Nhìn lại vụ tai nạn hàng không thảm khốc nhất mọi thời đại

Đó là buổi chiều năm 1977, một chuỗi sai sót nghiêm trọng trong việc trao đổi thông tin trên đường băng tại quần đảo Canary (Tây Ban Nha) đã dẫn đến vụ va chạm máy bay kinh hoàng nhất trong lịch sử. Khi hai chiếc máy bay phản lực cỡ lớn bất ngờ va chạm tại Tenerife, 583 người đã thiệt mạng chỉ trong vài giây ngắn ngủi. Thảm kịch này về sau đã thúc đẩy việc cải tổ các quy định an toàn hàng không, thay đổi vĩnh viễn phương thức giao tiếp giữa phi công và nhân viên kiểm soát không lưu khi hoạt động trên mặt đất.

Sáng 27.3.1977, chuyến bay 4805 của hãng KLM - chiếc Boeing 747 - cất cánh từ sân bay Schiphol (Amsterdam) để bay đến Las Palmas thuộc đảo Gran Canaria (quần đảo Canary). Cùng lúc đó, chuyến bay 1736 của hãng Pan American World Airways (Pan Am) - cũng là chiếc Boeing 747 - đang trên hành trình đến cùng điểm đến là Las Palmas.

Tuy nhiên, một vụ nổ bên trong nhà ga hành khách tại Las Palmas đã buộc phần lớn các chuyến bay phải chuyển hướng đến sân bay Los Rodeos - một sân bay nhỏ hơn nhiều nằm trên đảo Tenerife (Tây Ban Nha) lân cận - bao gồm cả hai chiếc Boeing 747 nói trên.

Ảnh: STF

Sau khi hạ cánh an toàn, cả hai chuyến bay của Pan Am và KLM đều đang xếp hàng trên đường lăn duy nhất vốn đã quá tải, chờ lệnh khởi hành từ sân bay Los Rodeos để tiếp tục hành trình đến điểm đến dự kiến là Las Palmas. Sau khi trao đổi qua lại với bộ phận kiểm soát không lưu, người ta quyết định rằng chiếc máy bay của KLM sẽ lăn bánh đến đầu bên kia của đường băng để vào vị trí thuận lợi nhất cho việc cất cánh.

Tiếp đó, chiếc máy bay của Pan Am được chỉ dẫn thực hiện thao tác tương tự; do đường lăn song song đang bị tắc nghẽn, nó phải lăn bánh ngay trên đường băng chính và dự kiến sẽ rẽ vào một trong các đường lăn ngang để tránh đường di chuyển của chiếc KLM. Cùng lúc đó, chiếc máy bay của KLM thực hiện quay đầu để chuẩn bị cất cánh. Các chỉ dẫn này được đưa ra vào thời điểm những đám mây tầm thấp khiến việc quan sát cả hai máy bay từ đài kiểm soát không lưu trở nên khó khăn.

Một loạt sự cố trong giao tiếp, cộng thêm điều kiện sương mù dày đặc, đã dẫn đến việc phi công hãng KLM bắt đầu cho máy bay chạy đà cất cánh trên đường băng, lao về phía chiếc máy bay của hãng Pan Am đang di chuyển cắt ngang qua đó.

Ảnh: AFP

Sau này, các nhà điều tra đã xác định được từ thiết bị ghi âm buồng lái (CVR) rằng, khi ở cuối đường băng, phi công KLM đã thông báo: "Chúng tôi đang (thực hiện cất cánh)". Kiểm soát viên không lưu đã đáp lại: "Được rồi".

Theo Cục Hàng không liên bang Mỹ (FAA), "khi các nhóm điều tra từ Tây Ban Nha, Mỹ và Hà Lan cùng nghe lại đoạn ghi âm từ đài kiểm soát không lưu lần đầu tiên, không ai hiểu được rằng thông điệp đó có nghĩa là họ đang thực hiện cất cánh".

Dựa trên dữ liệu từ CVR của chiếc máy bay Pan Am, các điều tra viên xác định rằng tổ bay đã nhìn thấy chiếc KLM lao tới từ trong màn sương mù khoảng chín giây rưỡi trước khi va chạm xảy ra.

Cơ trưởng chuyến bay Pan Am thốt lên: "Kia rồi... nhìn kìa! Chết tiệt, nó đang lao tới!" và cơ phó hét lớn: "Tránh ra! Tránh ra! Tránh ra!".

Phi công Pan Am đã tăng tốc động cơ nhằm tránh va chạm, nhưng rốt cuộc vẫn không kịp thoát khỏi đường băng.

Chiếc máy bay của hãng KLM đã cố gắng tránh va chạm bằng cách cất cánh nhanh nhất có thể, nhưng phần thân chính của nó đã cắt ngang qua phần đuôi thân máy bay của hãng Pan Am, làm đứt lìa hoàn toàn phần đuôi của chiếc Pan Am.

Toàn bộ 248 hành khách và thành viên phi hành đoàn trên chuyến bay của KLM đều thiệt mạng. Ngoài ra, có thêm 335 người tử vong trên chuyến bay của Pan Am. Thật kỳ diệu, 61 người ngồi ở khu vực phía trước của chiếc Pan Am - bao gồm ba thành viên phi hành đoàn và hai sĩ quan đang trong thời gian nghỉ phép - đã sống sót.

Ảnh: Tạo Bởi AI

Vụ va chạm đã thúc đẩy một cuộc cải tổ toàn diện các quy định hàng không quốc tế.

Sự kiện này dẫn đến việc áp dụng ngôn ngữ hàng không chuẩn mực, súc tích và rõ ràng, không gây hiểu lầm giữa phi công và nhân viên kiểm soát không lưu. Các phi công cũng từ bỏ việc sử dụng từ "takeoff" (cất cánh) trừ khi đã nhận được lệnh cho phép cất cánh thực sự. Ngoài ra, đây còn là bước tiến trong công tác quản lý nguồn lực phi hành đoàn, với việc thiết lập các hướng dẫn trao thêm quyền cho cơ phó trong việc chất vấn hoặc phản biện cơ trưởng.

Thảm kịch này vẫn là vụ va chạm giữa hai máy bay gây thương vong lớn nhất trong lịch sử.

10 thảm họa hàng không gây thương vong lớn nhất:

1.Chuyến bay 1736 của Pan Am và chuyến bay 4805 của KLM, năm 1977 (583 người thiệt mạng)

2.Chuyến bay 123 của Japan Airlines, năm 1985 (520 người)

3.Chuyến bay 763 của Saudi Arabian và chuyến bay 1907 của Kazakhstan Airlines, năm 1996 (349 người)

4.Chuyến bay 981 của Turkish Airlines, năm 1974 (346 người)

5.Chuyến bay 163 của Saudia, năm 1980 (301 người)

6.Vụ rơi máy bay quân sự Il-76 của Iran, năm 2003 (275 người)

7.Chuyến bay 191 của American Airlines, năm 1979 (273 người)

8.Chuyến bay 587 của American Airlines, năm 2001 (265 người)

9.Chuyến bay 140 của China Airlines, năm 1994 (264 người)

10.Chuyến bay 2120 của Nigeria Airways, năm 1991 (261 người).