Liên quan đến đề xuất miễn phí xe buýt tại TP.HCM, PV Thanh Niên có cuộc trao đổi với ông Bùi Hòa An (ảnh), Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, về mục tiêu, lộ trình và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách.
ẢNH: SỸ ĐÔNG
MIỄN PHÍ 135/180 TUYẾN XE BUÝT
Mục tiêu lớn nhất của chính sách miễn phí xe buýt là gì, thưa ông?
Trước hết, phải khẳng định đây là chính sách an sinh xã hội, nhằm hỗ trợ người dân giảm chi phí đi lại trong bối cảnh giá nhiên liệu và chi phí sinh hoạt tăng cao. Xa hơn, TP.HCM kỳ vọng thông qua chính sách này sẽ tạo chuyển biến về hành vi giao thông.
Khi người dân dần chuyển từ xe cá nhân sang phương tiện công cộng, TP.HCM có thể giảm ùn tắc, giảm tai nạn giao thông và giảm ô nhiễm môi trường.
Hiện mạng lưới xe buýt TP.HCM ra sao, và những tuyến nào sẽ miễn phí?
Hiện TP.HCM có khoảng 180 tuyến xe buýt, gồm 135 tuyến nội tỉnh và 45 tuyến liên tỉnh. Các tuyến liên tỉnh xuất phát từ nhu cầu riêng của người dân, không phải nhu cầu sinh sống, học tập, sinh hoạt hằng ngày. Ngoài ra, việc miễn phí xe buýt các tuyến này liên quan đến thẩm quyền của nhiều địa phương, cần thêm thời gian hoàn thiện cơ sở pháp lý.
Trước mắt, Sở Xây dựng đề xuất áp dụng miễn phí cho 135 tuyến nội tỉnh trước. Trong 135 tuyến này có 109 tuyến ngân sách được trợ giá và tổ chức đấu thầu, còn 26 tuyến đang hoạt động theo cơ chế thị trường, chưa trợ giá. Đây là hai nhóm có đặc điểm rất khác nhau, nên cách thức triển khai cũng phải tính toán phù hợp.
TP.HCM dự kiến miễn phí xe buýt từ ngày 30.4
ẢNH: SỸ ĐÔNG
Về lâu dài, TP.HCM sẽ tái cấu trúc mạng lưới. Mục tiêu là trên các trục giao thông chính, cứ khoảng 300 - 500 m phải có một điểm dừng xe buýt, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận và trung chuyển.
Lộ trình triển khai chính sách đang được chuẩn bị như thế nào, thưa ông?
Hiện Sở Xây dựng đã báo cáo UBND TP.HCM trình HĐND TP.HCM cho phép xây dựng nghị quyết theo trình tự rút gọn. Trong quá trình xây dựng chính sách, chúng tôi phải lấy ý kiến các sở, ngành liên quan, đồng thời có phản biện của Ủy ban MTTQ VN TP.HCM để đảm bảo chính sách vừa đúng quy định, vừa khả thi khi triển khai.
Nếu tiến độ thuận lợi, nghị quyết có thể được HĐND TP.HCM thông qua cuối tháng 4.2026 và áp dụng chính sách miễn phí từ ngày 30.4.
Nguồn ngân sách dành cho chính sách này được tính toán ra sao?
Dự kiến, tổng kinh phí khoảng 930 tỉ đồng cho 8 tháng cuối năm 2026, áp dụng cho 135 tuyến nội tỉnh. Con số này được tính toán dựa trên dữ liệu thực tế, bao gồm số tuyến, số phương tiện, sản lượng hành khách và dự báo tăng trưởng khi miễn phí.
Năm 2025, hệ thống xe buýt phục vụ khoảng 97 triệu lượt khách. Qua các đợt miễn phí thử nghiệm trước đây, lượng khách tăng khoảng 30%.
KHÔNG ĐỂ THẤT THOÁT NGÂN SÁCH
TP.HCM sẽ có giải pháp nào để đảm bảo việc sử dụng ngân sách hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí?
Về sử dụng ngân sách để miễn phí vé xe buýt, Sở Xây dựng đang cùng các sở ngành nghiên cứu quy định pháp luật để lựa chọn phương án tối ưu.
Nguyên tắc chung là phải bảo đảm người dân đi xe buýt miễn phí được thuận lợi, công khai, minh bạch. Ngân sách sử dụng đúng mục đích, chống thất thoát, lãng phí, hài hòa với lợi ích của các doanh nghiệp vận tải.
Việc miễn phí vé xe buýt sẽ được kiểm soát qua hệ thống thẻ vé, với mục đích xây dựng được cơ sở dữ liệu để thống kê số lượng người dùng, đánh giá tần suất hoạt động… phục vụ cho việc tổ chức hoạt động giao thông công cộng ngày càng tốt hơn.
Khi không còn thu vé, TP.HCM sẽ kiểm soát số lượng hành khách bằng cách nào?
