Hồng nhan bạc mệnh huỳnh đàn...

1. Đêm An Khê mát như trời Đà Lạt nhưng câu chuyện giữa chúng tôi chợt nóng lên khi có người nhắc đến huỳnh đàn: "Một khối từ trong rừng K'bang đem ra quốc lộ 19 giá vọt lên cả tỉ! Mà mấy tay săn gỗ không còn tính khối mà tính ký! Huỳnh đàn đắt hơn vàng. Ở Mang Yang, Đak Đoa, Đak Pơ... có nhiều nhà gỡ cả cửa tủ ra cân".

Một tài xế xe tải nói giọng Sài Gòn, cao hứng... đọc thơ: "Đình Tân Quy có bốn cây cột huỳnh đàn/Rui săn, kèo chắc/Chớ đôi ta trục trặc vẫn giữ trọn lời thề/Dù em có lạc Sở, qua Tề/Một trăm năm nữa em cũng lộn về với anh". Anh lý luận: "Sao ông bà xưa không so sự bền chặt với gỗ lim, sao xẹt. Mấy tay buôn ngoại quốc thiệt thâm sâu. Hết rễ hồi, xá xị, rùa vàng... giờ họ mở cuộc truy lùng gỗ huỳnh đàn ở phương Nam". Tôi lục lọi trí nhớ, không chỉ trầm hương được đề cập trong kinh thánh, gỗ huỳnh đàn với chất lượng và hương thơm thượng hảo hạng từng là phẩm vật được đề cập trong áng văn Đại vương Thống Sử - Mahàvamsa, liên quan trực tiếp ngài Thích tử (Phật Thích ca). Gần hơn, khi công tử Bạc Liêu qua đời, ông đã được "mặc" áo quan làm bằng gỗ huỳnh đàn. Gỗ này vùi sâu hàng trăm năm không phân rã, hương thơm như trầm, mãi không phai.

Súc gỗ huỳnh đàn đỏ được chế tác hình con rắn tại Ba Tơ, Quảng Ngãi

Có lẽ vì quý hiếm như vậy nên giờ đây, cây huỳnh đàn đang bị truy sát ngay trong Vườn quốc gia Kon Ka Kinh (thuộc huyện K'bang, tỉnh Gia Lai) nhất là tại các xã Krong, Đak Rong, Kon Pne cách nơi chúng tôi đang ngồi chỉ vài tiếng đồng hồ xe chạy. Nhưng người ta mua gỗ huỳnh đàn để làm gì?

2. Tôi đến Đội Kiểm lâm cơ động số 1 đóng ở đèo An Khê. Do quá vội lại trúng ngày chủ nhật, một kiểm lâm viên cho biết vắn tắt, toàn bộ gỗ huỳnh đàn do lâm tặc khai thác được ở đây đều cung ứng cho thị trường Trung Quốc. Lái gỗ mua với giá xấp xỉ 250 triệu đồng/khối ngoài cửa rừng để làm các mặt hàng gia dụng cao cấp hoặc dùng để ướp xác cho thơm. Tìm hiểu thêm, được biết Vườn quốc gia Kon Ka Kinh rộng 41.710 ha, phủ trải trên địa bàn 3 huyện K'bang, Mang Yang, Đak Đoa với hàng ngàn loại động thực vật quý hiếm đã được liệt kê vào Sách Đỏ cần bảo tồn, phát triển, trong đó loại cây gỗ huỳnh đàn được xếp vào loại gỗ quý hiếm, đang nguy cấp. Thế nhưng suốt 8 tháng đầu năm nay, các đầu nậu trên địa bàn đã xúi giục người dân huyện K'bang lén lút vào rừng khai thác loại gỗ quý này đem bán cho bọn họ. Giá hồi đầu tuy còn thấp nhưng vẫn rất hấp dẫn người dân. Nay giá vọt tới 230 - 250 triệu/m3 nên mọi người, mọi chuyện cứ quay cuồng. Hàng ngàn người dân đua nhau cầm rựa, rìu, cưa lốc... vào khu vực Vườn quốc gia Kon Ka Kinh để tìm hạ huỳnh đàn, không cần biết ruột vàng hay ruột đỏ. Tình hình an ninh toàn khu vực phức tạp đến nỗi hầu hết lực lượng kiểm lâm tỉnh và huyện ngày đêm phải túc trực trong rừng.

