Nhà sản xuất là ai trong phim Việt?

Nhà sản xuất ngày xưa

20, 30 năm trước lúc điện ảnh, truyền hình còn được nuôi bằng “bầu sữa” rút từ kinh phí nhà nước, chẳng mấy ai biết đến khái niệm NSX là gì. Bởi đơn giản lúc ấy NSX là ông giám đốc hãng phim nhà nước được giao làm phim theo đề tài được duyệt và cấp kinh phí. NSX bao cấp thường phân bổ ông chủ nhiệm lo việc nhận rồi chi tiền, phụ trách việc lo chạy giấy phép quay phim, không hề quan tâm đến “đầu ra”, tức thị trường nên vì thế chẳng màng đến việc lập dự án chọn kịch bản, đạo diễn, diễn viên, xây dựng kế hoạch phát hành, kinh doanh phim… Vì vậy tại các giải thưởng điện ảnh trong nước được trao cho phim hay nhất, hoặc là ông giám đốc hãng phim lên nhận hoặc đạo diễn, thậm chí diễn viên lên thay cũng chẳng sao, chẳng thấy bóng dáng NSX đâu cả. Trong khi các giải thưởng điện ảnh danh giá như Cannes, Oscar, Quả cầu vàng, Venice… thì phim xuất sắc nhất đều do NSX lên nhận.

Ở lĩnh vực phim truyền hình, tình trạng này cũng không có gì khác biệt vì vẫn tuân theo cơ chế: trên (Nhà nước) rót tiền, dưới (các hãng phim như VFC-phía Bắc hay TFS-phía Nam) - nhận, rồi chia nhỏ để thực hiện theo kiểu “đến hẹn lại lên”. Và đạo diễn trở thành “vua” trường quay, toàn quyền quyết định mọi thứ sau khi được ông giám đốc hãng phim kiêm NSX đồng ý duyệt chi ngân sách.

Chưa có NSX đúng nghĩa

Đến nay mọi chuyện dần thay đổi. Xã hội hóa điện ảnh, truyền hình kéo theo sự nhập cuộc của tư nhân. Nhưng để có một NSX đúng nghĩa của từ này, có lẽ còn phải chờ... Về mặt khái niệm, NSX khác xa với nhà đầu tư (NĐT). NSX chính là người phát hiện ra dự án làm phim khả thi, được thị trường đón nhận. Sau đó NSX lập dự án chi tiết thực hiện phim trình NĐT để tìm nguồn tài chính. Nếu được NĐT đồng ý, NSX tiếp tục bước thứ 2 là lên kế hoạch chọn đạo diễn, diễn viên, quay phim... NSX chính là người tiêu số tiền đầu tư sao cho hiệu quả nhất để có được bộ phim hay nhất.

Một NSX phim chuyên nghiệp phải thấy được tính khả thi của dự án, hiểu người, hiểu việc và quan trọng phải biết làm gì, với ai để cho công việc hiệu quả, đáng “đồng tiền bát gạo”… Bản thân họ phải là người có uy tín để tạo được lòng tin cho các NĐT. NSX phải hiểu được sở trường của các đạo diễn để giao phim cho họ, đồng thời giúp họ tìm diễn viên, đối tác. Và đương nhiên NSX phải gánh phần trách nhiệm về tài chính cũng như tất cả những chuyện khác, để đạo diễn được hoàn toàn yên tâm làm phim vì nghệ thuật.

Chỉ có nhóm sản xuất

Ở VN, hiện tại, tìm một NSX đúng nghĩa như thế gần như… vô vọng! Phước Sang là người tiên phong trong lĩnh vực này nhưng cũng chỉ tự rút kinh nghiệm “thương đau” từ quá trình làm phim, diễn xuất để giữ vai trò NSX, hoàn toàn không được đào tạo bài bản về nghề sản xuất một cách chuyên nghiệp.

Thành công gần nhất tại VN lộ diện một NSX đúng nghĩa là Việt kiều Dustin Nguyễn trong vai trò diễn viên kiêm NSX trong Để Mai tính. Bộ phim thành công về mặt doanh thu, chỉ 2 tuần đầu công chiếu, đạt hơn 9 tỉ trên toàn quốc.

Ở lĩnh vực phim truyền hình, tại VN hiện nay cũng chỉ có nhóm sản xuất trong các công ty, hãng phim tư nhân chứ bóng dáng NSX vẫn chưa thấy đâu. Đơn giản bởi các hãng phim tư nhân ra đời ngày một nhiều như Thiên Ngân, M&T Pictures, Sena Film, Kiết Tường, Lasta, BHD, Vietcast, Trí Việt Media… nhưng vẫn chưa thể tạo ra một NSX đúng nghĩa.Trong khi đó, tại các trường đào tạo về điện ảnh ở VN, vẫn chưa có một chương trình đào tạo chính thức nào về nghề làm NSX. 

Ý kiến: Đạo diễn Bá Vũ (Giám đốc hãng phim Vietcast): “Nếu có NSX đúng nghĩa, chúng ta sẽ không mắc phải chuyện nhập nhằng chọn người làm tổng đạo diễn phim với dự án làm phim lên đến vài trăm tỉ đồng. Nhiều trường hợp vừa giữ cương vị giám đốc hãng phim truyện nhà nước vừa kiêm luôn vị trí giám đốc sản xuất và tổng đạo diễn phim như hiện nay được dư luận cho rằng chỉ để duy trì về nhân sự, không xuất phát từ nhu cầu cần thiết phải có một NSX và tổng đạo diễn phim. Việc này dễ dẫn đến chuyện tự tung tự tác khi làm phim nhận ngân sách từ nhà nước”. Bà Đinh Thanh Hương (Giám đốc sản xuất hãng phim Thiên Ngân): “Phim tư nhân sản xuất thì vai trò NSX rất quan trọng, khác xa với cơ chế làm phim của các hãng phim nhà nước trước đây. NSX phải là người biết tìm ra kịch bản hợp thị trường, được khán giả ưa thích, sau đó lập kế hoạch đầu tư như một dự án hẳn hoi. Vì vậy NSX toàn quyền quyết định việc chọn kịch bản, đạo diễn, thậm chí có ý kiến quan trọng đến cả công đoạn casting diễn viên cho phim. Tất cả điều đó chỉ nhằm mục đích tạo ra sản phẩm vừa đạt giá trị nghệ thuật nhưng cũng phải ăn khách trên thị trường”. Ông Phước Sang (Giám đốc sản xuất hãng phim Phước Sang): “NSX là người xuất phát điểm, là linh hồn của một bộ phim. Vì vậy vị trí của họ cực kỳ quan trọng trong khi các hãng phim nhà nước thì NSX không hoặc ít giữ vai trò này vì không cần phải lên phương án đầu tư, lập kế hoạch sản xuất. Hiện nay NSX tại Việt Nam chủ yếu tự học, nếu được đào tạo bài bản về quản trị, kinh tế, am hiểu về nghệ thuật thì tốt hơn nhiều”.

Danh Nghi