Làm sách giáo khoa, chuyện như đùa

4
Xã hội đang hy vọng sau những sự cố dẫn đến việc Bộ trưởng Bộ GD-ĐT xin lùi thời gian trình QH đề án Đổi mới chương trình - sách giáo khoa sẽ là dịp để bộ này có được một đề án xứng tầm hơn, không còn những chuyện 'hậu trường' viết sách giáo khoa không giống ai như tìm hiểu của Thanh Niên.

Xã hội đang hy vọng sau những sự cố dẫn đến việc Bộ trưởng Bộ GD-ĐT xin lùi thời gian trình QH đề án Đổi mới chương trình - sách giáo khoa sẽ là dịp để bộ này có được một đề án xứng tầm hơn, không còn những chuyện 'hậu trường' viết sách giáo khoa không giống ai như tìm hiểu của Thanh Niên.

Làm sách giáo khoa, chuyện như đùa
Quá trình viết SGK hiện nay có nhiều điểm yếu dẫn tới tình trạng không đáp ứng yêu cầu của thực tiễn nhưng người học không có lựa chọn nào khác - Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Quan điểm Bộ GD-ĐT phải tham gia làm sách giáo khoa (SGK) đã dẫn đến nhiều hệ lụy và những câu chuyện khó tin trong quá trình viết SGK ở VN từ trước đến nay.

Viết một lèo 12 tiếng

Cố GS Phan Trọng Luận, Tổng chủ biên SGK Ngữ văn (chương trình nâng cao), có lần kể chuyện về “một lần chữa cháy SGK”. Số là một tác giả đã nhận phân công từ trước đến 3 tháng để hoàn thành bản thảo nhưng sát nút ngày nộp, quá bận công việc, ông ta thông báo là không viết kịp và đành thất hứa. Thế là tổng chủ biên phải ngồi viết 12 tiếng đồng hồ liền cho kịp nộp bản thảo đúng kỳ hạn rất khắt khe của nhà xuất bản.

 
Làm sách giáo khoa, chuyện như đùa - ảnh 2

Khi viết SGK hiện hành đã xảy ra tình trạng thế này: viết xong xuôi đâu đấy rồi mới cho đi nước ngoài học, đào tạo vuốt đuôi. Không chỉ có một đoàn mà đến mấy đoàn, đoàn thì đi Đức, đoàn đi Thụy Điển... Người ta kháo nhau: chủ yếu là để tiện giải ngân tiền dự án mà thôi

Làm sách giáo khoa, chuyện như đùa - ảnh 3

Tiến sĩ Nguyễn Huy Đoan

Do việc viết sách là "công việc tay trái" của các giảng viên nên theo GS Vũ Dương Ninh (ĐH Quốc gia Hà Nội), các khâu viết, thẩm định sách... đều tiến hành vội vàng cho đúng kế hoạch đón đầu năm học, đúng kế hoạch của nhà xuất bản nên không phải bộ SGK nào ra đời tác giả của nó cũng hài lòng.

PGS Văn Như Cương, Hiệu trưởng Trường Lương Thế Vinh (Hà Nội), cho hay: “Lần biên soạn trước công việc kéo dài và SGK có nhiều sai sót là vì các tác giả đều vẫn làm việc chính tại đơn vị công tác của mình, cố tranh thủ sắp xếp thời gian để dành cho việc viết SGK. Thỉnh thoảng các tác giả của một cuốn sách mới gặp nhau để trao đổi và không phải lúc nào cũng có mặt đầy đủ”.

Viết xong mới đi nước ngoài “học tập”

Quy trình làm sách không những thiếu chuyên nghiệp mà còn hình thức và lãng phí đến mức vẽ ra những chuyến đi nước ngoài, mà chính những người tham gia làm SGK cũng thừa nhận là để tiêu tiền dự án.

TS Nguyễn Huy Đoan, chủ biên và tác giả của một số SGK toán bậc trung học, kể: “Làm sách theo dự án, có một lượng tiền khá lớn dùng cho việc đào tạo cán bộ, tức là những người viết sách. Nhưng khi viết SGK hiện hành đã xảy ra tình trạng thế này: viết xong xuôi đâu đấy rồi mới cho đi nước ngoài học, đào tạo vuốt đuôi. Không chỉ có một đoàn mà đến mấy đoàn, đoàn thì đi Đức, đoàn đi Thụy Điển… Người ta kháo nhau: chủ yếu là để tiện giải ngân tiền dự án mà thôi”.