Đây là vấn đề then chốt. Hiện TP.HCM đã lắp đặt thiết bị thanh toán không tiền mặt trên hơn 120/180 tuyến xe buýt, với hơn 1.900 phương tiện. Hệ thống cho phép thanh toán liên thông giữa các loại hình giao thông công cộng như xe buýt, metro, buýt sông, xe đạp công cộng.
Ngân sách chi ngàn tỉ đồng, phải đánh giá hiệu quả
TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, cho rằng khi chi ngân sách cả ngàn tỉ đồng để miễn phí xe buýt, thì phải đi kèm cam kết về sản lượng và cơ chế giám sát chặt chẽ. "Bỏ ra nguồn lực lớn thì phải đo đếm được hiệu quả, kiểm soát được chính xác lượng khách", ông Thuận nhấn mạnh.
Một vấn đề khác được chuyên gia đặt ra là mục tiêu cụ thể của chính sách. Ở góc độ tổ chức mạng lưới, TS Phạm Viết Thuận cho rằng không chỉ dừng lại ở tuyên truyền, vận động mà còn phải tái cấu trúc hệ thống theo hướng linh hoạt hơn. Với thực tế khoảng 72% tuyến đường tại TP.HCM có bề rộng dưới 6 m, cần phát triển các loại xe buýt cỡ nhỏ (8 - 12 chỗ) để trung chuyển hành khách từ hẻm, đường nhỏ ra đường trục chính.
Chuyên gia này cho rằng để thay đổi thói quen đi lại, trước hết cần bắt đầu từ khu vực công. Theo đó, cán bộ, công chức nên là lực lượng đi đầu trong việc sử dụng xe buýt, bởi đây là nhóm có đặc thù làm việc tại địa điểm cố định, thời gian ổn định, phù hợp với biểu đồ chạy xe. "Xét về điều kiện, công chức thuận lợi hơn, ít phải di chuyển linh hoạt như các nhóm lao động khác, nên hoàn toàn có thể tiên phong", ông Thuận nói.
Bên cạnh đó, ứng dụng MultiGo và thẻ MultiPass hỗ trợ người dân tra cứu lộ trình, thanh toán và phản ánh thông tin. Dự kiến toàn bộ hệ thống vé điện tử sẽ hoàn thành trong quý 2/2026.
Trong giai đoạn đầu, hành khách vẫn phải quẹt thẻ khi lên xe, dù không phải trả tiền. Hiện các nhóm thường xuyên sử dụng xe buýt như học sinh, sinh viên, người cao tuổi… đã có thẻ. Với những người chưa có thẻ, tiếp viên sẽ phát thẻ trắng (chưa có thông tin cá nhân) để ghi nhận số lượt đi.
Tuy nhiên, khó khăn hiện nay là khi miễn phí, người mới sử dụng xe buýt có thể chưa có thói quen quẹt thẻ. Vì vậy, bên cạnh công nghệ, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rằng việc quẹt thẻ là cần thiết để thành phố có dữ liệu quản lý và cải thiện dịch vụ.
Chúng tôi cũng định hướng tích hợp thẻ xe buýt với nền tảng định danh điện tử (VNeID), để kiểm soát tốt hơn trong tương lai. Bên cạnh đó, dữ liệu số lượng khách và cơ cấu sử dụng sẽ là cơ sở quan trọng để tái cơ cấu mạng lưới.
Khi miễn phí, làm sao đảm bảo chất lượng dịch vụ không bị giảm sút?
Dù miễn phí, chất lượng dịch vụ vẫn phải tuân theo các tiêu chuẩn và hợp đồng đã ký kết giữa TP.HCM với các doanh nghiệp, hợp tác xã cung ứng dịch vụ xe buýt. Các tiêu chí về thời gian, tần suất, chất lượng phương tiện đều được kiểm soát chặt chẽ.
Hiện trên xe buýt có hệ thống camera, cùng với dữ liệu vé điện tử để giám sát hoạt động. Ngoài ra, thành phố sẽ tiếp nhận phản ánh của người dân qua tổng đài 1022, mạng xã hội và các kênh khác để kịp thời xử lý.
Chúng tôi sẽ tổ chức tập huấn cho đội ngũ lái xe, tiếp viên để nâng cao chất lượng phục vụ. Quan điểm là khi miễn phí thì chất lượng phải tốt hơn, không thể thấp đi.
Sở Xây dựng sẽ đánh giá hiệu quả của chính sách miễn phí xe buýt ra sao?
TP.HCM sẽ áp dụng nhiều cách để đánh giá hiệu quả thông qua dữ liệu tổng sản lượng xe buýt, đo tốc độ lưu thông bình quân trên đường, mật độ xe giờ cao điểm qua camera, đo đếm lượng phát thải qua các trạm quan trắc.
Xin cảm ơn ông!
Bình luận (0)