(iHay) Chó Phú Quốc là giống chó săn, từng được quân đội Tây Sơn và nhà Nguyễn dùng làm quân khuyển. Nên hiểu đặc tính này như thế nào và làm sao duy trì được bản năng này của chó Phú Quốc, khi ngày nay việc săn bắn thú hoang vừa không nên vừa đang bị pháp luật nghiêm cấm?
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 11: Luận về danh lợi
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 10: Thằng Bí xấu trai
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 9: Nỗi niềm nan giải
|
|
Trời sinh ra con chó có hệ tiêu hóa ăn thịt. Để có thịt ăn (trước khi về chung sống với con người), con chó buộc phải đi săn mồi, do phải săn mồi nên tự nhiên ban cho nó một khứu giác và thính giác cực kỳ tinh nhạy để phát hiện, một hệ cơ bắp linh hoạt để rượt đuổi, một bộ răng hàm chắc khỏe, có răng nanh sắc nhọn để chiến đấu và xé con mồi. Bởi vậy con chó nào cũng là một con chó săn tự nhiên.
Mỗi loài chó có những đặc điểm tương thích với với việc săn thú lớn, thú nhỏ hay côn trùng, phụ thuộc vào điều kiện sống tự nhiên của chúng. Trong quá trình chung sống với con người, nhất là do việc lai tạo, nhiều giống chó đã mất dần bản năng săn mồi (chó cảnh), trong khi một số giống chó khác lại phát triển quá mức các khả năng thuộc bản năng đó (chó săn, chó nghiệp vụ).
Có giống chó được lai tạo kết hợp với các biện pháp can thiệp nhân tạo nhằm phát triển thái quá một số tố chất để biến thành hung dữ phục vụ cho mục đích và sở thích của con người, đó là trường hợp chó chọi, điển hình là chó Pitbull. Việc nuôi chó Pitbull để thể hiện “đẳng cấp” của dân chơi hoặc để tổ chức những cuộc chọi chó đẫm máu nhằm thỏa mãn thú vui cờ bạc đã rộ lên ở nhiều nơi trong nước. Nhìn những con Pitbull hung dữ lao vào xé xác đồng loại hoặc cắn chết người, có thể nói thẳng: sự hung dữ đó không phải là thiên tính của con chó mà đã nhiễm nặng “nhân tính”, là sản phẩm của chính con người.
Ngoài giống chó có hàm lượng “nhân tính” cao như chó chọi, có thể nói chó săn có tới 3 cấp độ. Cấp độ thứ nhất là bản tính tự nhiên ở mọi con chó như đã nói ở trên. Con chó được tạo hóa “cho phép” săn mồi để duy trì cuộc sống của mình, việc săn mồi của con chó không những không gây hại cho môi trường mà còn góp phần vào quá trình chọn lọc tự nhiên, bảo đảm cân bằng sinh thái.
Cấp độ thứ hai là chó săn được con người sử dụng để cùng với mình đi săn bắt, loại chó săn này là những con chó được chọn lọc và huấn luyện, dần dần biến thành chó săn nòi. Tuy nhiên, trong thời kỳ kinh tế tự cấp tự túc trở về trước, việc săn bắt của con người là một sinh kế chấp nhận được, vì việc săn bắt khi ấy chỉ ở mức vừa phải, không đến mức hủy diệt thú hoang. Các thợ săn truyền thống tôn trọng bản tính tự nhiên của con chó và có những chuẩn mực đạo lý trong việc bảo vệ thú hoang. Bởi thế con chó săn không đến nỗi lây nhiễm quá nhiều “nhân tính”.
 |
Cấp độ thứ ba là chó săn thời kỳ con người thi nhau tận diệt động vật hoang dã. Thời kỳ này chó săn nòi được chọn lọc và huấn luyện chuyên nghiệp, trở thành công cụ giúp con người tàn sát bằng hết các loài thú lớn thú nhỏ. Hiện nay bọn săn bắn trộm còn dùng chó săn tận diệt động vật hoang dã ngay cả tại các vườn quốc gia. Không khác gì loài chó chọi, những con chó săn này bị con người phế bỏ thiên tính, thay vào đó là “nhân tính” ác độc của loài người.
