Nhã nhạc Huế hai lần đoạt giải quốc tế

Được Đài phát thanh Pháp lưu trữ

GS-TS Trần Văn Khê cho biết: Trong khi ông làm luận án tiến sĩ tại trường Đại học Sorbonne (Pháp), GS Gaspardone - người biết khá rõ giá trị của nhạc cung đình Huế, đã khuyên ông nên tham khảo hai quyển Ức trai thi tập (Nguyễn Trãi) và Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ trong Thư viện Quốc gia Pháp.

Sau đó, chính GS Gaspardone còn khuyên ông đọc thêm các cuốn Lê Triều Hội điển và Lịch triều Hiến chương loại chí. Sau khi đọc các tác phẩm đó, ông đã biết được nhiều kiến thức về cách tổ chức âm nhạc cung đình VN và giá trị của nó, nhưng tai thì hoàn toàn chưa được nghe một bản nhạc cung đình nào cả. Thế là ông vào lục lọi ở các bảo tàng, nơi lưu trữ của các đài phát thanh về chương trình âm nhạc cung đình VN. May mắn ông gặp được bà Giám đốc cơ quan lưu trữ của Đài phát thanh Pháp hướng dẫn tìm được mấy đĩa hát loại 33 vòng, đường kính 30 phân, mã số AMS 1, 2, 3, 4... và thêm một đĩa nhỏ loại 33 vòng, đường kính 25 phân về m nhạc Phật giáo VN theo truyền thống Huế. Đây là các đĩa nhạc do những phóng viên ghi lại cho các chương trình phát thanh Pháp, với rất nhiều tiết mục khác nhau, tuy nhiên Đài phát thanh Pháp lúc bấy giờ cho rằng chỉ có nhạc cung đình là đáng để lưu trữ trong kho tư liệu của đài, nên đã chuyển từ băng cối ghi âm sang đĩa hát 33 vòng.

Bìa đĩa VIET-NAM  I và II

Hai lần đoạt giải quốc tế

Năm 2004, tức một năm sau khi UNESCO công nhận Nhã nhạc Huế là kiệt tác di sản phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại, ông Lê Phương, nguyên Đại sứ VN tại UNESCO (1979-1985), đã tặng cho Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô (TTBTDTCĐ) Huế bộ đĩa gồm đĩa m nhạc Cung đình Huế, nhan đề VIET-NAM I và đĩa m nhạc truyền thống Nam Bộ, nhan đề VIET-NAM II do các giáo sư, nhạc sĩ Trần Văn Khê và Nguyễn Hữu Ba thực hiện.

Bộ đĩa này được ông Lê Phương mua năm 1968 khi ông làm đại diện của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam VN tại Bắc u. Hiện nay 2 đĩa nhạc này đã được TTBTDTCĐ Huế sao in sang CD để lưu trữ. Riêng đĩa gốc VIET-NAM I  và VIET-NAM II được chuyển giao cho Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế thuộc TTBTDTCĐ Huế lưu giữ và trưng bày.

Đĩa VIET-NAM I gồm nhiều bản đặc trưng của nhạc cung đình Huế như: Đăng đàn đơn, Mã Vũ, Mười bản ngự, Mạng, Phụng Vũ... do các nhạc công cung đình Huế diễn tấu với một phong cách chuẩn mực. Đĩa nhạc vô giá này cũng có một lịch sử ra đời và đi ra nước ngoài rất đặc biệt. GS-TS Trần Văn Khê cho biết, năm 1963, ông góp sức với  nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba, tổ chức ghi âm, ghi hình âm nhạc cung đình Huế. Công việc được Viện Nghiên cứu âm nhạc với

“Từ trước đến nay tất cả các đĩa hát từ dân gian đến truyền thống của các nước trên thế giới chưa có đĩa nào đoạt hai giải liền trong hai năm liên tiếp ở cả hai nước Đức và Pháp”. GS-TS Trần Văn Khê

phương pháp đối chiếu Berlin (Đức) tài trợ kinh phí. Viện này sẵn sàng tài trợ tiền cho nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba ra Huế trả tiền thù lao cho các nghệ nhân, nhạc sĩ biểu diễn để ghi âm, ghi hình với mục đích thành lập một bộ hồ sơ âm thanh và hình ảnh của âm nhạc cung đình Huế. Lúc đó, nữ Bá tước De Chambure, người có đồn điền cao su tại VN, có chiếc máy Nagra thu âm thanh nổi. Trong thời gian bà De Chambure sang VN thăm vườn cao su, bà đã cho mượn máy để ghi âm nhạc cung đình và âm nhạc Phật giáo tại Huế.

Năm 1969, đĩa nhạc này được giới thiệu dưới dạng đĩa hát do Barenreiter - Musicaphone xuất bản (mã số BM 30L.2002) và sau khi phát hành, đĩa đã được giải thưởng của nước Đức về lĩnh vực m nhạc dân tộc học (Deuscher Schall Platten Preis). Đĩa nhạc gồm Nhạc cung đình, Nhạc Phật giáo, một bài ca Huế và một trích đoạn Tuồng Huế.

Năm sau (1970) đĩa hát được phát hành dưới nhãn hiệu loại đĩa Unesco (Collection de L'Unesco) và đã được Viện Hàn lâm âm nhạc Pháp tặng thêm một giải thưởng lớn về m nhạc dân tộc học.  

Bùi Ngọc Long