Việt Nam là nước xuất khẩu điều nhân lớn nhất thế giới
ẢNH: QUANG THUẦN
Kim ngạch nhập khẩu cao hơn xuất khẩu
Theo thống kê của Cục Hải quan, đến hết tháng 6, doanh nghiệp trong nước đã nhập 1,827 triệu tấn điều thô, trị giá 2,988 tỉ USD. Bước sang tháng 7, kim ngạch nhập khẩu điều thô tiếp tục tăng lên 3,024 tỉ USD, trong khi xuất khẩu được gần 373.800 tấn hạt điều, thu về khoảng 2,63 tỉ USD. Như vậy, kim ngạch nhập khẩu đang cao hơn kim ngạch xuất khẩu khoảng 400 triệu USD.
Tuy nhiên, ông Trần Hữu Hậu, Phó tổng thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS) khẳng định: Nếu chỉ nhìn vào chênh lệch giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu trong một thời điểm để kết luận ngành điều "nhập siêu" thì sẽ chưa phản ánh đúng bản chất hoạt động của ngành. Bởi đây là ngành chế biến có tính mùa vụ rất rõ. Chênh lệch giữa nhập khẩu và xuất khẩu chỉ phản ánh chu kỳ mua nguyên liệu và chu kỳ bán thành phẩm, chứ không phải sức khỏe của ngành.
Cụ thể, từ khoảng tháng 2 đến tháng 6 là thời điểm vụ điều tại Campuchia và nhiều nước châu Phi bước vào thu hoạch. Doanh nghiệp Việt Nam phải tranh thủ mua nguyên liệu với khối lượng lớn để dự trữ cho cả năm sản xuất. Riêng năm 2026, vụ điều diễn ra chậm hơn so với thông lệ nên hoạt động nhập khẩu cũng kéo dài sang tháng 5 và tháng 6, khiến kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh.
Trong khi đó, lượng điều thô nhập về chưa thể xuất khẩu ngay mà phải trải qua quá trình hấp, tách vỏ, chế biến, phân loại và đóng gói trước khi trở thành điều nhân xuất khẩu. Vì vậy, giai đoạn giữa năm thường xuất hiện hiện tượng doanh nghiệp bỏ ra lượng tiền rất lớn để mua nguyên liệu nhưng giá trị xuất khẩu chưa tăng tương ứng. "Đó là chuyện hoàn toàn bình thường trong ngành chế biến điều", ông Hậu nhấn mạnh.
Đại diện VINACAS nhấn mạnh, nhu cầu tiêu thụ điều trên thị trường thế giới thường tăng mạnh vào những tháng cuối năm, phục vụ các dịp lễ hội và Giáng sinh tại Mỹ, châu Âu cũng như nhiều thị trường lớn khác. Khi đó, lượng điều nhân đã được chế biến từ nguồn nguyên liệu nhập khẩu trước đó sẽ được xuất khẩu mạnh, giúp kim ngạch tăng lên và bù đắp phần chênh lệch của giai đoạn đầu năm.
Doanh nghiệp điều vẫn bấp bênh
Vị trí sản xuất trung gian khiến doanh nghiệp điều bị kẹp giữa áp lực cân đối chi phí, nếu không tính toán kỹ sẽ bị thua lỗ
ẢNH: QUANG THUẦN
Dù vậy, trong nội bộ doanh nghiệp thực tế đang hết sức khó khăn. Chia sẻ với PV Thanh Niên, đại diện một doanh nghiệp tại Bình Phước cho biết, thời gian gần đây đã tạm ngừng sản xuất, tạm thời ngừng nhận đơn hàng vì diễn biến giá cả hết sức bấp bênh. "Giá nguyên liệu nhập khẩu tăng từng ngày, nhất là khi có những diễn biến bất lợi liên quan đến tuyến vận tải quốc tế, trong khi đó, giá xuất khẩu nhân điều mặc dù cũng có tăng nhưng không bù đắp được tốc độ tăng của giá nguyên liệu nhập khẩu. Nếu tính toán không khéo, chắc chắn doanh nghiệp sẽ bị thua lỗ", vị đại diện doanh nghiệp cho biết.
Dù nhập siêu hiện nay chủ yếu phản ánh nhu cầu nguyên liệu phục vụ chế biến, nhưng điều này cũng cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Báo cáo VINACAS thông tin, Campuchia tiếp tục là nguồn cung lớn nhất với hơn 1,03 triệu tấn, chiếm khoảng 56,4% tổng lượng điều thô nhập khẩu trong 6 tháng đầu năm; tiếp theo là Bờ Biển Ngà với hơn 213.000 tấn. Giá nhập khẩu bình quân đạt khoảng 1.609 USD/tấn, tăng gần 2% so với cùng kỳ năm trước, khiến kim ngạch nhập khẩu tăng nhanh hơn sản lượng.
Một chuyên gia trong lĩnh vực chế biến hạt điều nhận định, khi hơn một nửa lượng điều thô đến từ Campuchia và phần lớn còn lại từ các nước châu Phi, bất kỳ biến động nào về sản lượng, giá cả hay chính sách xuất khẩu của các nước cung ứng đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Đây là thách thức dài hạn mà ngành điều cần giải quyết thông qua việc nâng cao năng suất vùng nguyên liệu trong nước và đa dạng hóa nguồn cung.
Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Bạch Khánh Nhựt, Phó chủ tịch VINACAS cũng thừa nhận, lợi nhuận của doanh nghiệp ngành điều đang ngày càng mỏng lại. "Trong số nguyên liệu điều thô nhập khẩu, có khoảng 10% là lượng điều đã qua sơ chế, chỉ còn công đoạn bóc vỏ lụa mà máy móc nhân công của châu Phi chưa thực hiện được, nhưng với nguyên liệu ở dạng này, nhà máy ở Việt Nam chỉ gia công một công đoạn nhỏ, lợi nhuận không còn bao nhiêu. Trong 6 tháng đầu năm, con số kim ngạch cho thấy ngành điều xuất khẩu tốt, nhưng chủ yếu là do nhu cầu từ Mỹ gia tăng để đón mùa World Cup. Khi sự kiện lễ hội đi qua, nhu cầu tiêu thụ hạt điều những tháng cuối năm cũng chưa thể dự đoán được", ông Bạch Khánh Nhựt cho biết.
Việc ngành điều ghi nhận kim ngạch nhập khẩu lớn hơn xuất khẩu trong thời điểm hiện nay dù chỉ phản ánh đặc thù chu kỳ sản xuất - chế biến - xuất khẩu, có thể chưa phải là dấu hiệu báo động hay tiêu cực. Tuy nhiên, thực tế trong vài năm trở lại đây, các nhà máy điều trong nước cạnh tranh tìm khách hàng vất vả hơn, tình trạng thua lỗ vẫn xảy ra thường xuyên. Trên bình diện chung, việc ngành điều đẩy mạnh tích trữ nguyên liệu cho thấy tiềm năng xuất khẩu cuối năm có thể khả quan, khi lượng nguyên liệu nhập khẩu hiện nay được chuyển hóa thành điều nhân xuất khẩu. Nếu nhu cầu tại các thị trường lớn tiếp tục duy trì tích cực, phần chênh lệch nhập siêu hiện tại nhiều khả năng sẽ được thu hẹp.
Bình luận (0)