Làm gì để con trẻ không bị thiệt thòi trong thời đại AI?

Nỗi lo việc học quá dễ dàng

Từ việc tính toán, giải bài tập đến làm văn, vẽ tranh, học sinh giờ đây có thể thực hiện chỉ với vài câu lệnh AI. Sự thuận tiện này lại tạo ra nghịch lý. Khi việc đạt điểm số cao trở nên dễ dàng, quá trình học tập vốn đòi hỏi tính kiên trì, thử sai và tư duy độc lập có nguy cơ bị bỏ qua.

Theo nghiên cứu của MIT Media Lab, khi tiện lợi quá mức, hiện tượng "ủy thác nhận thức" diễn ra. Các em có thói quen giao phó cho AI phân tích, đánh giá và ra quyết định. Hệ quả là những thế hệ thiếu nền tảng tư duy sâu, là thứ quyết định năng lực học tập và phát triển bản thân lâu dài.

Đáng chú ý, AI sẽ gia tăng khoảng cách năng lực giữa nhóm học sinh sử dụng AI để rèn luyện tư duy phản biện và nhóm phụ thuộc hoàn toàn vào nó. Nếu không được điều chỉnh kịp thời, khoảng cách này tạo nên sự bất bình đẳng mới trong giáo dục với nỗi lo bản sắc cá nhân đang dần bị AI thay thế.

Làm sao để con trẻ không bị thiệt thòi trong giáo dục?

Các chính sách mới từ Bộ GD-ĐT giúp học sinh làm chủ công nghệ, phát triển tư duy độc lập và năng lực tự học trên 4 trụ cột: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, kỹ thuật và ứng dụng AI, và thiết kế hệ thống AI.

Phục vụ chương trình thí điểm, các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ giáo dục cũng đang tích cực đầu tư phát triển hạ tầng AI theo định hướng và chỉ đạo của Bộ GD-ĐT. Vừa qua, Viện Công nghệ thông tin đã ký kết thỏa thuận hợp tác với Công ty TNHH Manabie Việt Nam và Công ty TNHH Alpha Technologies để nghiên cứu, triển khai các ứng dụng của AI trong giáo dục, cũng như xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng, kiến thức cơ bản và năng lực ứng dụng AI phục vụ các hoạt động học tập, nghiên cứu cho học sinh.

Chương trình dự kiến gồm 3 khóa đào tạo đặt câu hỏi (prompting), kiểm chứng thông tin và sử dụng AI để giải quyết vấn đề thực tế. Ở cấp độ nâng cao, học sinh được tiếp cận với dữ liệu đa phương tiện và xây dựng các dự án sáng tạo, qua đó phát triển tư duy liên ngành. Đặc biệt, chương trình tổ chức các buổi tập huấn đào tạo kỹ năng giảng dạy AI cho giáo viên.

Theo ông Joseph Thia, hoạt động thí điểm cần thời gian để triển khai đồng bộ, đo lường và đánh giá hiệu quả. Trong đó, sự phối hợp giữa nhà trường, giáo viên và phụ huynh là quan trọng hơn bao giờ hết.

"AI không nên bị dán nhãn là công cụ gian lận và cấm con mình sử dụng. Khi con sử dụng AI để tự học tại nhà, phụ huynh có thể hỏi đáp với con để rèn luyện khả năng phản biện như: "Kết quả này có hợp lý không?", "Có cách nào khác để giải bài không?". Về phía nhà trường, phát triển cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực giảng dạy AI của giáo viên nên đặc biệt chú trọng để đảm bảo giáo viên có kỹ năng sư phạm vững vàng trong việc dạy học sinh sử dụng AI đúng cách và có trách nhiệm" - ông chia sẻ.

Trong dài hạn, phát triển toàn diện về tư duy, kỹ năng và trách nhiệm xã hội của học sinh trong thời đại số phụ thuộc rất lớn vào năng lực giảng dạy của giáo viên. Những buổi tập huấn về kỹ năng thiết kế bài giảng, phương pháp dạy học phát triển tư duy đa chiều cần được xem là ưu tiên song hành với đầu tư hạ tầng công nghệ.