Mỹ - Iran chuyển trạng thái đối đầu

Ông Trump chờ đợi

Tối 18.8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng bài viết lên mạng xã hội Truth Social cho biết hiện không có cuộc đối thoại nào với Iran đang diễn ra hoặc được lên kế hoạch. Tuyên bố của nhà lãnh đạo hoàn toàn bất ngờ bởi trong nhiều tuần trước đó, ông luôn khăng khăng rằng việc đàm phán đang diễn ra tốt đẹp và một thỏa thuận sắp hoàn thành, bất chấp phía Iran bác bỏ. Chỉ trước đó một ngày, con rể Jared Kushner và là đặc phái viên của ông Trump còn nói việc thảo luận giữa chính quyền Mỹ và Iran đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Ảnh: AFP

CNN dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ rằng ông Trump vẫn chưa hài lòng về mức độ sẵn sàng nhượng bộ của Iran và đang đổi cách tiếp cận. Theo đó, chủ nhân Nhà Trắng đã ra lệnh cho các quan chức hàng đầu trong chính quyền dừng mọi liên lạc với Iran. Các quan chức Nhà Trắng được cho là đã thông báo cho đồng minh chính trị về việc thay đổi chiến lược từ "giáng đòn mạnh để đánh bại ngay lập tức" sang "bóp nghẹt từ từ". Cách đây hơn một tuần, ông Trump cũng đã nhắc đến những đòn cấm vận kinh tế và phong tỏa khi nói rằng Mỹ chỉ việc ngồi chờ Iran tự suy kiệt. Các quan chức Mỹ hé lộ nước này có thể ban hành lệnh cấm vận mới lên Iran, sớm nhất là ngay trong tuần này.

Giới quan sát nhận định rằng ông Trump đang bực tức vì gặp bế tắc trong việc mở lại eo biển Hormuz và chịu sức ép về tác động của xung đột đối với quân đội Mỹ, nên có thể ông muốn tạm gác lại vấn đề này cho đến khi Iran sẵn sàng chốt thỏa thuận vừa ý.

Iran chủ động tấn công?

Trong khi đó, phía Iran cũng đang chủ động chuyển sang cách tiếp cận cứng rắn hơn để đối phó Mỹ, theo CNN. Dấu hiệu của màn chuyển trạng thái đó là việc Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei cấu trúc lại bộ máy lãnh đạo an ninh vào tuần trước. Theo đó, ông Mohsen Rezaei - người từng thuộc phái cứng rắn trong Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) - được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng an ninh quốc gia tối cao. Trong sắc lệnh bổ nhiệm ông Ahmad Vahidi làm tân Tổng tư lệnh IRGC, ông Khamenei cũng nhấn mạnh cần tăng cường chuẩn bị cho "các chiến dịch tấn công mạnh mẽ". Các quan chức khác của IRGC những ngày sau đó liên tục nói về năng lực tấn công và "thực hiện chiến dịch trên đất của kẻ địch".

Các nhà phân tích cho rằng giới lãnh đạo quân sự Iran tin tưởng họ đang ở vị thế mạnh mẽ về quân sự sau khi chống chịu các đợt oanh tạc của Mỹ và Israel, và giờ đang tìm cách chuyển sang hoạt động tấn công thay vì chỉ đáp trả đơn thuần. Theo chuyên gia Hamidreza Azizi tại Viện Nghiên cứu quan hệ quốc tế Clingendael (Hà Lan), tình trạng không chiến tranh nhưng cũng không hòa bình hiện nay, cộng với những khó khăn kinh tế ngày càng sâu sắc, có thể thúc đẩy giới lãnh đạo Iran leo thang nhằm buộc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hoặc đồng ý với một thỏa thuận có lợi hơn cho Tehran.

"Lãnh đạo Iran có thể kết luận rằng cái giá của việc bước vào một cuộc chiến nữa là thấp hơn cái giá của việc dần dần hao mòn năng lực dưới áp lực kép của cấm vận và phong tỏa", ông Azizi phân tích.