New START, hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng giữa Nga và Mỹ sẽ hết hạn vào ngày 5.2.2026.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề xuất hai bên tiếp tục tuân thủ các giới hạn hiện tại về đầu đạn hạt nhân thêm một năm nữa để có thời gian tìm giải pháp tiếp theo.
Hôm 3.2, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov cảnh báo thời gian không còn nhiều.
"Lần đầu tiên, Nga và Mỹ - hai quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất - sẽ không có một văn bản cơ bản nào giới hạn và kiểm soát các kho vũ khí này. Chúng tôi cho rằng điều này rất có hại cho an ninh chiến lược toàn cầu. Đề xuất của chúng tôi vẫn còn nguyên giá trị trong những ngày còn lại trước khi hiệp ước hết hạn", ông Peskov nói.
Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa chính thức phản hồi đề nghị của ông Putin.
Ông Trump từng phát biểu hồi tháng 1 rằng "nếu nó hết hạn, thì cứ để nó hết hạn", và rằng hiệp ước nên được thay thế bằng một hiệp ước tốt hơn.
Hiệp ước New START là gì?
New START được ký kết năm 2010 bởi Tổng thống Mỹ Barack Obama và tổng thống Nga khi đó là ông Dmitry Medvedev, một đồng minh của ông Vladimir Putin.
Hiệp ước này đặt ra các giới hạn đối với vũ khí hạt nhân chiến lược, là loại vũ khí mà mỗi bên sẽ sử dụng để tấn công các trung tâm chính trị, quân sự và công nghiệp trọng yếu của đối phương trong trường hợp xảy ra chiến tranh hạt nhân.
Số đầu đạn hạt nhân chiến lược được triển khai được giới hạn ở mức 1.550 đầu đạn cho mỗi bên, với không quá 700 tên lửa phóng từ mặt đất hoặc tàu ngầm và máy bay ném bom được triển khai, cùng 800 bệ phóng.
Văn bản hiệp ước quy định rằng hiệp ước chỉ có thể được gia hạn một lần, và điều này đã được thực hiện vào năm 2021 dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden.
Giờ đây khi New START sắp hết hạn, dẫn đến đề xuất của ông Putin về một thỏa thuận không chính thức kéo dài một năm.
Ông Barack Obama và ông Dmitry Medvedev, khi đó là tổng thống Mỹ và Nga, ký Hiệp ước Giảm vũ khí chiến lược mới (START II) tại Lâu đài Praha ở Praha ngày 8.4.2010.
ẢNH: REUTERS
Điều gì sẽ xảy ra nếu không có thỏa thuận mới?
Nếu Moscow và Washington ngừng tuân thủ các giới hạn lẫn nhau đối với kho vũ khí hạt nhân tầm xa của mỗi nước, điều này sẽ đánh dấu sự kết thúc của hơn nửa thế kỷ kiểm soát các loại vũ khí này.
Ông Prokhor Tebin là người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Quân sự và Kinh tế thuộc Trường Kinh tế Cao cấp Moscow. Ông cho rằng hiệp ước hiện tại là trung tâm của việc ngăn ngừa xung đột hạt nhân.
"New START, giống như các thỏa thuận trước đó trong lĩnh vực này, là một trong những công cụ kiểm soát vũ khí quan trọng và then chốt nhất. Mục tiêu của nó là đảm bảo răn đe hạt nhân, ổn định chiến lược giữa Liên bang Nga và Mỹ, đồng thời tránh cuộc chạy đua vũ trang không kiểm soát và một số nguy cơ leo thang cụ thể", ông Tebin cho hay.
Nếu không có thỏa thuận mới, mỗi bên sẽ được tự do tăng số lượng tên lửa và triển khai thêm hàng trăm đầu đạn chiến lược.
Tuy nhiên, các chuyên gia nói rằng điều này đặt ra một số thách thức về kỹ thuật và hậu cần và sẽ không xảy ra trong một sớm một chiều.
Các nhà vận động kiểm soát vũ khí lo ngại về những rủi ro hạt nhân gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng quốc tế leo thang vì các cuộc chiến ở Ukraine và Trung Đông.
Cần những gì để đạt được một thỏa thuận mới?
Đối với Mỹ, một mối quan tâm chính là kho vũ khí ngày càng tăng của Trung Quốc. Hiện nước này được ước tính có khoảng 600 đầu đạn, nhưng Lầu Năm Góc ước tính con số này sẽ vượt quá 1.000 vào năm 2030.
Ông Trump nói rằng ông muốn theo đuổi "phi hạt nhân hóa" với cả Nga và Trung Quốc, nhưng Bắc Kinh cho rằng việc kỳ vọng họ tham gia đàm phán giải trừ vũ khí với hai quốc gia có kho vũ khí lớn hơn rất nhiều là không hợp lý.
Nga nói rằng lực lượng hạt nhân của các thành viên NATO là Anh và Pháp cũng nên được đưa ra đàm phán, nhưng các quốc gia này đã bác bỏ.
Ngoài ra, các chuyên gia cho rằng một hiệp ước kế nhiệm có lẽ cần phải đề cập đến các loại vũ khí hạt nhân khác.
Bình luận (0)