Lãnh địa của cá mập tí hon

Người phát hiện vịnh Cá Mập

Giữa vùng biển trập trùng đảo bao quanh vịnh Tây Nam, hầu như ở đâu người ta cũng thấy những chiếc tàu cá thơ thẩn kéo lưới, buông câu. Con người có mặt khắp nơi. Bí ẩn của biển cả đôi khi chỉ còn ngự trị ở một góc nào đó trên những hòn đảo hoang hiếm hoi, hoặc vùi sâu dưới đáy. Quẩn quanh quần đảo Phú Quốc (Kiên Giang), ngư dân, những người cố cựu, những “ma xó” dưới lòng biển vẫn còn lưu truyền những câu chuyện ly kỳ, gắn liền với cuộc mưu sinh của những người bán mặt cho đáy biển, bán lưng cho sóng gió.

Tại buổi tiệc sang trọng trong khách sạn 5 sao trên đảo, thực khách say sưa phô diễn những hiểu biết của mình về các tay thợ lặn ngoài kia, về loài cá mập tí hon hiển hiện qua món “bát trân” trên bàn… Những câu chuyện rời rạc nhưng rất ly kỳ ấy đã thôi thúc người viết lùng sục cho được chàng trai trẻ có biệt danh “thổ địa dưới đáy biển” để tìm hiểu về vương quốc cá mập. Nhiều thợ lặn nước sâu nói với tôi rằng hỏi về cá mập thì phải gặp Nguyễn Văn Tiến - người đang giữ “chìa khóa” bước vào thế giới cư ngụ của một loài cá mập tí hon thân thiện với con người.

Bên quán cóc đối diện các tụ điểm du lịch lộng lẫy của xứ đảo, Tiến nhiệt tình tiếp chuyện người chưa quen sau một cái hẹn khá vội vàng. Và câu chuyện trở nên lôi cuốn khi bước sang chủ đề cá mập. Loài cá mập bông (bamboo shark) xuất hiện nhiều nơi ở biển Tây Nam và được coi là đặc sản, bị săn bắt “tả tơi” khắp vùng. Tiến nói, không giống như nhiều loài khác, loài cá mập tí hon này đã chọn một vùng thích hợp làm “căn cứ” và có lẽ đó cũng là một trong những nơi cố thủ của chúng. Thế nhưng lãnh địa tưởng chừng như bất khả xâm phạm của đám cá mập, cuối cùng cũng có người tìm đến.

Tiến nói, 2 năm trước, trong một lần cho tàu từ cảng Dương Đông dong về hướng bắc đảo Phú Quốc để tìm cảnh quan san hô, anh tình cờ lạc vào vùng biển này.  Sau 45 phút hải trình, anh cho tàu thả neo trước một mũi đá. Tại đây, lặn sâu xuống mười mấy mét nước, nhóm của anh lạc vào một rừng san hô cực đẹp. Khi mọi người đã nổi lên thì dưới đáy, Tiến đi đến một điểm có lẽ là ranh giới của đám san hô. Nó dường như được phân định bởi một dải cát mịn. Bên kia dải cát là một thế giới khác. Chằng chịt những khóm đá được phủ rong rêu và xác thủy sinh. Tôm cá cũng ít khi lởn vởn như những nơi khác. Một vùng nước lạnh lẽo và hoang tịch trước mắt người đi lạc dưới đáy biển. Tiến nói, lần đầu tiên anh đã điếng người khi phát hiện ở nhiều hốc đá, những đôi mắt xám đục như đang theo dõi động tĩnh của người lạ. Một, hai, hai mươi, ba mươi… hàng trăm đôi mắt, quá nhiều cá mập! Đích thị “tổng hành dinh” của cá mập là đây. Tiến nói, lúc đó, anh như người vừa tìm được một kho báu sống. Kho báu không thể mang về nhà, không thể đem bán để có tiền ngay nhưng chúng cũng có thể bị cướp đi ngay bất cứ lúc nào. Anh đặt tên nơi này là “vịnh Cá Mập” để tiện lần sau tìm tới.

Những lần sau, khi tàu neo lại mũi đá phía bắc đảo, lặn về hướng tây nam khoảng 1 cây số, qua rừng san hô đẹp, Tiến lại bước qua dải cát mịn để đến với vùng biển lạnh. Vẫn từ hốc đá là hằng hà những đôi mắt dò xét. Anh bạo dạn tiến về hốc đá, vuốt ve những thân hình sần sùi, gai góc. Hai năm nay, không biết từ khi nào, những “cư dân cá mập” ở đây đã không nhát bóng người. Chúng có thể theo con người rời hang và dạn dĩ với những bàn tay trìu mến. Tuy nhiên, cũng có lần chúng quay lại tấn công người lạ đã không “hiểu ý” mà đột nhập vào hang đá của chúng. Tiến nói, lần đó may mà anh đã có mặt kịp thời để “can thiệp” nên không ai bị thương.

