Nghệ nhân thời đại mới giữa làng gốm Bát Tràng

Từ người bán hàng đến người làm chủ

Sinh năm 1986 trong gia đình bốn đời gắn với nghề gốm Bát Tràng, tuổi thơ của chị Quỳnh là những lò nung bằng than, củi, những ngày chạy mưa, bê đồ nặng, người lúc nào cũng vương bụi than và đất. Bố mẹ từng nói nếu học được thì nên "thoát ly". 

ẢNH: PHƯƠNG NAM

Đúng lúc chị chuẩn bị bước vào đại học, thị trường xuất khẩu gốm Bát Tràng chững lại, chị chọn học thiết kế thời trang tại Trường đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, một con đường tưởng như đã đưa chị ra khỏi làng gốm, nhưng rồi chị trở về. Việc trở về với gốm không phải một quyết định mang tính "nối nghiệp" đơn thuần. Sau những năm học thiết kế và khoảng 5 năm trực tiếp bán hàng, chị Quỳnh bắt đầu nhìn làng nghề bằng một góc khác. 

Chị nhận ra Bát Tràng có nền tảng kỹ nghệ, câu chuyện văn hóa và thị trường riêng, nhưng muốn nghề tiếp tục phát triển thì thế hệ sau không thể chỉ lặp lại những gì cha ông đã làm. Chính kinh nghiệm từ thời trang và quá trình tiếp xúc trực tiếp với khách hàng khiến chị muốn thử một cách làm khác, đó là chủ động thiết kế sản phẩm, tạo dấu ấn riêng và đưa những giá trị văn hóa Việt vào các dòng gốm phù hợp với nhu cầu hiện đại. Thay vì trở về để tiếp quản nguyên trạng nghề của gia đình, chị chọn cách tìm một con đường mới bên trong chính nghề truyền thống ấy.

Trong khoảng 5 năm đầu trở về Bát Tràng, chị Quỳnh bán gốm tại cửa hàng nhỏ của gia đình ở chợ Xứ. Từ quá trình tiếp xúc trực tiếp với khách hàng, chị nhận ra nhu cầu với gốm thủ công, đặc biệt là các sản phẩm gắn với văn hóa, tín ngưỡng và thờ cúng vẫn còn lớn. Chị bắt đầu tự thiết kế sản phẩm và từng bước gây dựng Vạn An Lộc. Một dấu ấn của thương hiệu là kỹ thuật đắp nổi 3D trên gốm. Giai đoạn 2015 - 2017, chị và cộng sự liên tục thử nghiệm trong điều kiện máy móc, nguyên liệu còn hạn chế. Có mẫu phải làm lại hàng chục, thậm chí cả trăm lần vì phần đắp nổi dễ nứt, bong hoặc biến dạng khi nung. Sau nhiều lần điều chỉnh từ độ ẩm, độ co ngót đến quy trình nung, năm 2017 những sản phẩm đắp nổi 3D đầu tiên đạt yêu cầu ra lò, trở thành một trong những dấu ấn riêng của Vạn An Lộc.

Khi nghệ nhân phải nghĩ như doanh nhân

Từ một xưởng gốm nhỏ, Vạn An Lộc hiện có gần 200 người làm việc ở nhiều công đoạn, khoảng 100 đại lý trên cả nước và 6 cửa hàng tại Bát Tràng. Bên cạnh gốm phục vụ không gian tâm linh, thờ cúng, doanh nghiệp đang phát triển thêm quà tặng, bình hoa, đồ decor và các sản phẩm ứng dụng trong đời sống hiện đại. Càng đi xa, chị Quỳnh càng nhận ra sự khác biệt giữa tư duy của một nghệ nhân và một người điều hành doanh nghiệp. "Nếu đứng ở vị trí một người thiết kế hay làm nghệ thuật, mình sẽ nghĩ đến việc làm thứ gì thật đẹp, thật nghệ và mình thực sự thích. Nhưng khi đứng ở vị trí chủ doanh nghiệp, tạo công ăn việc làm cho gần 200 người, mình phải tính sản phẩm đó mất bao lâu để sản xuất, tỷ lệ thu hồi thế nào, có tính ứng dụng hay không", chị chia sẻ.

ẢNH: PHƯƠNG NAM

Bài toán của chị là giữ được tính thẩm mỹ, bản sắc của người làm nghề nhưng đồng thời cân bằng bài toán kinh doanh - hiểu khách hàng muốn gì, thị trường đang thiếu gì và mức giá nào phù hợp. Vạn An Lộc vẫn làm những sản phẩm đơn chiếc mang tính nghệ thuật cao, chỉ bán cho người sành sưu tầm. Song, Vạn An Lộc cũng đồng thời phát triển thiết kế mới, ứng dụng công nghệ để giảm bớt những công đoạn thủ công mất nhiều thời gian, rút ngắn quy trình và giảm giá thành. Điều chị muốn giữ lại sau những thay đổi ấy là giá trị văn hóa Việt trong từng sản phẩm.

