Học giả nhiều kỳ vọng sau chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

ẢNH: RMIT

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc chuyến thăm cấp nhà nước đến Úc, kéo dài từ ngày 9 đến 12.8 với nhiều chương trình nghị sự quan trọng. Một trong những điểm nhấn của chuyến thăm là Diễn đàn Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, được tổ chức ở ĐH Công nghệ Sydney (UTS, Úc).

Phát biểu tại diễn đàn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị 2 nước xây dựng và triển khai thực hiện chiến lược kết nối về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với tầm nhìn dài hạn, coi đây là một trụ cột mới trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Úc.

Tạo giá trị cùng Việt Nam

Chia sẻ với Thanh Niên, chị Phạm Hương Trà, Quản lý các chương trình hợp tác chiến lược của UTS ở Việt Nam, nhận định việc diễn đàn tổ chức ở UTS mang nhiều ý nghĩa đặc biệt. Một mặt, trường có thế mạnh ở các lĩnh vực ưu tiên của Việt Nam như công nghệ, kỹ thuật, khoa học, dữ liệu... Mặt khác, UTS còn là đối tác quen thuộc với các bên liên quan tại Việt Nam, trong đó có nhiều cơ sở giáo dục bản địa như 2 ĐH quốc gia.

"Sự kiện là cơ hội để chúng ta đưa những câu chuyện hợp tác lên một tầm cao mới, từ giữa các trường sang hợp tác giữa cơ sở giáo dục ĐH, chính phủ, doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo", chị Trà nói. "Quan trọng là không nên chỉ nhìn khoa học, công nghệ như 2 lĩnh vực hợp tác riêng biệt, mà cần coi đây là nền tảng có thể tạo ra giá trị cho các lĩnh vực quan trọng khác".

Theo nữ quản lý, cả Việt Nam và Úc đều có nhiều lợi thế để bổ trợ cho nhau. Vì thế, Úc không chỉ nói về hợp tác với Việt Nam, mà chuyển dần sang tư duy "cùng Việt Nam tạo ra giá trị". "Khi hai bên cùng xác định vấn đề, cùng đầu tư nguồn lực, cùng đào tạo nhân lực, cùng nghiên cứu và cùng đưa kết quả vào thực tiễn, đó sẽ là một mô hình hợp tác bền vững và cũng là cách thiết thực nhất để trường ĐH đóng góp vào quan hệ 2 nước", chị Hương Trà nói.

Sau chuyến thăm cấp nhà nước, chị Trà kỳ vọng 2 chính phủ có thêm những chương trình và nguồn tài trợ nghiên cứu chung, tạo điều kiện cho các nhóm nghiên cứu tại 2 nước cùng nhau xây dựng đề tài, đào tạo nghiên cứu sinh cũng như đưa kết quả vào ứng dụng thực tế. Song song đó là tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc trao đổi nhân tài và đào tạo thế hệ trẻ, cũng như tăng cường hợp tác "ba nhà" gồm nhà trường, doanh nghiệp và Nhà nước.

"Hy vọng học giả UTS có thêm cơ hội làm việc trực tiếp với đối tác Việt Nam, và nghiên cứu sinh lẫn sinh viên của trường có cơ hội học tập, nghiên cứu, thực hiện các dự án ở Việt Nam. Đồng thời, các trường ĐH, doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp cận sâu hơn với hệ sinh thái nghiên cứu, đổi mới sáng tạo của Úc", chị Trà nói.

ẢNH: NGỌC LONG

Tiến tới giai đoạn hợp tác mới

Đứng dưới góc độ lãnh đạo, GS Xiaotian Zhang, Phó hiệu trưởng phụ trách toàn cầu ở ĐH Curtin (Úc), thông tin với Thanh Niên rằng nhiều trường Úc, trong đó có cơ quan ông, đang chú trọng mở rộng hợp tác với Việt Nam ở đa dạng khía cạnh và chương trình, chứ không chỉ tập trung vào các mô hình truyền thống trong lĩnh vực giáo dục ĐH như đào tạo cấp bằng.

"Các trường ĐH còn có thể đóng góp thông qua trao đổi tri thức, phát triển năng lực chuyên môn và cùng tìm kiếm giải pháp cho những thách thức chung về kinh tế, xã hội. Hiện chúng tôi đang tham gia triển khai các chương trình đào tạo chuyên môn và nâng cao năng lực tại Việt Nam đồng thời tiếp tục tìm kiếm cơ hội hợp tác mới với các trường ĐH, cơ quan chính phủ và doanh nghiệp Việt", GS Zhang thông tin.

Sở dĩ đưa ra nhận định này, theo vị phó hiệu trưởng, là bởi hệ thống giáo dục ĐH và nghiên cứu của Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, nơi trường học và thị trường lao động ngày càng "phát triển theo hướng chuyên sâu, hiện đại". Đi cùng đó là chương trình nghị sự kinh tế "đầy tham vọng", đặt ra yêu cầu về một kỷ nguyên hợp tác mới - không chỉ dừng ở dòng dịch chuyển người học (student mobility).

"Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là xây dựng mối quan hệ Curtin-Việt Nam lâu dài, đóng góp vào ưu tiên phát triển của Việt Nam, tạo ra lợi ích thực chất cho cả 2 nước và góp phần củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Úc-Việt Nam", ông nói, cho biết thêm 2 nước đang rộng đường hợp tác ở các lĩnh vực như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ mới nổi, phát triển bền vững, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu...

Cũng theo ông, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được đưa ra trong thời điểm hoàn toàn phù hợp, khi giáo dục đang là một trong những cầu nối mạnh mẽ nhất giữa Úc và Việt Nam trong nhiều thập kỷ. "Tôi tin rằng cơ hội hiện nay là tiếp tục phát huy nền tảng đó, đồng thời đưa tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành thế hệ tiếp theo của mối quan hệ giữa 2 nước", GS Zhang nói thêm.

Tập hợp chuyên gia Việt ở nước ngoài

PGS-TS Ngô Tuyết Mai, chuyên gia ngành TESOL và ngôn ngữ học ứng dụng ĐH Flinders (Úc), bộc bạch nhiều người Úc gốc Việt như cô đều có khát khao kết nối với Việt Nam qua những công việc mình thực hiện. Điều này vừa giúp quốc tế hiểu rõ đất nước lẫn con người Việt Nam hơn, vừa hỗ trợ các thầy cô hiện công tác ở Việt Nam được trau dồi năng lực và cọ xát với môi trường toàn cầu, từ đó có thể tự mình mở đường phát triển sự nghiệp quốc tế.

Đó cũng là lý do PGS Mai kỳ vọng sau chuyến thăm, cộng đồng trí thức Việt ở Úc sẽ được tạo thêm điều kiện để đóng góp thực chất vào công cuộc phát triển của đất nước. Bởi, điểm mạnh của học giả trong nước là am hiểu chính sách, bối cảnh thực tiễn tại địa phương, còn người Việt ở nước ngoài lại có nhiều lợi thế về kinh nghiệm quốc tế. Kết hợp lại, đây sẽ là nguồn lực quan trọng thúc đẩy Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra.

Điều này đặc biệt quan trọng khi Việt Nam đang đặt ra những mục tiêu quan trọng với lĩnh vực giáo dục, trong đó có việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ hai trong trường học. Đây là điều "không đơn giản" và "cần hành trình dài" theo PGS Mai, do đó không thể chỉ dựa vào nỗ lực của từng cá nhân đơn lẻ mà cần quy tụ đội ngũ chuyên gia, các nhà hoạch định chính sách và nhiều bên liên quan khác để bàn những vấn đề từ vi mô đến vĩ mô.

"Chúng ta hãy ngồi lại với nhau để xác định đâu là những vấn đề then chốt cần ưu tiên giải quyết. Tôi tin rằng muốn đi nhanh và đi xa, chúng ta đều phải đi cùng nhau chứ không nên đi một mình. Có như thế, khát khao mới hóa thành hiện thực", PGS Ngô Tuyết Mai chia sẻ với Thanh Niên từ thủ đô Canberra của Úc, nơi cô tham dự chương trình có sự góp mặt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Chú trọng luân chuyển chất xám

Anh Nguyễn Minh Khôi, nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành quản trị tại ĐH RMIT (Úc), cho rằng với những học giả trẻ, điều ý nghĩa nhất sau chuyến thăm là các cam kết cấp cao được chuyển hóa thành cơ hội cụ thể mà anh và đồng nghiệp có thể tiếp cận. "Khi người trẻ nhìn thấy một con đường rõ ràng từ ý tưởng tới tác động xã hội, họ sẽ có thêm động lực để đóng góp lâu dài cho sự thịnh vượng chung của 2 nước", anh nhận định.

Anh nhấn mạnh, thay vì chỉ nhìn nhận vấn đề theo hướng thu hút hoặc thất thoát chất xám, mục tiêu nên là tạo sự luân chuyển chất xám giữa hai quốc gia. Bởi trong bối cảnh toàn cầu hóa, một nhà nghiên cứu không nhất thiết cần rời quê hương trong thời gian dài mới có thể tham gia các mạng lưới học thuật quốc tế. "Tôi mong 2 nước mở rộng mô hình đồng hướng dẫn, trao đổi và quyền tiếp cận chung với phòng thí nghiệm, dữ liệu, hạ tầng...", anh nói.

Bên cạnh tài trợ, 2 nước cũng cần xây dựng đầu mối chung, chuyên cung cấp thông tin học bổng, đối tác nghiên cứu, dữ liệu, cơ hội chuyển giao công nghệ... Bởi, đôi khi trở ngại lớn nhất của một ý tưởng tốt không nằm ở năng lực nghiên cứu, mà ở việc người trẻ không biết phải bắt đầu từ đâu. Chưa kể, hợp tác nghiên cứu không nên chỉ được đo bằng số lượng bài báo hay số lượt trao đổi học thuật, mà còn bằng những chính sách được cải thiện, giải pháp được thử nghiệm, cộng đồng được hỗ trợ...

ẢNH: NGỌC LONG