Chó Phú Quốc tuy sống lâu đời với người Việt chúng ta, nhưng chủ yếu sống ở đồng quê với người nông dân hiền lành nên vẫn giữ được đặc tính hoang dã, bản năng săn mồi hầu như không bị thoái hóa. Chúng trước sau vẫn là loài chó săn tự nhiên, không nên và không cần phải huấn luyện.
Vườn nhà tôi trước đây có rất nhiều chuột đồng. Những con chuột to bằng cổ chân hàng đêm ăn không biết bao nhiêu là gà của tôi. Trồng một đám đậu phụng lên rất tốt, chuột đào ăn sạch củ, khi thu hoạch một hạt cũng không còn. Trồng một đám lúa vừa mới ra đòng, chúng nó đã cắn sạch sành sanh. Tôi rất tức lũ chuột. Khu nuôi gà nuôi heo chúng tôi rào riêng, không cho chó vào. Khi ấy chúng tôi mới có 2 con chó, con Tu-ti mới sinh lứa đầu. Chó Phú Quốc săn chuột rất giỏi, nhưng tôi không biết làm sao tập cho chúng nó săn. Em tôi mua bẫy về đặt, một đêm bắt được 2-3 con, thả ra cho chó lớn và chó con rượt bắt, coi như tập cho chúng săn chuột.
Nhưng khi nhìn thấy cái bẫy có con chuột, “sếp nhất” bảo tôi : “Con chuột cũng đáng thương lắm”. Và tôi sực tỉnh. Lòng dạ “con đầu đàn” tôi vẫn còn quá hẹp hòi. Tức giận vì mất gà mất đậu mất lúa, tôi đã quên những gì tôi đã từng hiểu về lũ chuột. Chúng vốn là những con vật vô tội sống nơi rừng rú, ăn côn trùng và rễ cây, chẳng gây hại gì cho con người. Sau này sở dĩ chúng phá hại hoa màu tài sản của con người là bởi con người phá hết rừng rú khiến cho môi trường sống của chúng bị thu hẹp, chúng không căm ghét con người thì thôi, sao con người lại căm ghét chúng? Trong tự nhiên, lũ chuột là thức ăn cho rắn và các con thú khác, con rắn và các con thú khác lại là thức ăn cho những con thú khác nữa, nhưng không loài nào có ý định tận diệt loài nào, chúng dựa vào nhau, chế ước nhau để tồn tại một cách cân bằng, chẳng có thiện ác gì ở đây cả.
Từ đó tôi không cho bẫy chuột nữa mà cứ để tự nhiên. Tất nhiên lũ chó vẫn săn chuột, nhưng chúng có săn được nhiều chuột hay không thì tôi không để ý, chỉ thỉnh thoảng thấy có đứa tha con chuột về. Đối với lũ chuột, dần dần không vào cắn gà nữa, rau củ cũng hầu như không bị cắn phá, dù ở những bụi rậm vẫn còn nhiều hang, nhưng tôi không dẫn lũ chó đi tìm hang chuột. Có lẽ lũ chuột vẫn sống bình yên nơi bụi rậm, nếu chúng phát triển quá mức thì đã có lũ chó khống chế. Lũ chó chỉ đuổi bắt những con chuột xuất hiện trên mặt đất, chứ không đào hang để truy tận gốc. Đó là chuyện tốt lành. “Sếp nhất” bảo thỉnh thoảng chuột có ăn một ít hoa màu cũng không sao, coi như ta chia bớt một phần cho chúng.
(còn tiếp)
Hoàng Hải Vân
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 8: Chó mẹ nuôi dạy con
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 7: Khi chó sống chung với dê
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 6: Lãnh thổ của con chó
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 5: Sạch như… chó
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 4: Khi chó Phú Quốc mất điều kiện tự kháng bệnh
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 3: 'Con đầu đàn' vô tích sự
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 2: Một con chó đi mãi không về
>> Ký sự Người nuôi chó - Kỳ 1 : Trở thành “con đầu đàn”
Bình luận (0)