôn ngay trước (tiền đoạt hướng) các lăng mộ lừng danh là "cát địa" của người khác.
Vì sao lăng Ba Vành vẫn nghi là lăng mộ vua Quang Trung ?
Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Trần Viết Điền (nguyên giảng viên vật lý của Trường ĐH Sư phạm Huế) trong nghiên cứu của mình vẫn đưa ra nhiều phản biện và cho rằng lăng Ba Vành không phải là lăng mộ của Ý đức hầu Lê Quang Đại, mà chính là lăng mộ vua Quang Trung.
Công trình nghiên cứu của ông Điền kế thừa những công trình nghiên cứu của GS Nguyễn Thiệu Lâu dựa vào gợi ý của linh mục Cadiere, vào năm 1961, tiếp đến là các nghiên cứu của cố học giả Nguyễn Hữu Đính, kết hợp với kết quả nghiên cứu điền dã, thu thập hiện vật...
Theo ông Điền, một số nhà nghiên cứu ở Huế dựa vào cứ liệu duy nhất là hương phổ làng Đồng Di và gia phả họ Lê Quang thuộc làng Đồng Di (nay thuộc xã Phú Hồ, TP.Huế), thực tế họ Lê Quang làng Đồng Di không có gia phả chép các vị tổ trước năm 1930 và các thư tịch soạn trước năm 1966, không hề có ngài Hộ bộ kiêm Binh bộ Ý đức hầu Lê quý công.
Nguyên nhân lăng Ba Vành được cho là của Lê Quang Đại là vì năm 1961, Báo Bách Khoa Sài Gòn có bài viết của cụ Bửu Kế nói về ngài Hộ bộ kiêm Binh bộ Ý đức hầu họ Lê là người làng, có mộ là lăng Ba Vành nên làng đã ghi thêm vào hương phổ vị nhân thần này từ 1966.
Trong khi đó, Lê Quang Đại là nhân vật lịch sử duy nhất, thời Võ vương Nguyễn Phúc Khoát, có mộ táng tại làng Xuân Hòa, bia đá có khắc chức vụ và nơi ông từng làm quan. Về chi tiết này, nhà nghiên cứu Trần Đại Vinh đã phân tích, dòng bia ngôi lăng mộ sau miếu khai canh làng Xuân Hòa (nay thuộc P.Kim Long, TP.Huế), mà ông Trần Viết Điền cho là mộ của Lê Quang Đại, ghi: Bổn thổ Hộ bộ kiêm Binh bộ Thượng thư hành hạ Thuận Hóa Quảng Nam đằng xứ, tức chỉ cho thấy đây là mộ một nhân vật có chức Hộ bộ kiêm Binh bộ đời Lê, thay mặt nhà vua đi kinh lý, xem xét (hành hạ) hai xứ Thuận - Quảng, không có chi tiết cho biết tên họ.
Về sự kiện vụ "trộm long tráo mộ", ông Điền cũng phân tích rằng, quan Hồng lô tự khanh Võ Bá Khương từng đưa hài cốt thân phụ Võ Bá Bình của ông vào chôn ở nấm lăng Ba Vành năm 1917 vì cho rằng phong thủy tốt. Sự việc bị ông Án Chất tố giác, ông Võ Bá Khương phải nhờ con trưởng là Hàn lâm biên tu Võ Bá Đạm chạy án, nhờ tòa Khâm sứ Pháp can thiệp với Nam triều, mới khỏi trọng tội. Ông Võ Bá Khương phải đưa hài cốt của cha khỏi lăng Ba Vành ngay trong năm 1917.
Bộ Lễ Nam triều khi trả lời ông R.Orband thì cho rằng ông Võ Bá Khương đã đưa Hộ bộ kiêm Binh bộ vào chôn ở lăng Ba Vành. Theo ông Điền, cứ liệu mà cụ Bửu Kế dẫn trên chẳng có tờ khai với bút tích của Đinh Như Nghi, Võ Bá Khương. "Cụ Bửu Kế chẳng chụp ảnh và công bố các tư liệu", ông Điền nghi ngờ.
Còn riêng công trình của mình, ông Trần Viết Điền lấy cơ sở nghiên cứu này là loại gạch được tìm thấy ở lăng Ba Vành tương đồng với gạch thời Tây Sơn được tìm thấy ở gò Viên Khâu Tây Sơn (núi Bân), ở đàn Phương Trạch Tây Sơn (sau chùa Thiên Mụ), ở Học cung Long Hồ (do Tây Sơn mở rộng Văn miếu Long Hồ)... cùng với nhiều yếu tố hiện vật, phong thủy..., từ đó ông cho rằng lăng Ba Vành hội đủ điều kiện của một khu lăng tẩm của bậc hoàng đế. Ông Điền cũng đề nghị ngành chức năng cần sớm có cuộc khảo cổ học, giám định tuổi gạch để kết luận.
Bình luận (0)