Trong những ngày đầu tháng 9, cộng đồng toán học Việt Nam và cựu du học sinh Đại học Tổng hợp Moskva (Nga) chia sẻ cho nhau một thông tin đau xót: GS Lê Hồng Vân, nhà khoa học nữ Việt Nam có học vị tiến sĩ khoa học ở tuổi trẻ nhất (28 tuổi) cho đến nay, đã từ giã cõi đời, khi mới chỉ 65 tuổi.
GS Lê Hồng Vân, nhà toán học vừa tạ thế ngày 2.9
ẢNH: GĐCC
Dành cả cuộc đời cho toán học
GS Ngô Việt Trung, nguyên Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam cho biết, chỉ mới cách đây mấy tuần, GS Lê Hồng Vân còn gửi đến Tạp chí Acta Mathematica Vietnamica của Viện Toán học Việt Nam một bài báo khoa học, để đăng tải nhân dịp tưởng niệm GS Lê Dũng Tráng. GS Ngô Việt Trung nói: "Lê Hồng Vân thực sự đã dành cả cuộc đời cho toán học".
Còn GS Nguyễn Tiến Dũng, là em rể của GS Lê Hồng Vân nói: "Ngay trước thời khắc đau lòng ấy, sức khỏe chị Vân vẫn rất tốt, tinh thần luôn vui vẻ, tràn đầy năng lượng. Chị ấy đang ấp ủ viết sách, viết nhiều bài báo cũng như các dự án nghiên cứu dang dở".
Bài báo của GS Lê Hồng Vân viết cho số tưởng niệm GS Lê Dũng Tráng, Tạp chí Acta Mathematica Vietnamica
ẢNH: NGÔ VIỆT TRUNG
GS Lê Hồng Vân sinh năm 1961, là nhà toán học xuất sắc trong lĩnh vực hình học vi phân. Sau khi rời trường phổ thông, bà được nhà nước gửi sang học ngành toán ở Đại học Tổng hợp Moskva, rồi được cấp bằng tiến sĩ của đại học này (năm 1987).
Theo GS Lê Việt Trung, nguyên Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam, luận án tiến sĩ của bà xuất sắc đến mức chỉ cần hoàn chỉnh để bảo vệ bằng tiến sĩ khoa học năm 1989, lúc mới 28 tuổi. "Yêu cầu luận án tiến sĩ khoa học phải là một lý thuyết toán học mới nên có được bằng này là rất khó. Lê Hồng Vân là nhà khoa học nữ Việt Nam trẻ nhất có bằng tiến sĩ khoa học từ trước tới nay", GS Ngô Việt Trung nói.
Nhờ những đóng góp xuất sắc về hình học vi phân và lý thuyết mặt tối thiểu, GS Lê Hồng Vân sớm được vinh danh ở nhiều giải thưởng danh giá, trong đó nổi bật là giải thưởng của Hội Toán học Moskva (năm 1990) và giải thưởng của Trung tâm Vật lý lý thuyết ICTP ở Ý (năm 1991).
Giai đoạn sau này, dù bận bịu nuôi con thơ, nhưng GS Lê Hồng Vân vẫn không bỏ toán. "Năm 1993, tôi sang công tác Viện toán Max-Planck ở Bonn, nơi Vân làm việc. Tôi vẫn thấy Vân mang con nhỏ 1 - 2 tuổi đến cơ quan. Nhiều khi mẹ sang phòng khác dự seminar, cháu nhỏ phải chơi một mình trong phòng", GS Ngô Việt Trung nhớ lại.
Thần tượng của nhiều thế hệ học sinh chuyên toán
GS Lê Hồng Vân vốn là một gương mặt nổi bật trong phong trào thi học sinh giỏi toán của Việt Nam, là thần tượng của nhiều thế hệ học sinh chuyên toán đàn em. Bà là nữ sinh duy nhất được chọn vào đội tuyển quốc gia đi thi toán quốc tế năm 1977 được tổ chức tại Nam Tư cũ (nhưng cả đội tuyển không được đi thi vì năm đó nhà nước không thu xếp được kinh phí).
Ấn tượng của nhiều người từng tiếp xúc với GS Lê Hồng Vân là "rất dịu dàng". Còn theo TS Trần Nam Dũng, Phó hiệu trưởng Trường Phổ thông năng khiếu, ĐH Quốc gia TP.HCM, cựu du học sinh MGU thì "chị Vân rất nghiêm túc" và "luôn tươi tắn".
GS Lê Hồng Vân (ngoài cùng bên phải) cùng những "anh tài" của phong trào học sinh giỏi toán Việt Nam năm 1977
ẢNH: TƯ LIỆU
Trong nhiều diễn đàn cộng đồng quê Thanh Hóa, GS Lê Hồng Vân còn được nhắc đến là con của một gia đình trí thức mang lại niềm tự hào cho người xứ Thanh. Bố của bà là nguyên Thứ trưởng Bộ Đại học và Trung cấp chuyên nghiệp (nay là Bộ GD-ĐT) Lê Văn Giạng, một trí thức "Tây học" nhưng sớm giác ngộ đi theo cách mạng. Mẹ của bà làm ở NXB Kim Đồng. Chị và em gái của bà cũng đều là những trí thức thành danh: chị gái, TS Lê Hoàng Lan, nhà sinh học; em gái, TS Lê Ngọc Mai, nhà văn (có chồng là GS Nguyễn Tiến Dũng).
Có một thời gian, GS Lê Hồng Vân trở về Việt Nam công tác tại Viện Toán học. Nhưng sau này, do hoàn cảnh gia đình, bà sang làm việc tại châu Âu, đều ở các cơ quan nghiên cứu toán danh tiếng (như Viện Toán học Max-Planck Bonn, Viện Toán học Leipzig). Từ năm 2005, bà là giáo sư nghiên cứu của Viện Toán học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Cộng hòa Séc.
TS Lê Ngọc Mai, em gái của GS Lê Hồng Vân cho biết, chị mình có 2 con trai đều sống ở Đức. Trong đó cậu con trai thứ 2 (Moritz Lê Vân) sống ở Dresden, cách Praha có 2 tiếng đi xe buýt, nên thường xuyên sang thăm mẹ.
Theo thông tin từ gia đình GS Lê Hồng Vân, bà mất lúc 14h ngày 2.9 tại một bệnh viện ở Praha (Cộng hòa Séc), sau khi bị ngã tại nhà riêng trong buổi sáng cùng ngày. Tang lễ sẽ được cử hành vào chiều 11.9 (giờ địa phương), tại Đài hỏa táng Strašnice ở Vinohrady, Praha.
Bình luận (0)