Trong khi đó, có những khoản thiết thực hơn cần chi cho những khâu trực tiếp đến chất lượng SGK thì lại rất eo hẹp. GS Nguyễn Minh Thuyết, tổng chủ biên một số SGK, cho rằng: “Tiền đổ vào các khâu nào đó có thể lớn nhưng tiền thù lao cho các tác giả, thành viên hội đồng thẩm định rất ít”. Ông Thuyết lấy ví dụ, một PGS được giao viết 2 tiết khái quát về văn học VN. Người này đã phải sửa đi sửa lại bài viết tới 6 lần trong khi thù lao (khoảng năm 2005 - 2006) là 300.000 đồng/tiết.

Cũng theo GS Thuyết, do quy định máy móc về kinh phí nên hội đồng nào thẩm định càng kỹ, hội đồng đó càng… thiệt về kinh phí. “Bộ SGK THPT ngữ văn chúng tôi thẩm định đến 3 vòng trong khi tiền chỉ chi cho 2 vòng. Thế nên mới có thảm cảnh các ủy viên hội đồng thẩm định phải nằm nghỉ trưa trên băng ghế ngoài hành lang vì không có kinh phí thuê phòng nghỉ, trong đó có những người ngót nghét 80 tuổi như PGS Bùi Duy Tân ở Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội. Thù lao thẩm định chỉ được 100.000 đồng/ngày thì cụ Tân đi taxi mất 80.000 đồng/lượt”, ông Thuyết ngậm ngùi.

GS Trần Đình Sử, Tổng chủ biên SGK môn ngữ văn, cũng nhận định do những chương trình này làm theo dự án, họ chỉ cần đủ chứng từ để giải ngân. Họ không quan tâm đến nội dung chương trình. “Toàn bộ chương trình tôi làm gồm 8 người do tôi điều hành, tổng số tiền chúng tôi được 30 triệu đồng, chia ra tức mỗi người được 4 triệu đồng thôi”, GS Sử kể.

Giáo sư nổi tiếng viết, học sinh không hiểu

Năm 2013, tại hội thảo khoa học quốc gia về dạy học ngữ văn ở trường phổ thông, cố GS Phan Trọng Luận có những phát biểu đau đáu về đội ngũ viết SGK. Ông cho rằng SGK là một công trình khoa học tổng hợp liên ngành giữa chuyên môn, giáo dục, tâm lý lứa tuổi, sư phạm học, xã hội học... “Giỏi giang về khoa học văn học nhưng non tay về sư phạm là không làm tốt việc viết SGK”, ông nhận định. Ông Trọng Luận nêu dẫn chứng: “Tôi mời một thầy giáo giỏi nổi tiếng, có uy tín ở một tỉnh gần Hà Nội và là nhà thơ cũng khá quen viết lách tham gia biên soạn SGK, nhưng sau một năm đành phải thay thế tuy thầy có thế mạnh văn chương và kinh nghiệm đứng lớp trên 40 năm”. Tương tự, một GS chuyên sâu về văn học VN khi viết bài khái quát văn học VN cho học sinh phổ thông đã kéo dài đến hơn 30 trang. Vất vả lắm GS mới “hạ tầm” viết để học sinh tuổi 15 có thể tiếp thu được.

Đồng quan điểm này, GS Vũ Dương Ninh cũng cho rằng đội ngũ tác giả là những GS, giảng viên ĐH có trình độ cao song nhiều người không tham gia giảng dạy ở nhà trường phổ thông, không tiếp xúc hằng ngày với học sinh nên tư duy xây dựng chương trình và cách viết SGK đều mang tính kinh viện, lý thuyết nặng nề, lời văn cô đọng không phù hợp với trình độ và tâm lý học sinh phổ thông. Phương pháp biên soạn giáo trình ĐH và phong cách học tập của sinh viên có nhiều điểm khác xa so với SGK và học sinh, nhưng nhiều khi SGK vẫn chỉ là tóm tắt lịch sử của người lớn bắt trẻ con học đồng thời mang đậm dấu vết của giáo trình ĐH bị dồn nén nên các em khó tiếp thu, sinh ra chán.

Nhưng khó khăn còn ở chỗ không nhiều giáo viên phổ thông, người trực tiếp đứng lớp ở nước ta, có thể viết SGK tốt.

GS Trần Đình Sử cho biết, có trường hợp tổng chủ biên mời GS danh tiếng viết sách không được lại mời 4 - 5 giáo viên phổ thông, nhưng rồi cũng đành phải… thôi. “Vì cơ chế của mình khiến xưa nay giáo viên chỉ biết dạy SGK, họ không tự bồi dưỡng để thành chuyên gia, dù họ dạy rất giỏi nhưng cũng chỉ là giỏi khoa nói thôi. Muốn làm được chương trình - SGK phải hiểu biết rất nhiều. Thế thì không có người”, GS Sử nói.

