Người trẻ thích sinh con gái, vì sao tỷ số bé trai vẫn cao?

Người trẻ muốn sinh con gái vì nhiều lý do

Nếu được lựa chọn giới tính của con, Nguyễn Anh Tuấn, chưa kết hôn, ngụ tại Vinhomes Ocean Park 2, tỉnh Hưng Yên, cho biết anh mong con đầu lòng là gái. Không chỉ vì nghĩ con gái thường sống tình cảm, Tuấn cho rằng tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh có thể khiến nam giới gặp khó khăn hơn trong chuyện tìm kiếm bạn đời sau này.

“Nếu sau này có con, anh mong sẽ là con gái trước. Con trai sau này sẽ khó lấy vợ hơn”, Tuấn nói.

Cũng muốn sinh con gái, Đào Minh Thư, ngụ tại đường Nguyễn Bặc, phường Tân Sơn Hòa, TP.HCM, lại xuất phát từ mong muốn về sự gắn kết. Thư hình dung con gái có thể vừa là con, vừa như một người bạn để hai mẹ con trò chuyện, chia sẻ. Nếu con đầu lòng là gái, cô vẫn có thể cân nhắc sinh thêm nhưng không muốn quyết định ấy xuất phát từ tâm lý “đủ nếp đủ tẻ”.

“Quyết định sinh con vẫn là quyết định của hai vợ chồng. Tôi không muốn vì áp lực phải có con trai mà ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý của người mẹ”, Thư chia sẻ.

ẢNH MINH HỌA: NVCC

Với Võ Minh Tú, ngụ tại số 108 đường Cách Mạng Tháng Tám, thị trấn Tri Tôn, tỉnh An Giang, mong muốn sinh con gái đầu lòng cũng đến từ sự tình cảm, dịu dàng mà anh hình dung ở một cô con gái. Tuy nhiên, nếu sinh thêm, Tú lại mong muốn có một bé trai vì quan niệm truyền thống về trách nhiệm “nối dõi tông đường”, thờ tự và chăm lo hương khói tổ tiên.

Trong khi đó, Bùi Nhật Tân, ngụ tại phường An Nhơn, TP.HCM, cho rằng trai hay gái đều đáng được chào đón. Nếu được lựa chọn, anh vẫn thích con gái nhưng không muốn đặt giới tính của con thành một kỳ vọng mà đứa trẻ phải đáp ứng.

“Mọi thứ đều là tùy duyên. Tôi sẽ sinh đứa thứ 2 và sẽ không cưỡng cầu là trai hay gái để con tôi có người chia sẻ trong cuộc sống”, Tân nói.

Nguyễn Thị Mai Anh, mẹ của hai con, một trai một gái, ngụ tại số 46 đường Trần Nguyên Hãn, phường An Biên, TP.Hải Phòng, cho biết nếu được lựa chọn, chị vẫn thích con gái vì “con gái rất đáng yêu, nhiều quần áo đẹp”. Tuy nhiên, sau khi thực sự có con, Mai Anh nhận ra trai hay gái đều được. Kỳ vọng từ gia đình hai bên từng xuất hiện nhưng không ảnh hưởng đến quyết định của chị.

Những chia sẻ trên cho thấy mong muốn về giới tính của con ở người trẻ khá đa dạng. Có người muốn con gái vì sự gắn kết, có người nhìn thấy lợi thế của phụ nữ trong tương lai, trong khi quan niệm truyền thống về con trai vẫn tồn tại.

Vậy vì sao một bộ phận người trẻ không còn quá coi trọng con trai nhưng tỷ số giới tính khi sinh vẫn chênh lệch theo hướng nhiều bé trai?

Thích sinh con gái chưa đồng nghĩa hết trọng nam

Theo tiến sĩ xã hội học Nguyễn Hữu Hoàng, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), việc nhiều người trẻ thích sinh con gái, thậm chí không đặt nặng giới tính của con, là tín hiệu tích cực cho thấy quan niệm về giá trị của trẻ em gái đang dịch chuyển.

Theo ông, trong xã hội truyền thống, con trai thường được xem là người nối dõi, thờ cúng tổ tiên, chăm sóc cha mẹ về già, trong khi vị trí của phụ nữ và trẻ em gái thường bị xem nhẹ.

Cùng với quá trình phát triển xã hội, phụ nữ ngày càng có cơ hội tiếp cận giáo dục, sở hữu tài sản, tham gia thị trường lao động và độc lập về kinh tế. Những thay đổi này góp phần nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái. “Đây là một tín hiệu khá tích cực, thể hiện sự dịch chuyển của xã hội”, tiến sĩ Hoàng nhận định.