Khi cách người tiêu dùng tìm hiểu và mua sản phẩm thay đổi, chị cũng bắt đầu học cách kể câu chuyện của mình trên môi trường số. Khoảng 5 - 7 năm trước, với một thương hiệu còn nhỏ, quảng bá qua truyền hình, báo chí hay người nổi tiếng đòi hỏi nguồn lực lớn. Chị chọn tập trung cho sản phẩm, đồng thời tham gia triển lãm, festival, hội thảo để từng bước xây dựng thương hiệu. Sau này, chị tham gia một khóa đào tạo về xây dựng kênh TikTok và video ngắn. Video đầu tiên chỉ là đoạn giới thiệu bản thân nhưng nhận được sự quan tâm vượt dự tính. Từ đó, bên cạnh sản phẩm, chị bắt đầu kể nhiều hơn về Bát Tràng, văn hóa, con người, phong tục và những ký ức từng nghe ông bà kể.

Điều khiến chị bất ngờ là người trẻ lại quan tâm tới những câu chuyện tưởng như rất cũ ấy. Họ không chỉ hỏi một món gốm giá bao nhiêu mà còn hỏi đến Bát Tràng nên đi đâu, ăn gì, tìm hiểu về lịch sử làng nghề hay những sản phẩm độc đáo. "Với tôi, TikTok giống như một cửa hàng, ngày nào mình cũng phải mở và chăm sóc", chị ví von. Sau khi xây dựng kênh, thương hiệu được nhiều khách hàng biết đến hơn, các đại lý tại nhiều tỉnh bán hàng tốt hơn và doanh nghiệp nhận thêm đơn hàng. Những video quay ngay tại xưởng Bát Tràng còn giúp chị tiếp cận người Việt đang sinh sống tại Mỹ, châu Âu và nhiều nơi khác.

Nghệ nhân thời đại mới

Với chị Quỳnh, "làm chủ" không chỉ nằm ở việc điều hành một doanh nghiệp. Đó còn là khả năng chủ động học một điều mới, thử trước và chứng minh giá trị của nó trước khi khuyến khích những người xung quanh cùng làm. Năm 2026, chị Vũ Như Quỳnh trở thành một trong những "Chủ nữ" tiêu biểu được TikTok Shop tôn vinh trong chiến dịch cùng tên. Được khởi xướng từ năm 2025, "Chủ nữ" hướng tới tôn vinh tinh thần làm chủ và khát vọng vươn mình của phụ nữ Việt trong thời đại số.

Trong năm đầu tiên, TikTok Shop triển khai nhiều hoạt động tôn vinh và hỗ trợ những "chủ nữ" đã vượt qua những giới hạn của bản thân, dám nắm lấy cơ hội bằng làm chủ và kiến tạo con đường của chính mình. Tiêu biểu tại Sìn Hồ, nền tảng phối hợp cùng địa phương tổ chức đào tạo kỹ năng bán hàng, MegaLIVE và đưa khoai sâm đất lên sàn. Theo TikTok Shop, hơn 600 tấn sản phẩm đã được bán ra trong năm 2025, đồng thời một nhóm cộng đồng phụ nữ địa phương được hình thành để tiếp tục hoạt động kinh doanh. Sang năm 2026, câu chuyện "làm chủ" tiếp tục được mở rộng để tôn vinh những người phụ nữ có tầm nhìn, bản lĩnh và khát vọng lớn. Họ là những người không chỉ làm chủ con đường của mình, mà còn mở đường cho những người khác. Trong đó, câu chuyện của chị Quỳnh mang một màu sắc riêng: một người trẻ tiên phong mở lối để sản phẩm của làng nghề trăm năm tuổi có thêm cơ hội trên môi trường số.

Trong vai trò là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nữ nghệ nhân, doanh nhân Bát Tràng với hơn 100 thành viên, từ chính trải nghiệm của mình, chị khuyến khích các thành viên từng bước học cách kể câu chuyện về sản phẩm và người làm nghề qua video, xây dựng kênh TikTok và kết nối với người tiêu dùng qua TikTok Shop. Nhiều phụ nữ Bát Tràng rất khéo tay, giỏi nghề nhưng trước đây ít có cơ hội tham dự hội thảo, diễn đàn hay tiếp cận kiến thức về kinh doanh và công nghệ. Câu lạc bộ không chỉ kết nối các thành viên mà còn hỗ trợ về nghề, thủ tục, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số và kinh doanh. Chị Quỳnh kỳ vọng trong tương lai, mỗi thành viên có thể xây dựng một kênh riêng để giới thiệu sản phẩm của gia đình mình. Theo chị, thế hệ tiếp theo của làng nghề không chỉ cần giỏi nghề mà còn cần biết kinh doanh, sử dụng công nghệ và kể câu chuyện về sản phẩm của mình để nghề truyền thống có thể tiếp tục đi cùng một thị trường đang thay đổi.