Kinh tế châu Á bị tác động thế nào từ chiến sự Iran?

Hôm qua (14.4), CNN dẫn một số nguồn tin thân cận chính phủ Mỹ cho hay nước này vẫn đang để ngỏ khả năng đàm phán vòng hai với Iran. Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ J.D Vance tuyên bố "bóng đang ở phía sân Iran", nhằm ám chỉ việc Tehran chỉ cần đồng ý với các điều kiện của Washington thì hai bên có thể khởi động đàm phán trở lại.

Tác động sâu sắc

Viết trên mạng xã hội Truth Social nửa đêm 13.4 (theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ngày 12.4, có tổng cộng 34 tàu đã vượt qua eo biển Hormuz. Đây là số lượng tàu vượt qua Hormuz nhiều nhất trong một ngày kể từ khi bùng nổ chiến sự. Tuy nhiên, con số này chưa được kiểm chứng.

ẢNH: REUTERS

Trong khi đó, tình hình thực địa ở khu vực Trung Đông vẫn căng thẳng. Cũng viết trên mạng xã hội, Tổng thống Trump đe dọa sẽ bắn hạ các tàu tấn công nhanh của Iran nếu tiếp cận cự ly gần các tàu chiến Mỹ ở vịnh Ba Tư. Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết đã nhận được thông báo rằng kể từ 21 giờ ngày 13.4 (giờ VN), hạn chế tiếp cận hàng hải được áp dụng đối với các cảng và khu vực ven biển của Iran, bao gồm các địa điểm dọc theo vịnh Ba Tư, vịnh Oman và eo biển Hormuz. Theo đó, sự hạn chế này không có ngoại lệ đối với các tàu mang cờ của bất kỳ quốc gia nào khi tham gia vào các cảng, bến dầu hoặc cơ sở ven biển của Iran.

Những diễn biến trên khiến cho xung đột ở Trung Đông tiếp tục khó lường, gây tác động lớn đến toàn thế giới, đặc biệt là khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Liên quan vấn đề này, Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) hôm qua công bố báo cáo về ảnh hưởng của chiến sự Trung Đông đối với các nền kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Theo đó, sự leo thang quân sự ở Trung Đông có thể gây ra tổn thất sản lượng từ 97 - 299 tỉ USD cho kinh tế châu Á - Thái Bình Dương. Mức độ này tương ứng với từ 0,3-0,8% GDP toàn khu vực. UNDP dự đoán rằng cuộc chiến khiến 32 triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói trên toàn cầu, và 8,8 triệu người trong số này nằm ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nguyên nhân là chi phí vận chuyển, năng lượng và thực phẩm tăng cao gây căng thẳng cho thu nhập, tiêu dùng, việc làm và an sinh xã hội trên toàn khu vực. Các hộ gia đình có thu nhập thấp, lao động phi chính thức, người di cư và doanh nghiệp nhỏ là những đối tượng có nguy cơ cao nhất.

Rủi ro cao

Trong báo cáo vừa công bố, Tập đoàn tài chính S&P Global đánh giá tình trạng nhập khẩu năng lượng của châu Á - Thái Bình Dương khiến các nền kinh tế khu vực này dễ bị gián đoạn nguồn cung cấp năng lượng kéo dài. Giá năng lượng cao hơn đang làm tăng chi phí và lạm phát, cũng như xói mòn sức mua, do đó làm giảm tăng trưởng. Ở một số nền kinh tế, tình trạng thiếu khí đốt hóa lỏng và các biện pháp tiết kiệm năng lượng của các chính quyền làm gián đoạn hoạt động kinh tế. Nhiều nền kinh tế dù duy trì dự trữ dầu thô chiến lược ở mức cao, nhưng nếu cuộc chiến kéo dài thì sẽ vẫn bị gián đoạn về năng lượng.

Thực tế, nhiều quốc gia ở khu vực đang bị ảnh hưởng sâu sắc, điển hình là Hàn Quốc. Theo một phân tích của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), tính đến đầu tháng 4, tổng cộng 26 tàu treo cờ Hàn Quốc vẫn bị mắc kẹt ở vịnh Ba Tư, trong khi dự trữ dầu mỏ chiến lược của nước này có thể chỉ đủ để trang trải 26 ngày tiêu thụ thực tế. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã hạ 0,4 điểm phần trăm trong dự báo tăng trưởng của Hàn Quốc, và nâng dự báo lạm phát nước này lên 2,7%. Hiệu ứng gợn sóng lạm phát dự kiến ảnh hưởng đến giao thông vận tải, hậu cần, hóa dầu, nông nghiệp, thực phẩm và đồ uống trong 2 đến 6 tháng tới. Các quan chức cảnh báo về 3 cú sốc đối với nền kinh tế Hàn Quốc: lạm phát cao, lãi suất tăng cao và tiền won suy yếu.

Hay Indonesia đã phải áp dụng nhiều biện pháp hạn chế tiêu thụ xăng dầu. Từ ngày 31.3, Reuters dẫn lời quan chức nước này thông báo giới hạn bán nhiên liệu ở mức 50 lít mỗi ngày cho một chiếc ô tô. Chính phủ Indonesia cũng thực hiện chính sách vào thứ sáu hằng tuần, các công chức, ngoại trừ các lĩnh vực y tế và an ninh, sẽ làm việc tại nhà. Điều này được đánh giá giúp Indonesia tiết kiệm 6,2 triệu tỉ rupiah (364,92 triệu USD) trong việc trợ cấp nhiên liệu.

Giữa bối cảnh như vậy, giá dầu vẫn khó đoán định và có thể duy trì ở mức cao. S&P Global dự báo các kịch bản giá dầu thô. Theo đó, nếu cường độ chiến sự dần hạ nhiệt và vấn đề eo biển Hormuz được giải quyết ngay trong tháng 4, thì dù một số gián đoạn vẫn tiếp diễn, giá dầu Brent sẽ đạt trung bình 92 USD/thùng trong quý 2/2026 và trung bình khoảng 80 USD/thùng cho cả năm 2026.

S&P Global cũng dự báo một kịch bản xấu hơn là chiến sự kéo dài, giá dầu Brent đạt đỉnh ở mức 200 USD/thùng và tính trung bình cả năm ở mức 130 USD/thùng. Khi đó, lạm phát dự kiến đều tăng thêm từ 1 - 1,6 điểm phần trăm ở các nền kinh tế trong khu vực. Điều này dẫn đến việc tăng trưởng của các nền kinh tế châu Á có thể bị mất đi từ 0,3 - 0,7 điểm phần trăm. Vì thế, các nền kinh tế cần điều chỉnh một số chính sách để hạn chế rủi ro.