Tuy nhiên, ông lưu ý không nên đồng nhất việc người trẻ “thích con gái” với bình đẳng giới đã đạt được. Định kiến giới không chỉ nằm ở suy nghĩ mà còn thể hiện qua hành vi, quyết định trong gia đình và cộng đồng.

Đặc biệt, giữa mong muốn cá nhân và ảnh hưởng của gia đình vẫn tồn tại khoảng cách. Một người trẻ khi còn độc thân có thể thoải mái thể hiện mong muốn sinh con trai hay con gái, nhưng sau khi kết hôn, quan điểm này có thể chịu tác động từ cha mẹ, họ hàng hoặc kỳ vọng “gia đình phải có con trai”.

ẢNH MINH HỌA: NGUYỄN QUỲNH

“Giữa việc thích con gái và không muốn có con trai là một khoảng cách rất lớn. ‘Thích’ không nhất thiết có nghĩa hoàn toàn từ bỏ quan niệm rằng gia đình vẫn cần một người con trai để nối dõi, thờ cúng tổ tiên hoặc gánh trách nhiệm với cha mẹ”, tiến sĩ Hoàng nói.

Theo ông, đây cũng là một phần lý giải nghịch lý khi một bộ phận người trẻ yêu thích con gái, nhưng tỷ số giới tính khi sinh vẫn cao hơn mức cân bằng tự nhiên.

“Tỷ số giới tính khi sinh là kết quả của hàng triệu quyết định sinh sản của các cặp vợ chồng. Cái người ta thích, cái người ta muốn có bé gái hơn mới chỉ là những biểu hiện, nhưng chưa phản ánh được đầy đủ sức nặng của những lề thói cũ”, ông phân tích.

Ở góc độ dân số, bà Lê Tố Quyên, nguyên Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh Bắc Giang cũ, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh, cũng cho rằng mong muốn của người trẻ chưa kết hôn chưa thể đại diện cho hành vi sinh sản của các cặp vợ chồng.

Theo bà, khi bước vào hôn nhân, các gia đình chịu tác động từ trách nhiệm với cha mẹ, dòng họ, quan niệm “có nếp có tẻ” và mong muốn có người nối dõi. Đặc biệt, sau khi có con đầu lòng là gái, mong muốn có con trai ở lần sinh tiếp theo có thể xuất hiện rõ hơn.

“Cái mong muốn có con gái thì ít lắm. Còn thực tế nhiều gia đình vẫn mong muốn có cả con trai, con gái”, bà Quyên nói.

Theo bà, mất cân bằng giới tính khi sinh không chỉ nằm ở mong muốn mà còn liên quan đến sự can thiệp lựa chọn giới tính trước sinh. Khi gia đình mong muốn “có nếp có tẻ”, khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ lựa chọn giới tính có thể khiến mong muốn chuyển thành hành vi.

Áp lực giới tính cũng không chỉ đến từ thế hệ lớn tuổi. Ngay cả các cặp vợ chồng trẻ có thể tự hình thành cảm giác trách nhiệm với gia đình, dòng họ. Những câu hỏi từ họ hàng, bạn bè về việc “đã có hai con gái thì có sinh thêm con trai không” đôi khi trở thành áp lực khó bỏ qua.

Thay đổi nhận thức, giảm can thiệp lựa chọn giới tính

Theo tiến sĩ Hoàng, để giải quyết tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh cần một hệ thống giải pháp liên hoàn, đa diện, đa tầng. Trong đó, chính sách phải đi cùng việc thay đổi nhận thức trong từng gia đình, từng cặp vợ chồng.

“Chính sách phải đủ sức để định hình, kiến tạo và vận hành những chuẩn mực mới, thay thế dần những tập quán, lề lối cũ còn cản trở bình đẳng giới”, tiến sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Trong khi đó, bà Quyên cho rằng điều quan trọng là người dân thực sự tự nguyện sinh con mà không can thiệp lựa chọn giới tính.

Theo bà, việc một bộ phận người trẻ muốn sinh con gái hơn chưa đủ tạo ra thay đổi nếu các cặp vợ chồng vẫn chịu áp lực phải “đủ nếp đủ tẻ” và còn khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ lựa chọn giới tính trước sinh.

“Cái quan trọng nhất là người dân tự nguyện, không can thiệp. Khi người ta đã lựa chọn để con tự nhiên thì phải không can thiệp”, bà Quyên nói.

Bên cạnh kiểm soát các dịch vụ hỗ trợ lựa chọn giới tính, theo bà, cần tiếp tục tác động vào những yếu tố văn hóa, gia đình và dòng họ đang duy trì tâm lý phải có con trai. Khi các cặp vợ chồng không còn chịu áp lực phải sinh đủ cả trai lẫn gái, sự thay đổi trong nhận thức mới có thể chuyển thành thay đổi trong hành vi sinh sản.