Khoảng trống nào để người Trung Quốc 'cầm đoàn', điểm shopping khép kín hoạt động?

Người nước ngoài thuyết minh, bảo tàng khó kiểm soát

Sau nhiều ngày ghi nhận hành trình của các đoàn khách Trung Quốc từ Bảo tàng Quảng Ninh tới các điểm mua sắm chuyên biệt tại Bãi Cháy, PV Thanh Niên đã làm việc với các đơn vị liên quan để làm rõ trách nhiệm quản lý.

ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU

Ông Đỗ Quyết Tiến, Giám đốc Bảo tàng Quảng Ninh, khẳng định theo quy định của bảo tàng, người nước ngoài không được tự ý thuyết minh bên trong. Đơn vị cũng có nội quy đối với khách tham quan và các doanh nghiệp lữ hành đưa khách tới.

Tuy nhiên, ông Tiến cho biết việc kiểm soát các đoàn khách Trung Quốc gặp khó khăn do bảo tàng không có cán bộ, nhân viên thông thạo tiếng Trung. Hệ thống giới thiệu hiện vật hiện chủ yếu sử dụng tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Pháp, trong khi lượng khách Trung Quốc thời gian gần đây tăng mạnh.

ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU

Khi PV cung cấp hình ảnh, video về những người Trung Quốc trực tiếp tập hợp khách, sử dụng micro và thuyết minh trong bảo tàng, ông Tiến cho biết không xác định được những người này là ai, thuộc đơn vị nào.

Trong khi đó, những hình ảnh, video PV ghi lại trong nhiều ngày cho thấy hoạt động này diễn ra công khai ngay giữa không gian trưng bày: người Trung Quốc tập hợp khách, cầm biển đoàn, sử dụng micro, đứng trước hiện vật và thuyết minh kéo dài.

Các đoàn cũng không phải không có HDV Việt Nam. Khi làm thủ tục với bảo tàng, HDV Việt Nam vẫn xuất hiện, có người sử dụng được tiếng Trung và tiếp tục đi cùng đoàn. Tuy nhiên, khi bước vào khu trưng bày, người trực tiếp tập hợp khách và thuyết minh lại là người Trung Quốc.

Ông Tiến thừa nhận công tác quản lý dòng khách Trung Quốc còn khoảng trống. Bảo tàng dự kiến kiến nghị cấp trên xây dựng nội dung thuyết minh mẫu bằng tiếng Trung để vừa phục vụ khách, vừa kiểm soát tốt hơn thông tin được truyền đạt về hiện vật.

Tuy nhiên, vấn đề PV ghi nhận không chỉ nằm ở nội dung được thuyết minh bằng tiếng Trung, mà trước hết là ai được phép thực hiện hoạt động hướng dẫn, thuyết minh cho các đoàn khách nước ngoài trong bảo tàng và đơn vị nào chịu trách nhiệm kiểm soát người thực hiện công việc này.

HDV Việt Nam có mặt, nhưng ai thực sự điều hành đoàn?

Ở một mắt xích khác, chính những HDV Việt Nam từng phục vụ dòng khách này cho biết vai trò của họ trong hành trình khá mờ nhạt. Anh P.V.N., một HDV từng nhiều lần phục vụ các đoàn khách Trung Quốc, cho biết anh nhận dẫn tour vì thu nhập nhưng không cảm thấy thoải mái với cách vận hành.

ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU

"Mình cũng vì miếng cơm manh áo nên mới đi. Một chuyến như vậy HDV Việt Nam được trả khoảng 10 triệu đồng, nhưng thực tế gần như không được quyết định gì trong chương trình. Người Trung Quốc mới là người cầm trịch", anh N. kể.

Theo anh N., HDV Việt Nam chủ yếu thực hiện những công việc cần thiết để phục vụ đoàn trong quá trình tour hoạt động tại Việt Nam, như hỗ trợ mua nước, đổi tiền lẻ và xử lý một số tình huống phát sinh.

Trong khi đó, việc tập hợp khách, giới thiệu tại điểm tham quan, quyết định thời gian di chuyển, dẫn khách vào các điểm mua sắm, thậm chí tham gia giới thiệu hoặc môi giới hàng hóa, theo anh N., chủ yếu do những người Trung Quốc đi cùng đoàn thực hiện.

ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU

Những gì anh N. kể trùng khớp với một phần hình ảnh PV ghi nhận tại Bảo tàng Quảng Ninh, HDV Việt Nam có mặt, nhưng người trực tiếp sử dụng micro, tập hợp khách và thuyết minh lại là người Trung Quốc. Những ngày sau, một số người này tiếp tục xuất hiện khi đoàn được đưa tới các điểm mua sắm.

Theo quan sát và kinh nghiệm từ những đoàn từng phục vụ, anh N. cho rằng phía Trung Quốc có vai trò lớn trong việc vận hành chương trình và lựa chọn điểm mua sắm.

Tuy nhiên, chính anh N. thừa nhận bản thân không biết cá nhân hay tổ chức nào thực sự quyết định các hoạt động này.

"Bên ngoài mình chỉ làm việc với những người Việt Nam đứng tên hoặc quản lý trực tiếp. Còn ông chủ thực sự là ai thì HDV không biết. Muốn biết phải kiểm tra hồ sơ doanh nghiệp, hợp đồng, dòng tiền và quan hệ giữa công ty lữ hành với các cửa hàng thì mới lần ra được", anh N. nói.

Thông tin của anh N. mới phản ánh trải nghiệm của một người từng tham gia phục vụ các đoàn và chưa đủ căn cứ để xác định ai là người thực sự đứng sau việc tổ chức, điều hành những hành trình này.

Nhưng từ đây xuất hiện một mắt xích không thể bỏ qua: doanh nghiệp lữ hành Việt Nam đứng ở đâu trong chuỗi hoạt động mà PV ghi nhận?

Khối "trầm hương" khổng lồ do doanh nghiệp tặng

Một chi tiết khác cũng được lãnh đạo Bảo tàng Quảng Ninh xác nhận. Khối gỗ lớn thường được các đoàn khách Trung Quốc dừng lại khá lâu để nghe giới thiệu về trầm hương không phải hiện vật gốc thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Quảng Ninh, mà do một doanh nghiệp tặng.

Tại khu vực này, như Thanh Niên đã phản ánh, PV nhiều lần ghi nhận người Trung Quốc tập hợp khách và giới thiệu khá kỹ về sự quý hiếm, quá trình hình thành, giá trị và công dụng của trầm hương. Đặc biệt, tại đây còn có biển chỉ dẫn thông tin về mô hình trầm hương này của Bảo tàng Quảng Ninh, trong đó nói rằng "tháp trầm hương mang ý nghĩa phong thủy sâu sắc..."

Ông Đỗ Quyết Tiến cũng cho biết thêm khoảng 2 năm trước một doanh nghiệp ở Quảng Nam (cụ thể là doanh nghiệp nào thì giám đốc Bảo tàng Quảng Ninh chưa nhớ ra) tặng cho đơn vị. Và khối gỗ này là mô hình nghệ thuật tạo hình tháp trầm chứ không phải trầm hương thiên nhiên.

ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU

Đối với khu bán hàng tại tầng 1, ông Tiến cho biết khu vực này hình thành khoảng một năm nay, gồm sản phẩm của bảo tàng và hàng hóa ký gửi.

Trong khi đó, PV ghi nhận tại đây có tài liệu quảng bá sản phẩm từ sò tai tượng với những nội dung liên quan sức khỏe như "hấp thụ độc tố", "làm mát máu", "tăng cường khả năng miễn dịch", "ngăn ngừa lão hóa"…

Cơ quan quản lý "bất ngờ" về những điểm shopping

Không chỉ tại bảo tàng, việc quản lý những điểm mua sắm chuyên phục vụ các đoàn khách Trung Quốc cũng đặt ra nhiều câu hỏi.

ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU

Tại P.Bãi Cháy, nơi tập trung một số cửa hàng mà PV Thanh Niên đã nhập vai tiếp cận, lãnh đạo địa phương cho biết bất ngờ trước những hình ảnh, thông tin PV cung cấp. Chính quyền P.Bãi Cháy tiếp nhận phản ánh và cho biết sẽ tổ chức kiểm tra.

Trong khi đó lãnh đạo P.Bãi Cháy cho biết, các cửa hàng này không đón tiếp người Việt Nam nên lực lượng chức năng khó kiểm tra. Lãnh đạo phường cũng xin thông tin PV điều tra được để xác minh, xử lý.