Tuệ Nguyễn - Lê Đăng Ngọc

>> Xin lùi thời hạn trình Quốc hội Đề án đổi mới chương trình - sách giáo khoa
>> Đổi mới chương trình - sách giáo khoa: Vẫn có cách làm tốt mà ít tiền
>> Đổi mới chương trình, sách giáo khoa: Bộ GD-ĐT không nói được chi tiền vào đâu
>> Đổi mới chương trình - sách giáo khoa: Hơn 34.000 tỉ đồng, chỉ toàn khẩu hiệu !
>> Đổi mới chương trình - sách giáo khoa phổ thông: Lo không thực hiện kịp

Bình luận 4

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Qcs

Qcs

Mẹ mình làm giáo viên tiểu học. Mình biết đánh máy nên giúp mẹ làm giáo án và đọc sách giáo khoa mới. Phải nói là: sách in đẹp thật nhưng nội dung chẳng thể bằng quyển sách ngày xưa mình học.
pvt

pvt

Cần phải tính đến tránh nhiệm của người đứng đầu.
Soạn sách để dạy cho cả một thế hệ sao lại quá đơn giản thế. 100 năm nữa giáo dục Việt Nam vẫn thế nếu ta làm theo kiểu đối phó thực dụng.
Các bác ngồi trên suy nghĩ gì?
Cũng uống nước tắm sông từ Biển Đông sao xung quang ta họ giàu sang, văn minh còn ta cặm cụi con trâu đi trước cái cày theo sau.
ĐỒ NGHỆ

ĐỒ NGHỆ

Chuyện viết sách giáo khoa ở Việt Nam đượcTuệ Nguyễn và Đăng Ngọc kể lại thật khôi hài! và thật đáng buồn cho công việc " trăm năm trồng người" của Việt Nam. Người ta coi thường giá trị của Bộ sách giáo khoa quá! Không thể lấy cái chủ quan của các giáo sư để áp đặt cho người học được. Người viết sách giáo khoa ở môn học nào của lớp học nào, cấp học nào thì có sự định tính, định lượng nội dung kiến thức, kỹ năng thực hành phù hợp với tâm sinh lý, khả năng nhận thức, thực hành của đối tượng người học. SGK phục vụ cho dạy học cả nước thì người viết sách phải trực tiếp dạy học sinh ở nhiều địa bàn khác nhau, đặt chuẩn kiến thức, kỹ năng cho sát hợp, để nội dung kiến thức, kỹ năng thực hành được đưa vào SGK là sự đúc rút từ thực tiễn khách quan chứ không phải sự áp đặt chủ quan duy ý chí của người viết SGK.
Vân Lâm

Vân Lâm

Sách đối với người học cũng như thuốc đối với người bệnh. Để có thuốc chữa được bệnh, người thầy thuốc cần phải có trình độ y thuật cao, kinh nghiệm điều trị phong phú và sự tâm huyết với người bệnh.
Viết sách cũng như làm thuốc vậy. Không phải thầy giáo nào cũng viết được sách. Đó là điều khó nhất cho giáo dục Việt Nam. Khi mà hàng chục năm qua Nhà nước không có những chính sách để tập trung đầu tư nguồn chất xám cao cho giáo dục, khi mà nhiều năm liền, người giáo viên không sống được bằng lương, mà phải tìm đủ việc làm khác để bảo đảm cuộc sống của bản thân và gia đình. Những học sinh phổ thông có năng lực học tập xa lánh trường sư phạm và chạy theo các ngành có thu nhập cao.
Song, cái chính của CCGD không phải là sách, mà là ý thức hệ của xã hội và người thầy giáo trực tiếp thực hiện cải cách.
Sự yếu kém trong đào tạo, cộng với chất lượng đầu vào thấp của các trường sư phạm, dẩn đến chất lượng đội ngủ giáo viên ra trường không đáp ứng yêu cầu CCGD.
Cho nên, có thể, giáo dục Việt Nam có thể còn nhiều lần cải cách nữa mới tiến kịp mặt bằng của giáo dục thế giới!

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Chuyên gia tham gia tư vấn giúp thí sinh tăng cơ hội trúng tuyển xét tuyển bổ sung vào các trường đại học /// Đào Ngọc Thạch

Cách lựa chọn tối ưu khi xét tuyển bổ sung

Ngày 16.8, tại chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến 'Cơ hội xét tuyển nguyện vọng bổ sung' của Báo Thanh Niên, các chuyên gia đã đưa ra những lời khuyên để thí sinh đạt được nguyện vọng trong đợt xét tuyển sắp tới.