Giữ gìn kho báu

“Lặn chỗ anh có gì hay không?”. “Có những khóm san hô tuyệt đẹp”. “Cái đó những nơi khác cũng có”. “Có bamboo shark”. “Chắc gặp không?”. “Chắc!”. “OK, nếu thật vậy thì tuyệt!”.

Đó là lần đầu tiên Tiến kiếm tiền từ việc đưa khách đến vịnh Cá Mập, một cách rất ngẫu nhiên. Tiến kể, khi bước vào khu vực cá mập, được bắt trao tay từng con cá, nhóm khách nước ngoài sướng như phát cuồng. Có lần, một du khách vô tình làm đau, lập tức cá mập “không còn bạn bè gì nữa”, quay về bản năng tấn công người. Lần đó, Tiến có mặt kịp lúc đến “giải hòa”. Những lần sau, khi đưa khách lặn đến nơi này, anh thường căn dặn kỹ khách là tránh làm đau, tránh xâm hại nơi cư trú và hạn chế can thiệp vào cuộc sống tự nhiên của cá… Và đám cá cũng càng trở nên thân thiện với con người. Vịnh Cá Mập trở thành “trang trại dưới đáy biển” của Tiến từ lúc nào không hay. Tiến nói, bảo vệ cuộc sống bình yên nơi này đang là điều anh canh cánh. Lũ cá mập bông thường ban ngày cứ rút vào hang, ban đêm chúng mới ra ngoài kiếm ăn.

Cá mập bông rất thân thiện với những “người bạn” từ trên mặt nước xuống

Đôi cá mập tí hon nô đùa bên rặng san hô - Ảnh do Nguyễn Văn Tiến cung cấp

Thức ăn của chúng là các loài tôm cá khác. Chúng thường theo các đàn cá con vào mé để kiếm ăn nên mắc lưới là chuyện thường. Là một cao thủ lặn, một tay săn cá thiện nghệ nhưng Tiến nói có lần thấy người vào tóm đuôi cá mập bỏ vào bao, con cá cũng không màng bỏ chạy, anh buồn bực như thể người ta vào vườn bắt vật nuôi của nhà mình. “Rất may là chưa ai phát hiện ra chỗ ở của đám cá mập”, Tiến nói rồi chợt chùng xuống. Chưa phát hiện chứ không phải là không thể phát hiện, khi ở Phú Quốc vẫn còn quá nhiều cao thủ lặn sâu có thể tìm tới chốn náu thân của cá mập. Cá mập dạn dĩ với con người như thế này thì khi phát hiện, người ta tha hồ tóm chúng bỏ vào bao. Bởi chúng luôn là món đặc sản tại các nhà hàng, quán nhậu trên đảo. Và điều lo lắng nhất của Tiến là các ghe lưới cào có thể “san bằng” bãi đá san hô, là chốn ngụ cư cuối cùng của loài cá mập nhỏ hiền hòa này.

Vì bảo vệ lãnh địa của cá mập, nên trong các tour lặn do Tiến tổ chức thường có thời gian “khuyến mãi” cho khách lặn làm vệ sinh môi trường dưới đáy biển, hay những tour lặn miễn phí để dọn rác dưới biển. Những hoạt động này thường được du khách đến từ khắp nơi trên thế giới hưởng ứng. Ngay trong nhóm lặn của mình, Tiến thỉnh thoảng lại ra giá tăng thù lao cho ai lặn làm vệ sinh cho biển. Những việc làm ấy, có lẽ rất nhỏ nhặt với một số người, nhưng là nghĩa cử với đại dương.

Những chuyến dong tàu đến vịnh Cá Mập rồi lặn xuống, nhóm thợ lặn yêu biển trên đảo Phú Quốc thường thở dài nhẹ nhõm khi dưới những khóm san hô, vẫn còn hằng hà những đôi mắt thụp, ló quan sát. Nhưng cũng có những lần bầy cá thưa thớt đi hẳn. Tiến nói “đã có chuyện” rồi, nhưng anh biết làm gì hơn để bảo vệ vương quốc cá mập kỳ thú này? 

Tiến Trình