Khoảng trống chăm sóc ung thư ở người trẻ Việt Nam

Người trẻ mắc ung thư, nhóm bệnh đặc thù "ẩn" trong thống kê

Theo các chuyên gia, Việt Nam hiện chưa có hệ thống dữ liệu riêng cho bệnh nhân ung thư AYA. Việc gộp nhóm này vào thống kê ung thư nhi hoặc người lớn khiến quy mô bệnh tật và nhu cầu điều trị chưa được nhận diện đầy đủ.

Thiếu dữ liệu cũng đồng nghĩa với thiếu những mô hình chăm sóc phù hợp. Bệnh nhân AYA thường mắc ung thư vào giai đoạn học tập, lập nghiệp và xây dựng gia đình, nên ngoài điều trị bệnh, họ còn đối mặt với hàng loạt vấn đề về khả năng học tập, sinh sản, sức khỏe tâm thần, tài chính, nghề nghiệp và tái hòa nhập cuộc sống.

ThS-BS Nguyễn Khánh Hà (Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội) cho biết nhiều bệnh nhân ung thư trẻ tuổi tại Việt Nam vẫn được chẩn đoán muộn và phải đối mặt với gánh nặng chi phí điều trị. Một số nghiên cứu trong nước ghi nhận tỷ lệ chậm chẩn đoán ung thư vú ở mức trung bình và nghiêm trọng lần lượt là 31% và 17,5%.

Theo bà, Việt Nam cần sớm xây dựng hệ thống ghi nhận riêng cho nhóm AYA và triển khai quy trình chăm sóc gồm 5 bước: nhận diện, sàng lọc, phân tầng nhu cầu, kết nối chuyên gia, lập kế hoạch điều trị và theo dõi lâu dài.

Bài học từ Nhật Bản

Tại hội thảo, TS-BS Chikako Shimizu (Trung tâm Quốc gia về sức khỏe và y tế toàn cầu - NCGM, Nhật Bản), cho biết ung thư là một trong ba nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người 15 - 39 tuổi tại Nhật Bản.

Theo bà, điều trị bệnh nhân AYA cần vượt ra ngoài việc kiểm soát khối u, đồng thời giải quyết vấn đề học tập, việc làm, sức khỏe sinh sản, tâm lý và cuộc sống sau điều trị.

Vì vậy, Nhật Bản triển khai mô hình chăm sóc đa ngành (MDT) đối với nhóm bệnh AYA¸ nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức như thiếu lộ trình chăm sóc quốc gia thống nhất, nguồn tài trợ công ổn định và cơ quan điều phối trung ương. Đây là kinh nghiệm để Việt Nam tham khảo khi xây dựng mô hình chăm sóc AYA.

TS-BS Akihiko Shimomura từ NCGM cũng chia sẻ về sự cấp thiết và các nguyên tắc cốt lõi của mô hình MDT.

Ông cho biết sự phát triển nhanh chóng của y học chính xác, điều trị trúng đích, miễn dịch và điều trị cá thể hóa đang khiến việc chữa trị ung thư ngày càng phức tạp, vượt quá khả năng xử lý của một bác sĩ hay từng chuyên khoa đơn lẻ.

Theo ông, mô hình MDT hiệu quả dựa trên ba trụ cột: năng lực lãnh đạo; kỹ năng giao tiếp và thực hành y học dựa trên bằng chứng, kết hợp việc cùng người bệnh ra quyết định điều trị.

Ông cũng giới thiệu mô hình phân vai ABC trong MDT như một khung tham chiếu, để các cơ sở y tế xây dựng đội ngũ chăm sóc phù hợp với nguồn lực. Theo đó, nhóm A là các chuyên gia điều trị trực tiếp như: bác sĩ ung bướu, phẫu thuật, xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và giải phẫu bệnh. Nhóm B gồm: các lực lượng điều dưỡng, dược sĩ, chuyên gia dinh dưỡng, phục hồi chức năng và tâm lý. Nhóm C là các nguồn lực hỗ trợ từ gia đình, cộng đồng và xã hội.

"Mô hình MDT không đơn thuần là có nhiều bác sĩ cùng tham gia, mà là một quá trình phối hợp có hệ thống, nơi mỗi chuyên gia đóng góp thế mạnh của mình để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp nhất cho từng người bệnh", ông chia sẻ.

Theo ông, mục tiêu của mô hình MDT là lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu, nâng cao chất lượng sống, giảm nguy cơ bỏ sót, qua đó cải thiện trải nghiệm của người bệnh.

Bernard muốn trở thành đầu mối kết nối người bệnh

Đồng hành cùng hội thảo, Bernard Healthcare cho biết người bệnh ung thư cần phác đồ điều trị chính xác, cùng hệ thống giúp kết nối đúng chuyên gia, đúng thời điểm và theo dõi xuyên suốt.

Theo TS-BS Nguyễn Thị Thu Thảo, Trưởng Đơn vị Hỗ trợ bệnh nhân ung thư, Bernard Healthcare, đơn vị được xây dựng theo định hướng kết nối bác sĩ điều trị với các chuyên gia dinh dưỡng, tâm lý, phục hồi chức năng, tư vấn di truyền và các nguồn lực xã hội, giúp người bệnh được hỗ trợ toàn diện.

Cần bắt đầu từ dữ liệu và mạng lưới hỗ trợ

Tham luận tại hội thảo, TS-BS Phạm Nguyên Quý, Trưởng khoa Ung thư Nội khoa, Bệnh viện Trung ương Kyoto Min-iren (Nhật Bản), Trưởng dự án Y học Cộng đồng và cố vấn chuyên môn ung bướu Bernard Healthcare, cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là đưa nhóm bệnh nhân AYA ra khỏi "vùng mờ" của hệ thống y tế.

Theo ông, hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản cần vượt ra ngoài khuôn khổ hội thảo để sớm cụ thể hóa bằng các hoạt động xây dựng bảng hỏi lâm sàng, cơ sở dữ liệu, chương trình đào tạo nhân lực và mạng lưới hỗ trợ đa chuyên ngành dành cho bệnh nhân trẻ.

"Mục tiêu cuối cùng không chỉ là điều trị khỏi bệnh, mà còn giúp người trẻ có thể tiếp tục học tập, làm việc, xây dựng gia đình và trở lại cuộc sống bình thường sau ung thư", TS-BS Phạm Nguyên Quý nhấn mạnh.

Các chuyên gia kỳ vọng hệ thống dữ liệu riêng và mô hình chăm sóc đa chuyên khoa sẽ giúp Việt Nam lấp đầy khoảng trống trong chăm sóc bệnh nhân ung thư nhóm AYA.