Hôm nay người Việt đón tiết Xuân phân 20.3, cần lưu ý gì?

Hôm nay là ngày đầu tiên người Việt đón tiết Xuân phân, tiết khí thứ tư trong 24 tiết khí trong năm sau khi vừa chính thức nói lời tạm biệt với tiết Kinh trập. Theo cách tính hiện đại, điểm Xuân phân được lấy làm gốc có kinh độ mặt trời bằng 0 độ.

ẢNH: THANH TÙNG

24 tiết khí trong năm gồm: Lập xuân, Vũ thủy, Kinh trập, Xuân phân, Thanh minh, Cốc vũ, Lập hạ, Tiểu mãn, Mang chủng, Hạ chí, Tiểu thử, Đại thử, Lập thu, Xử thử, Bạch lộ, Thu phân, Hàn lộ, Sương giáng, Lập đông, Tiểu tuyết, Đại tuyết, Đông chí, Tiểu hàn và Đại hàn.

Xuân phân, Thu phân, Hạ chí và Đông chí là 4 mốc thời gian rất cơ bản. Mặc dù Xuân phân thường được coi là một ngày, nhưng thực tế thì không phải. Trong lịch 24 tiết khí thì mỗi cái tên trên là tên của một tiết khí dài tới 15 ngày, và cái mà chúng ta gọi là ngày xuân phân ngày nay chỉ là ngày khởi đầu của tiết Xuân phân (tương tự với những ngày còn lại).

Như vậy theo chuyên gia, 24 tiết khí là 24 khoảng thời gian, mỗi khoảng dài 15 hoặc 16 ngày, mô tả 24 giai đoạn thời tiết khác nhau trong năm. Vì chu kỳ này phụ thuộc vào vị trí của trái đất trên quỹ đạo.

Xuân phân dưới góc nhìn thiên văn có gì đặc biệt?

Theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS) vào ngày 20.3 hôm nay, mặt trời sẽ đi qua xích đạo thiên thể - một đường thẳng vô hình trên bầu trời và toàn bộ hành tinh sẽ cảm nhận sự chuyển dịch đó. Đó là điểm Xuân phân.

Đây là khoảnh khắc mặt trời đi trực tiếp qua xích đạo trái đất trên hành trình tiến về phía bắc. Đối với Bắc bán cầu, nó đánh dấu sự bắt đầu của mùa xuân, còn đối với Nam bán cầu, mùa thu bắt đầu tại thời điểm này.

Ở khắp mọi nơi trên trái đất, mặt trời mọc gần như đúng hướng đông và lặn gần như đúng hướng tây và ngày với đêm gần như có độ dài bằng nhau. Nhưng điều gì khiến khoảnh khắc này thực sự đặc biệt về mặt thiên văn học?

ẢNH: CAO KỲ NHÂN

Điểm phân không phải do mặt trời gây ra mà là do độ nghiêng của trái đất. Hành tinh của chúng ta quay quanh trục với độ nghiêng 23,5 độ so với phương thẳng đứng. Khi quay quanh mặt trời, độ nghiêng này khiến một bán cầu luôn hơi nghiêng về phía mặt trời trong khi bán cầu kia nghiêng ra xa.

2 lần mỗi năm, vào các điểm phân, không bán cầu nào được ưu tiên. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi đó, cấu hình trở nên cân bằng hoàn hảo. Tại Bắc Cực, mặt trời xuất hiện trên đường chân trời lần đầu tiên sau nhiều tháng. Tại Nam Cực, mặt trời đang dần khuất đi. Và với phần còn lại của chúng ta, ngày và đêm gần như được chia đều một cách hoàn hảo.

Theo quan niệm dân gian, sự ổn định của đất trời vào ngày Xuân phân giúp con người cảm thấy sảng khoái và tràn đầy năng lượng để bắt đầu những dự án mới. Trong canh tác, đây là thời kỳ quyết định để đánh giá sức sống của cây trồng và chuẩn bị cho những mùa vụ bội thu sắp tới.