Ngôi trường từng chỉ có 2 nữ sinh, đào tạo nhiều người kiệt xuất

Là một trong những trường trung học trăm tuổi danh tiếng và lâu đời nhất Nam bộ, Trường THPT Châu Văn Liêm tiền thân là Collège de Cần Thơ (khởi dựng từ năm 1917). Năm 1945, trường đổi tên thành Trung học Phan Thanh Giản, rồi mang tên Châu Văn Liêm từ năm 1985.

Dù bắt đầu nhận học sinh từ năm 1921 nhưng mãi đến niên khóa 1936 - 1937 trường mới có… 2 nữ học sinh đầu tiên theo học, đến năm 1944 tổng số nữ sinh cũng chỉ khoảng 20 người.

Không chỉ đào tạo trí thức, trường còn tham dự trực tiếp vào lịch sử chính trị Nam bộ đầu thế kỷ 20. Theo website của trường, năm 1926, nhân đám tang cụ Phan Châu Trinh và việc Pháp bắt giam chí sĩ Nguyễn An Ninh, hầu hết học sinh Trường Collège de Cần Thơ đã bãi khóa phản đối chính quyền thực dân. Thậm chí, họ còn quyên góp tiền để hỗ trợ những bạn học nghèo nếu bị đuổi học, và bí mật in ấn các tờ truyền đơn yêu nước.

Nằm trên khu đất khoảng 1,7 ha với tường vàng, ngói đỏ, cửa xanh (xám), Trường THPT Châu Văn Liêm mang nét nhận diện đặc trưng của kiến trúc Pháp tại VN đầu thế kỷ 20. Hành lang đệm bao quanh các dãy nhà, hệ mái ngói, tường dày, cửa sổ lá sách giúp chống nắng, thoát nhiệt và đối lưu không khí. Đến nay trường đã được trùng tu và xây mới nhiều hạng mục.

Trường có lưu giữ bộ hài cốt của bà Lafferren de Rie (người Pháp, từng làm thanh tra giáo dục tại Cần Thơ thời Pháp thuộc). Trước khi qua đời, bà lập di chúc hiến tặng hài cốt của mình cho trường để học sinh nghiên cứu, học tập. Năm 1945, con gái bà đã thực hiện tâm nguyện mang bộ xương từ Pháp về, đặt trong phòng thí nghiệm trường.

Qua hơn một thế kỷ, nhiều gia đình 2, 3 thế hệ cùng học tại đây. Trường THPT Châu Văn Liêm trở thành địa chỉ ký ức, là nhóm công trình công cộng tiêu biểu của Cần Thơ.