Đại diện Đội Quản lý thị trường (QLTT) số 5 cũng cho biết bất ngờ trước hình ảnh, tài liệu PV cung cấp về các cơ sở xuất hiện sản phẩm, mẫu vật và nội dung quảng bá gắn với hổ, tê giác, tê tê, gấu, rắn...

Theo đơn vị này, thời gian qua lực lượng QLTT đã kiểm tra, xử lý nhiều cơ sở kinh doanh phục vụ khách du lịch. Tuy nhiên, những điểm mua sắm mà PV Thanh Niên trực tiếp ghi nhận và cung cấp thông tin không nằm trong số các cơ sở từng bị xử phạt.

Đại diện Đội QLTT số 5 cho rằng việc kiểm tra gặp khó khăn do một số cửa hàng hoạt động tương đối khép kín, khó tiếp cận; trong khi rào cản tiếng Trung gây khó cho việc xác định nội dung nhân viên giới thiệu, quảng bá cho khách.

PV sau đó tiếp tục cung cấp hình ảnh về các bảng giới thiệu, mẫu vật, hàng hóa tại những điểm bán, cũng như hình ảnh ghi nhận nhân viên thu ngân nhận trực tiếp nhân dân tệ từ khách Trung Quốc; đồng thời đề nghị lực lượng QLTT kiểm tra nguồn gốc hàng hóa, chứng từ, hồ sơ kinh doanh và các hoạt động cụ thể mà PV ghi nhận.

Đội QLTT số 5 cho biết đã tiến hành kiểm tra, xác minh và sẽ thông tin kết quả sau khi làm rõ.

Cần làm rõ có hay không việc lợi dụng uy tín bảo tàng

TS Trần Nhuận Vinh, Giám đốc Công ty TNHH MTV Nam Phong, doanh nghiệp từng đón khách Trung Quốc, cho rằng điều cần quan tâm là khả năng giá trị và uy tín của một thiết chế văn hóa bị sử dụng trong một hành trình thương mại phía sau.

ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU

Theo ông Vinh, bảo tàng là nơi lưu giữ, giới thiệu những giá trị lịch sử, văn hóa và tự nhiên của một vùng đất. Vì vậy, người trực tiếp thuyết minh là ai, nói gì về hiện vật và nội dung có chính xác hay không cần được kiểm soát.

Đặc biệt, khi những câu chuyện về trầm hương, ngà voi, hổ mật gấu, rắn... xuất hiện trong phần thuyết minh tại bảo tàng, sau đó các đoàn khách tiếp tục được đưa tới những cửa hàng quảng bá những nhóm sản phẩm tương đồng, theo ông Vinh, cơ quan chức năng cần xác minh có hay không việc sử dụng nội dung thuyết minh tại bảo tàng để tạo niềm tin cho hoạt động bán hàng phía sau.

Nếu có việc lợi dụng uy tín của bảo tàng cho mục đích thương mại, ông Vinh cho rằng vấn đề sẽ không còn dừng ở việc quản lý một vài cửa hàng, mà liên quan đến nhiều mắt xích: quản lý người thuyết minh và nội dung tại bảo tàng; quản lý doanh nghiệp lữ hành, HDV và chương trình tour; quản lý hoạt động kinh doanh tại các điểm mua sắm.

Những tài liệu PV Thanh Niên thu thập được đến thời điểm này chưa đủ căn cứ để kết luận có một sự liên kết về tổ chức hay lợi ích giữa bảo tàng, doanh nghiệp lữ hành và các điểm shopping.

Nhưng những gì diễn ra công khai trong hành trình của các đoàn khách đặt ra một loạt câu hỏi cần được cơ quan chức năng trả lời: những người Trung Quốc trực tiếp cầm đoàn là ai; doanh nghiệp nào chịu trách nhiệm đối với đoàn khách; ai quyết định các điểm mua sắm; hàng hóa được quảng bá gắn với động vật hoang dã thực chất là gì; và vì sao những hoạt động này tồn tại mà các cơ quan quản lý tại địa bàn chưa phát hiện, làm rõ?. Doanh thu và thuế của các cửa hàng này được ghi nhận tại Việt Nam hay Trung Quốc?...