Nguồn ảnh quý về Việt Nam xưa

Điều đó cho thấy nhiếp ảnh phương Tây đã đến nước ta từ rất sớm, và những tấm ảnh về Việt Nam xưa hiện vẫn còn rải rác trên khắp thế giới.

Trong một lần tìm kiếm tư liệu văn hóa Việt Nam, người viết bài tình cờ phát hiện website: http://nguyentl.free.fr của ông Nguyễn Tấn Lộc, một người Việt sống tại Pháp. Rất tiếc là trong thời gian này ông Lộc đi vắng nên chúng tôi không thể liên lạc trực tiếp với ông được, nhưng qua nội dung trang web, có thể thấy ông là người có tâm huyết sưu tầm những bức ảnh về quê hương, đất nước Việt Nam. Đặc biệt, mảng sưu tầm những bức ảnh cổ Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX của ông rất có giá trị, đủ khiến những người quan tâm đến lịch sử nước nhà phải mê mẩn.

Theo giới thiệu trên website này, những bức ảnh được lưu trữ phần nhiều ở Pháp như các cơ quan chính quyền, Thư viện Quốc gia Pháp (trên internet), Sở Địa dư Paris, Trung tâm dữ liệu thuộc địa Aix - en - Provence hay các nguồn sưu tầm từ bưu thiếp, ảnh tư liệu gia đình của các Việt kiều Pháp, Mỹ, Na Uy... cộng tác với trang web của ông Lộc. Trước đây các tư liệu, các quyển sách ảnh trong nước hay các triển lãm của Lãnh sự quán Pháp tại TP.HCM... cũng giới thiệu nhiều bức ảnh cổ Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX nhưng ở mức độ manh mún, hạn chế. So với chúng, những bức ảnh do ông Lộc sưu tầm hoặc những người cộng tác với ông cung cấp (tuy còn rất ít so với nguồn lưu trữ ảnh xưa Việt Nam bên Pháp) phong phú và sống động hơn nhiều.

Trường thi Nam Định khoa thi năm Đinh Dậu 1897 - Nguồn: http://nguyentl.free.fr

Đó là những bức ảnh về triều đại nhà Nguyễn, những sinh hoạt, nghi thức triều đình phong kiến ngày xưa như hình ảnh các quan chầu trong sân rồng, ảnh kỵ binh, tượng binh, bộ binh... Nếu ai đã từng thích thú với câu thơ giễu "Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ/ Ậm oẹ quan trường miệng thét loa" của Trần Tế Xương viết cho khoa thi năm Đinh Dậu (1897) ở Nam Định thì lý thú thay, ở website này có cả series ảnh khoa thi này với hình ảnh sĩ tử lều chõng đến trường thi, các tân khoa được đãi yến, được rước qua đường ra mắt công chúng... Bộ ảnh gia đình của Ngô Văn Đức là hình ảnh mừng thọ vua Khải Định (9.10.1924), lễ táng vua Khải Định ở Huế (ngày 29, 30, 31.1.1926), lễ đăng quang của vua Bảo Đại (8.1.1926). Các nguồn ảnh về cuộc đời vua Hàm Nghi ở Algeria, hình ảnh lính An Nam duyệt binh ở Pháp trong Thế chiến I...

Bộ ảnh của Trần Quang Đông (Na Uy) là những bức ảnh của bác sĩ quân y Charles - Edouard Hocquard chụp trên đường quân Pháp hành quân từ đồng bằng Bắc Bộ lên Lạng Sơn (1884) đánh quân nhà Thanh. Đó là những tấm ảnh về chiến trận, đồn lũy ngày xưa của quân Việt Nam như thành Bắc Ninh, Sơn Tây, Hưng Hóa, Phủ Doãn, Nam Định, Lạng Sơn... bên cạnh là những đồn lũy của quân Cờ Đen, của quân nhà Thanh tại Lạng Sơn, Hưng Hóa. Ngoài ra, còn có rất nhiều bức ảnh lý thú khác không thể liệt kê hết ra đây nhưng có rất nhiều giá trị về lịch sử, kiến trúc, trang phục, nghi thức, sinh hoạt, quân sự... được ông Lộc sưu tầm, giới thiệu.

Nhiếp ảnh gia Nguyễn Xuân Khánh ở TP.HCM nói rằng anh khám phá và bắt đầu quan tâm đến nguồn ảnh tư liệu này từ năm 1998, khi có dịp qua Pháp nghiên cứu nhiếp ảnh. Trong chuyến sang Pháp vào tháng 7 tới, anh Khánh dự định sẽ bỏ tiền túi mua những bức ảnh trên nhằm lập ra một trung tâm hình ảnh phục vụ mục đích nghiên cứu.

Quang Thi