Ra đời theo Dụ của vua Thành Thái ngày 23.10.1896, Quốc Học Huế đã đồng hành cùng nhiều biến động trọng đại của lịch sử dân tộc. Trải qua 130 năm hình thành và phát triển, ngôi trường đã đào tạo nên nhiều thế hệ tài năng, từ những nhà lãnh đạo, nhà khoa học, học giả, cho đến những nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ làm rạng danh Việt Nam.
Chính trong ý nghĩa ấy, Tuyển tập thơ - nhạc Quốc Học Huế 130 năm (NXB Thuận Hóa) ra đời. Đây là một công trình văn hóa có giá trị đặc biệt, ghi lại dấu ấn tinh thần của nhiều thế hệ học sinh Quốc Học trong suốt hành trình hơn một thế kỷ.
Tuyển tập đã thể hiện bề dày truyền thống của ngôi trường. Từ mái trường này đã bước ra những nhân vật kiệt xuất của lịch sử Việt Nam hiện đại như Nguyễn Tất Thành - người thanh niên yêu nước sau này trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh; Đại tướng Võ Nguyên Giáp; Thủ tướng Phạm Văn Đồng; các học giả Nguyễn Khắc Viện, Đào Duy Anh với những công trình nghiên cứu văn hóa và lịch sử có giá trị; Tạ Quang Bửu - nhà khoa học lỗi lạc… Họ chính là minh chứng sinh động cho truyền thống trí tuệ và nhân văn mà Quốc Học Huế đã bồi đắp suốt nhiều thế hệ.
Một tòa nhà giảng đường của Quốc Học Huế thập niên 1920
ảnh: Tư liệu
Bên cạnh đó, nhiều cựu học sinh Quốc Học là văn nghệ sĩ tên tuổi, góp phần tạo nên chiều sâu văn hóa của ngôi trường. Hiếm có trường học nào trong cả nước lại quy tụ một đội ngũ thi sĩ, nhà văn, nhạc sĩ đông đảo và có ảnh hưởng sâu rộng như Quốc Học Huế. Từ Ưng Bình Thúc Giạ Thị, một tên tuổi lớn của văn học và nghệ thuật ca Huế; Thảo Am Nguyễn Khoa Vy với phong vị thơ đậm chất kinh kỳ; Nam Trân, dịch giả tài hoa ở thể loại thơ Đường; Đặng Thai Mai, nhà nghiên cứu và lý luận phê bình hàng đầu; Hải Triều (Nguyễn Khoa Văn), người góp phần làm nên những cuộc tranh luận văn nghệ nổi tiếng đầu thế kỷ 20. Rồi đến những đỉnh cao của phong trào Thơ Mới như Lưu Trọng Lư, Xuân Diệu, Huy Cận, Tế Hanh... Sau này có rất nhiều nhà thơ, nhà văn ghi lại dấu ấn sáng tạo mới mẻ: Trần Kiêm Đoàn, Lữ Quỳnh, Phạm Ngọc Lư, Lê Văn Ngăn, Mường Mán, Lê Nhược Thủy…
Tuyển tập ghi dấu sự hiện diện của Tố Hữu, tác giả tiêu biểu của thơ ca cách mạng Việt Nam cùng rất nhiều nhạc sĩ gắn liền với những ca khúc bất hủ, như: Nguyễn Văn Thương, Châu Kỳ, Trần Hoàn, Lê Mộng Nguyên, Lê Mộng Bảo, Tôn Thất Lập; nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường với những trang bút ký tài hoa, đậm chất Huế và giàu chiều sâu văn hóa; cùng nhiều gương mặt tiêu biểu khác của các thế hệ học sinh Quốc Học.
Trong dòng chảy ấy, Ngô Kha là một trường hợp đặc biệt. Cuộc đời ông ngắn ngủi nhưng để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử văn học và phong trào đấu tranh đô thị miền Nam trước năm 1975.
Sinh ra tại Huế, tốt nghiệp thủ khoa khóa đầu tiên của Đại học Sư phạm Huế, từng học Luật và trở thành một trí thức có ảnh hưởng trong đời sống xã hội miền Trung, Ngô Kha vừa là nhà giáo, nhà thơ vừa là người hoạt động xã hội đầy nhiệt huyết. Ông từng giảng dạy tại Quốc Học Huế. Những năm đầu thập niên 1970, ông xuất hiện như một ngọn cờ trong phong trào đấu tranh của trí thức, học sinh và sinh viên Huế. Năm 1973, ông bị bắt và mất tích. Sau này, ông được công nhận là liệt sĩ. Cuộc đời Ngô Kha là biểu tượng cho sự dấn thân của người trí thức trước vận mệnh dân tộc.
Trong tuyển tập, những vần thơ của Ngô Kha vẫn giữ nguyên sức lay động. Bài thơ cuối cùng của ông, sau này được đặt tên là Mai có hòa bình:
"Nhớ nhau thì về chẳng quản đường đi
Ngày xưa đất nước phân kỳ
Em theo tiếng gọi quên thì gấm hoa…"
Và:
"Con nước phù sa đắp bồi thành lũy
Giọt máu kiên cường nuôi lúa đồng hoang
Em vẫn dày công trên đường kháng chiến
Mãi có anh hùng chí hướng bền gan".
Đó không chỉ là tiếng nói của riêng một nhà thơ mà là tâm thế của cả một thế hệ sống trong chiến tranh nhưng vẫn nuôi dưỡng niềm tin về hòa bình và tương lai đất nước.
Bìa Tuyển tập thơ - nhạc Quốc Học Huế 130 năm
Điều đáng quý ở Tuyển tập thơ - nhạc Quốc Học Huế 130 năm là sự hội tụ của nhiều thế hệ sáng tạo. Từ các bậc tiền bối đã trở thành những tượng đài văn hóa cho đến những tác giả đương đại, tất cả cùng hiện diện trong một không gian chung mang tên Quốc Học Huế. Mỗi bài thơ, mỗi ca khúc là một mảnh ghép của ký ức, của tình yêu quê hương, của những suy tư trước cuộc đời và lịch sử.
Tuyển tập được chọn lọc công phu, là một hành trình để người đọc khám phá. Qua từng trang sách, người đọc bắt gặp bóng dáng của một ngôi trường đã đồng hành cùng lịch sử dân tộc, nơi những tài năng lớn được nuôi dưỡng và trưởng thành. Đó là hành trình của tri thức, của lòng yêu nước, của văn hóa và nghệ thuật.
Bình luận (0)