Không một ai bị lãng quên...

Ở lần xét giải này, tôi có tham gia trong Hội đồng chuyên ngành văn học, và nếu tôi nhớ không nhầm, thì trong danh sách những nhà văn nhận được sự đồng thuận rất cao của hội đồng này có đủ tên của các nhà văn tôi vừa kể.

Và đúng vào mấy ngày Tết, tôi đọc trên Thanhnien online tên của 4 người ấy đã được chính thức nhận giải thưởng Nhà nước. Chỉ tiếc, Trần Dần đã không còn được thấy sự công nhận chính thức này. Nhưng tôi còn nhớ, cách đây ngót 10 năm, khi Hội đồng thơ Hội nhà văn Việt Nam xét giải thưởng hằng năm, tập thơ Cổng tỉnh của Trần Dần cũng đã nhận được sự đồng thuận tuyệt đối của cả hội đồng. Ở đây không nói tới hình thức giải thưởng hay tặng thưởng, mà chỉ nói về sự đồng thuận trao giải cho tập thơ ấy đã nói lên giá trị của chính tập thơ và sự đóng góp cho thơ, cho văn học của Trần Dần đã không hề bị lãng quên. "Không một ai bị lãng quên-Không một cái gì bị quên lãng", tôi nhớ câu châm ngôn sắt đá này được khắc lên những tượng đài kỷ niệm cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại của Liên Xô. Câu nói ấy cũng hoàn toàn có thể dùng để nói về Thơ, về những nhà thơ đã đóng góp những tác phẩm để đời của mình cho đất nước, cho dân tộc. Không ai quên được Bên kia sông Đuống và tập thơ Lạy Mẹ cho con về Kinh Bắc của Hoàng Cầm, Cha tôi và hàng loạt bài thơ về sau này của Lê Đạt, tiểu thuyết Người người lớp lớp và hàng loạt tập thơ của Trần Dần, những bài thơ yêu nước cháy ruột thắt lòng của Phùng Quán. Thế hệ tôi, ngay từ khi học cấp 1 đã chọn Vượt Côn Đảo của Phùng Quán làm sách gối đầu giường, không thua gì Thép đã tôi thế đấy của Nicolai Ostropski. Cũng như về sau này biết bao bạn trẻ đã say mê đọc bộ tiểu thuyết Tuổi thơ dữ dội cũng của Phùng Quán. Cái còn lại là văn học, cái còn lại là Thơ nếu nó thực sự có giá trị, nếu nó vẫn lay động được tâm hồn những thế hệ biết coi văn học như một người bạn đường tin cậy của mình.

Tôi không có may mắn được quen 4 tác giả này trong thời kỳ họ còn trẻ, đơn giản vì thời ấy tôi còn quá nhỏ. Nhưng mãi sau này, khi đã thành đồng nghiệp của họ, có dịp đọc lại và đọc mới nhiều tác phẩm của họ, trong tôi vẫn nguyên vẹn niềm tin trong trẻo vào con người vào cuộc đời như thuở nhỏ tôi đã đọc thuộc lòng Bên kia sông Đuống, Màu tím hoa sim, Cha tôi hay Lời Mẹ dặn... Cả một thế hệ những nhà thơ chống Pháp đã chuẩn bị cho tôi một tình yêu đầy dâng hiến với thơ ca, sự quyết liệt tìm tòi cái mới, sự giản dị sau khi tự nguyện đi qua "con đường khổ ải" của sự sáng tạo. Lòng yêu nước, yêu nhân dân của các anh đã tiếp thêm vào ngọn lửa trong tôi, kêu gọi chúng tôi vượt Trường Sơn của chiến tranh, và vượt qua những thách thức của sáng tạo văn học. Tôi không biết, giải thưởng Nhà nước lần này được trao cho các anh là chậm hay là vừa, duy một điều tôi biết: các anh đã kiên trì biết bao với tình yêu trọn đời của mình, với Thơ và Văn của mình, giữ trọn vẹn niềm tin vào cái Đẹp và cái Thiện, vào Nhân Dân và Đất Nước của mình. Và tôi xin nhắc lại: cái còn lại là Thơ, cái còn lại là văn học. Còn lại là những gì không mất, không thể mất sau bao thăng trầm, khổ đau, hạnh phúc. Thì cuộc đời và văn học luôn là vậy mà!

Công bố Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật Như Thanhnien Online đã đưa tin, vì nhiều lý do, mãi cho đến tận tháng 2.2007, Bộ VHTT mới công bố chính thức 5 tác giả có tác phẩm được xét Giải thưởng Hồ Chí Minh và 158 tác giả có tác phẩm được Giải thưởng Nhà nước. 5 tác giả được Giải thưởng Hồ Chí Minh là: GS.TS - Nhà giáo nhân dân Nguyễn Đình Quang, nhà thơ Anh Thơ, đạo diễn điện ảnh - NSND Đặng Nhật Minh, đạo diện điện ảnh - NSND Nguyễn Hải Ninh, đạo diễn điện ảnh - NSND Bùi Đình Hạc. Trong 158 tác giả được Giải thưởng Nhà nước có 47 thuộc chuyên ngành văn học, 35 thuộc âm nhạc, 13 thuộc sân khấu, 17 thuộc mỹ thuật, 7 thuộc chuyên ngành múa, 17 thuộc nhiếp ảnh, 2 thuộc văn nghệ dân gian, 5 thuộc kiến trúc, 15 thuộc điện ảnh. Cũng không ít tác giả được xét tặng Giải thưởng Nhà nước đợt này vừa được phong tặng NSND, NSƯT như NSND Khải Hưng, NSND Phạm Anh Phương, NSND Lê Ngọc Cường, NSƯT Thanh Vân... Đáng chú ý nhất trong danh sách được xét tặng giải thưởng Nhà nước đợt này là 4 tác giả Lê Đạt, Trần Dần, Hoàng Cầm và Phùng Quán. Nhà văn Phùng Quán với các tác phẩm nổi tiếng Tuổi thơ dữ dội, tiểu thuyết (1988) (đã được làm phim truyện nhựa), Vượt Côn Đảo, tiểu thuyết (1955), Tiếng hát trên địa ngục Côn Đảo, trường ca (1955). Nhà văn Trần Dần với tác phẩm Người người lớp lớp (1954), thường được coi là tiểu thuyết nhưng thực chất là ký sự chiến trường rất công phu, có giá trị văn học; tiểu thuyết Cổng tỉnh (1994). Ông cũng còn là dịch giả xuất sắc (tiếng Pháp) cùng thời với Nguyễn Tuân, Nguyễn Thành Long... Nhà thơ Hoàng Cầm được coi là một trong những người tiên phong của thế hệ các tác giả viết kịch thơ đầu tiên từ trước Cách mạng Tháng Tám với kịch thơ nổi tiếng Kiều Loan (mới được Nhà hát Tuổi Trẻ dựng năm 2005). Ông còn có những bài thơ nổi tiếng như Bên kia sông Đuống, Lá diêu bông... Tác giả Lê Đạt với những tác phẩm nổi tiếng như Bóng chữ, Ngỏ lời, Hèn đại nhân... Trong số 4 tác giả trên, 2 người đã mất là Phùng Quán và Trần Dần. Tác giả Lê Đạt và Hoàng Cầm cũng đã gần 80 tuổi. Lan Dung

Thanh Thảo