Tính đến nay, các cơ quan chức năng của huyện K'bang đã tổ chức vây bắt được hơn 100 đối tượng, khởi tố cả chục đối tượng khai thác vận chuyển lâm sản trái phép, tịch thu hàng chục khối gỗ huỳnh đàn, thu giữ trên 60 mô tô các loại, nhiều cưa lốc tàn hại cây rừng. Làm mạnh vậy nhưng xem ra tình hình chỉ lắng dịu một lúc rồi lại sục sôi.

Một cán bộ huyện K’bang, Gia Lai cho biết, nhiều gia đình dỡ nhà lấy cột, kèo làm bằng loại gỗ này ra bán. Một số gia đình ở An Khê cũng thi nhau. Riêng ai dắt mối, chỉ ra nhà có vật dụng làm bằng gỗ huỳnh đàn cũng được lái gỗ "bo" cả triệu! Không chỉ mua gỗ, ván, đồ gia dụng... các lái gỗ còn mua cả mùn cưa, rễ cây huỳnh đàn. Họ mua bằng mọi cách, mọi giá. Miếng nhỏ vài chục ngàn, miếng lớn vài trăm ngàn/kg. Người bạn tôi ở An Khê hồn nhiên khoe: "Tui cũng bán được bộ sa-lông 6 triệu. Chỉ cho họ nhà có bộ ván ngựa huỳnh đàn lại được poa 600 ngàn đồng". Chợt hắn chép miệng: "Nếu biết lên giá, để lại đến giờ có hàng chục triệu rồi!".

3. Rời An Khê, chúng tôi về Bình Định, Khánh Hòa. Hóa ra cơn sốt huỳnh đàn không biên giới. Ở Vạn Giã, vùng đặc hữu trầm hương, kỳ nam người ta từng gỡ cửa chính, cửa bếp và cả khung nhà làm bằng gỗ huỳnh đàn ra để "làm giàu". Giá mua vọt tới trời và người dân, tất nhiên, thích ở nhà xây hơn nhà gỗ. Đến một lúc gỗ nguyên miếng vơi dần.

Ván sàn huỳnh đàn vàng được rao bán trên mạng với tiêu chuẩn xuất khẩu Đài Loan

Thương lái không tính khối nữa mà tính ký. Các lái gỗ đến từ Nha Trang, Đà Nẵng tranh nhau nâng giá. Có một lái nguyên là công an nay về làm dân ra giá, cứ 1 ký từ Vạn Giã mang ra đến Đà Nẵng sẽ được trả nóng 600 ngàn đồng! Tôi hỏi vài cán bộ kiểm lâm về công thức quy mét khối huỳnh đàn ra ký, họ chịu vì hiện chỉ có bạch đàn và một hai loại gỗ khác có công thức quy đổi mà thôi. Cuối cùng, một kiểm lâm viên ước tính 1m3 huỳnh đàn khô có thể cân nặng 800 kg.

Thông thường, gỗ huỳnh đàn có màu vàng nhạt, lõi thẫm hơn, gỗ già màu nâu nhạt, có mùi thơm, được dùng đóng đồ mộc cao cấp, làm quan tài, đốt thơm như trầm. Cũng có thể cất lấy tinh dầu thơm, dùng như dầu Đàn Hương. Gỗ còn có tính chất làm tan sưng, làm ra mồ hôi và trợ tim. Lõi gỗ phối hợp với Dây Chiều dùng chế loại nước thuốc hãm lợi tiểu và phối hợp với những vị thuốc khác làm thuốc hạ sốt. Anh bảo chưa bao giờ thấy huỳnh đàn đỏ dù nó cũng đang góp phần tạo ra cơn sốt hiện nay.

"Hồng nhan bạc mệnh", cũng như trầm hương, loài gỗ quý này đang bị truy lùng, truy sát. Mới đây, khi lên Ba Tơ (Quảng Ngãi) săn tin kỳ nam, chúng tôi được biết, đồng bào H're cũng đang tìm kiếm gỗ huỳnh đàn. Ông Phạm Văn Xắc, người phát hiện kỳ nam cho biết, ban đầu ông ngỡ thân cây lạ dọc suối Nước Mia là cây huỳnh đàn nên mới chặt thử một đoạn, mang về để bán nhưng nào ngờ đó là kỳ nam, giá cũng rất cao.

Rõ là, cơn sốt huỳnh đàn đã lan đến những bản làng, không chỉ ở Gia Lai mà ở Khánh Hòa, Kon Tum, Quảng Ngãi cũng đang âm ỉ. Tin mới nhất cho biết, hiện giá huỳnh đàn tại các cảng biển miền Trung đã vọt lên trên 500 triệu đồng/khối!

Đ.N.K