Hội thảo quốc tế ở ĐH Duy Tân về khung pháp lý Trung tâm Tài chính quốc tế VN

Ngay tại Hội thảo quốc tế "Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam - Khung pháp lý cho cạnh tranh" do Khoa Luật, Đại học (ĐH) Duy Tân cùng ĐH Washington (Hoa Kỳ) và Trường ĐH Luật Hà Nội phối hợp tổ chức ngày 3.7.2026, các học giả, thẩm phán và chuyên gia pháp lý trong và ngoài nước đã đưa ra nhiều luận cứ khoa học và giải pháp thiết thực nhằm góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam.

Kiến tạo bản sắc thay vì sao chép mô hình

Để Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam phát triển bền vững và tạo sức cạnh tranh trên trường quốc tế, cần xây dựng trung tâm dựa trên bản sắc, lợi thế riêng thay vì sao chép nguyên mẫu từ các mô hình có sẵn.

"Có hơn 100 trung tâm tài chính đang hoạt động trên thế giới nhưng chỉ khoảng 10-15% được đánh giá là thành công, có sức cạnh tranh và tầm ảnh hưởng toàn cầu. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những kết quả chưa như kỳ vọng là việc sao chép mô hình, thiếu chiến lược triển khai hiệu quả, và chưa có cam kết phát triển dài hạn. Sự khác biệt không được quyết định bởi quy mô đầu tư hay các chính sách ưu đãi mà nằm ở khả năng xây dựng và duy trì một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch. Xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế giống như cuộc chạy marathon chứ không phải chạy nước rút, vì vậy Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế một cách chọn lọc để xây dựng một mô hình phù hợp với điều kiện, thể chế và lợi thế cạnh tranh riêng của nước nhà", GS-TS Xuân Thảo Nguyễn, Giám đốc Trung tâm Luật châu Á, ĐH Washington (Hoa Kỳ) chia sẻ.

Tại hội thảo, các tham luận tiếp cận vấn đề hoàn thiện khung pháp lý từ nhiều góc độ khác nhau, từ nghiên cứu so sánh mô hình các Trung tâm Tài chính quốc tế trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam; vai trò của cải cách, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh đến các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống tài chính; tăng cường bảo vệ nhà đầu tư thông qua một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và hiệu quả…

"Đối với Việt Nam, có 3 mô hình xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế có thể tham khảo gồm: mô hình khu vực tài phán đặc thù như DIFC (Dubai), mô hình đặc khu kinh tế chỉ cung cấp các ưu đãi về tài chính và thuế, hoặc một mô hình trung gian kết hợp các yếu tố của cả hai. Một trong những điểm đáng lưu ý là Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam cần sẵn sàng nghiên cứu tích hợp các yếu tố của hệ thống thông luật và phương thức quản lý điều chỉnh linh hoạt dựa trên nguyên tắc. Từ kinh nghiệm của các trung tâm tài chính đi trước, Việt Nam đang đứng trước nhiều con đường để hiện thực hóa mục tiêu này", TS Horace Yeung - Giám đốc phụ trách Quốc tế hóa Trường Luật Leicester (ĐH Leicester, Vương quốc Anh) nhận định.

Độc lập tư pháp và cơ chế giải quyết tranh chấp

Độc lập tư pháp là yếu tố cốt lõi để bảo đảm tính minh bạch, công bằng và khả năng dự đoán của môi trường đầu tư. Theo các diễn giả, một hệ thống tư pháp độc lập, chuyên nghiệp với cơ chế giải quyết tranh chấp nhanh chóng, hiệu quả sẽ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, nâng cao niềm tin của thị trường và nâng cao sức hút của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam.

Tiếp cận từ góc độ Giải quyết Tranh chấp, TS-LS Hồ Minh Khánh, Trưởng khoa Luật, ĐH Duy Tân, Giám đốc Hãng luật MKLaw cho rằng: "Khi nhà đầu tư quyết định rót vốn vào một quốc gia, yếu tố then chốt không chỉ nằm ở chính sách ưu đãi mà còn ở mức độ bảo đảm quyền tài sản khi xảy ra tranh chấp, cũng như khả năng thực thi hiệu quả các bản án, phán quyết. Cơ chế giải quyết tranh chấp vì thế cần được xem là một 'hạ tầng niềm tin pháp lý' của Trung tâm Tài chính Quốc tế. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp đối với các giao dịch tài chính xuyên biên giới, đồng thời nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tài sản và thi hành án, phán quyết trọng tài".

Ở góc độ phòng ngừa tội phạm tài chính, TS Hoàng Xuân Châu, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Luật Hà Nội nhấn mạnh rằng: Phải bắt đầu từ thiết kế pháp luật chứ không chỉ tập trung vào xử lý vi phạm. Việc thiết kế các cơ chế kiểm soát và quản lý rủi ro được xem là giải pháp quan trọng nhằm phòng ngừa tội phạm tài chính, nâng cao hiệu quả giám sát và bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu thu hút đầu tư với yêu cầu phòng, chống rửa tiền, tội phạm tài chính cũng như các hành vi lợi dụng những cơ chế đặc thù.

"Với một quốc gia còn trong danh sách giám sát tăng cường của FATF, cơ chế bảo đảm đáng tin cậy không phải là gánh nặng chi phí, mà là điều kiện để tiếp cận chính dòng vốn mà Trung tâm đang theo đuổi. Bất đối xứng phải được bù trừ trên thực tế, chứ không chỉ được tuyên bố trên văn bản", TS Hoàng Xuân Châu nhận định.

Mở rộng quyền lựa chọn pháp luật nước ngoài trong các giao dịch có yếu tố nước ngoài cũng là vấn đề được nhiều quan tâm thảo luận tại hội thảo. TS Lương Ngọc Trâm, Thẩm phán Tòa án Nhân dân tối cao khẳng định: Việc mở rộng quyền lựa chọn pháp luật nước ngoài là bước tiến phù hợp với xu hướng hội nhập. Tuy nhiên, quyền tự do thỏa thuận vẫn phải được đặt trong giới hạn của trật tự công và chủ quyền pháp lý quốc gia. Do đó, hội đồng xét xử cần luôn vận dụng các kỹ thuật giải thích pháp luật một cách thận trọng, bảo đảm tôn trọng tối đa quyền tự do thỏa thuận của các bên, đồng thời giữ vững các giá trị cốt lõi về đạo đức xã hội, an ninh và trật tự công của quốc gia.

Đào tạo nhân lực pháp lý đáp ứng yêu cầu vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế và cơ chế giải quyết tranh chấp, nhiều chuyên gia cho rằng phát triển nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam. Đây được xem là nền tảng giúp xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, chuyên nghiệp và tạo dựng niềm tin đối với các nhà đầu tư quốc tế.

TS Hồ Minh Khánh nhấn mạnh: "Nguồn nhân lực pháp lý chính là 'hạ tầng mềm' quyết định năng lực cạnh tranh của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam. Một trung tâm tài chính không thể chỉ dựa vào các chính sách ưu đãi hay hạ tầng kỹ thuật mà cần có đội ngũ thẩm phán, trọng tài viên, luật sư và chuyên gia pháp lý đủ năng lực xử lý các giao dịch, tranh chấp xuyên biên giới.

Việt Nam cần sớm xây dựng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực pháp lý theo chuẩn quốc tế, tăng cường đào tạo liên ngành giữa pháp luật, tài chính, công nghệ, ngoại ngữ pháp lý và kỹ năng giải quyết tranh chấp quốc tế".