Nhạc sĩ Đức Thịnh: 'Âm nhạc trị liệu phải xuyên qua nỗi đau để chữa lành'

"Lời ru của mẹ là một tần số chữa lành…"

Thưa nhạc sĩ Đức Thịnh, từ một người điều hành âm nhạc biểu diễn bước sang không gian tĩnh lặng của âm thanh trị liệu, cuộc dịch chuyển này nên được hiểu như thế nào?

Nhạc sĩ Đức Thịnh: Nhiều người nghĩ tôi bỏ cái cũ để tìm cái mới, nhưng thực chất là tôi đang đi sâu hơn vào bản chất nguyên thủy của âm nhạc. Xã hội hiện đại đang trả giá đắt cho tốc độ đô thị hóa. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính áp lực tâm lý và các rối loạn lo âu đang cướp đi của nền kinh tế toàn cầu khoảng 1.000 tỉ USD mỗi năm do sụt giảm năng suất lao động. Tại VN, có đến 15% dân số đang mang các tổn thương tâm thần âm thầm. Đứng sau ánh đèn sân khấu nhiều năm, tôi nhìn thấy sự mệt mỏi ẩn sau những tràng pháo tay của khán giả.

Ảnh: Lệ Thủy

Cú hích lớn nhất làm thay đổi tư duy của tôi chính là những ngày tháng làm việc cùng Giáo sư Trần Văn Khê. Bác Khê từng nói một câu mà tôi coi là kim chỉ nam: "Lời ru của mẹ là một tần số chữa lành". Bản chất của lời ru hay âm nhạc truyền thống không chỉ để thính giác thưởng thức, mà nó mang hệ năng lượng điều hòa tâm sinh lý.

Trào lưu "tắm âm thanh" (sound bath) hay thiền âm thanh là một từ khóa rất "hot" thời gian qua. Anh nhìn nhận thế nào về xu hướng này?

"Tắm âm thanh" dịch sát nghĩa từ thuật ngữ "sound bath" của quốc tế. Khi đã gọi là tắm, nghĩa là bạn không chỉ nghe bằng tai, mà là đang thẩm thấu tần số âm thanh bằng cả tế bào trên cơ thể.

Ảnh: Lệ Thủy

Thực ra, đây không phải trào lưu mới mẻ mà là một bộ môn khoa học có lịch sử rất lâu đời. Từ 7.000 năm trước ở Thổ Nhĩ Kỳ, người xưa đã xây dựng các bệnh viện cổ chuyên trị liệu bằng âm thanh. Người bệnh nằm xuống, nghe tiếng thác nước chảy róc rách, tiếng kèn, tiếng nhạc chuông để phục hồi năng lượng tinh thần, giảm stress và hỗ trợ giấc ngủ. Cha ông mình ngày xưa cũng rất thông tuệ khi mượn thanh âm tự nhiên như tiếng mưa rơi để xoa dịu tâm trí. Sóng âm của tiếng mưa rất đều, khi rơi xuống mái tôn hay vòm lá sẽ tạo ra một môi trường "tắm âm thanh" nguyên bản, giúp kích hoạt cảm giác bình yên sâu sắc.

Cơ thể con người chứa khoảng 70% là nước, và nước là chất dẫn động sóng cơ học tuyệt vời nhất. Khi tôi gõ vào chuông nước hay chuông pha lê thạch anh, sóng âm thanh tinh khiết không chỉ đi vào tai, mà thẩm thấu trực tiếp vào dòng chất lỏng của từng tế bào qua cơ chế cộng hưởng. Nó dịch chuyển sóng não của bạn từ trạng thái Beta căng thẳng về trạng thái Alpha và Theta - vùng thư giãn sâu và tỉnh thức.

Dùng âm thanh của nhạc cụ dân tộc để trị liệu tâm lý

Vậy điểm khác nhau cốt lõi giữa "nhạc thư giãn" và "âm nhạc trị liệu chuyên sâu" nằm ở đâu, thưa nhạc sĩ?

Nhạc thư giãn (Relax music) nịnh nọt và chiều chuộng bạn. Còn âm nhạc trị liệu (Music therapy) giống như một liều thuốc đắng, nó buộc bạn phải đi xuyên qua nỗi đau. Tôi thường dùng tiếng đàn Sitar của Ấn Độ hay các dải tần số cực thấp như 171 Hz - những âm thanh ban đầu nghe rất nhức tai, rùng rợn và khó chịu. Nhưng khi bạn cam lòng lắng lại, dải tần số này sẽ thực hiện một cuộc "massage, tẩy rửa" sâu trong vỏ não, buộc bạn phải đối diện với góc tối và tổn thương của mình, thậm chí bật khóc, rồi sau đó mới xoa dịu.

Tôi nhớ đến người em, người bạn quá cố của mình, nhạc sĩ saxophone Xuân Hiếu. Hiếu từng nói với tôi một câu mà sau này khi chạm vào chuông trị liệu tôi mới thấu suốt: "Khi tôi thổi kèn, tôi và kèn là một. Sự rung động của cây kèn tác động trực tiếp vào hàm răng và rung lắc toàn bộ khung xương bên trong". Bản chất của trị liệu bằng âm thanh cấp độ sâu chính là sự rung lắc khung xương vật lý đó.

Hiện tại, tôi đang phối hợp với một số bác sĩ chuyên khoa xương khớp và tâm lý để lượng hóa các phản ứng vật lý của sóng âm lên cơ thể người. Chúng tôi nhận thấy những tần số rung động cơ học phù hợp có khả năng hỗ trợ đắc lực cho quá trình phục hồi hậu phẫu và giảm đau cơ cơ học rất tốt.

Anh từ chối việc copy nguyên bản các mô hình sound bath của phương Tây. Vậy hướng đi mang tính bản sắc mà anh đang theo đuổi là gì?

Người phương Tây có tập quán nghe và tần số văn hóa khác chúng ta. Đối với người Việt, âm thanh của tiếng đàn bầu, đàn tranh hay sáo trúc đã nằm sẵn trong tiềm thức. Tôi đang nghiên cứu dự án tích hợp các nhạc cụ dân tộc này vào hệ thống tần số chữa lành chuẩn mực của phương Tây. Khi thanh âm nhạc dân tộc vang lên, nó kích hoạt ký ức văn hóa và lòng tự hào ngầm ẩn, từ đó hiệu quả trị liệu tâm lý sẽ tăng lên gấp bội. Đó là cách tôi muốn định vị một liệu pháp chữa lành mang căn tính VN trên bản đồ thế giới.

Xin trân trọng cảm ơn nhạc sĩ.