Nguyễn Khải là một trong rất ít nhà văn Việt đương thời hễ in ra cái gì mình đọc cái đó, đọc văn anh cảm giác anh viết lách nhẹ như không, kể cả những đề tài khó nhằn như tôn giáo chẳng hạn, biết ngay anh là người văn hóa chu toàn, học một biết mười, người như vậy thật hiếm có.
Văn anh như có ma, không đọc thì thôi, đã cầm sách lên rồi là không rời ra được. Đôi khi đọc xong thấy chẳng có quái gì, tức, chửi ầm lên, nhưng hễ anh có cái mới in thì không tìm đọc không chịu được. Nhà văn Việt được như anh có thể nói đếm không hết mười đầu ngón tay.
Nguyễn Khải thuộc típ ẩn mình giữa đời, vẫn thấy anh đi lại nói cười, phát biểu phát beo, tham luận tham liếc… nhưng ít ai nhớ anh nói gì, có nhớ cũng chẳng thấy có vấn đề gì để lưu tâm. Văn cũng vậy, cái tôi trong anh kín đáo khiêm nhường, anh đóng vai trò hứng chuyện và đưa chuyện, khi thì như kẻ vô công rồi nghề, khi thì như kẻ văn dốt võ dát, tuyệt không một câu văn nào cho thấy anh đang thổi phồng mình.
Chữ nghĩa cũng vậy, đọc kỹ thì thấy anh rất dụng công nhưng lại làm bộ như mình chỉ viết khơi khơi vậy thôi, toàn chữ nghĩa tầm thường không có gì đáng kể. Đọc thì biết anh tự biết mình quá thông minh, bèn khôn khéo gói ghém chữ nghĩa, không để cho nó lộ sáng, đề phòng hậu họa.
Vì vậy đọc anh người ghét cực ghét, người mê cực mê. Hồi bé mình mê anh kinh khủng, lớn lên thấy anh hơi bị khôn, làm văn là dâng hiến mà anh thì gói ghém kỹ quá, dần dần không thích anh nữa.
Cuối năm 2007 mình vào Sài Gòn gặp anh được nửa giờ. Cũng chỉ tình cờ thôi, đang đi gặp anh ở vỉa hè, anh kéo vào ngồi quán cà phê nghèo ở hẻm. Anh nhìn mình, vẻ buồn buồn, nói: Lập viết kịch hay, viết phim cũng hay, nhưng viết văn đi em. Mày bỏ văn lâu quá rồi. Đó là lần đầu tiên anh Khải gọi mình bằng em, bằng mày, trước nay toàn gọi ông xưng tôi dù anh hơn mình cả 20 tuổi.
Đó cũng là lần đầu tiên mình tin anh Khải khuyên mình chân thành nhất. Trước nay anh nói câu gì mình cũng khả nghi. Anh sống khéo nổi tiếng, chưa chê văn ai nửa câu. Hoặc khen hoặc không chứ chưa bao giờ chê.
Gặp lần nào anh cũng khen, anh khen rất khéo, không lộ như Trần Đăng Khoa, nhưng mình vốn khả nghi anh từ lâu nên không bao giờ mình tin là anh khen thật. Khi nào cũng nghĩ: ông này có đọc mình đếch đâu, chỉ khen thế thôi. Bởi vì ông nổi tiếng câu: Thằng nào thích khen thì khen cho nó chết.
Vì thế dù anh khen có thật lòng cũng chẳng sung sướng gì. Ở Hà Nội anh thân nhất là Nguyễn Khắc Trường, còn đám con nít tụi mình, anh chơi như sự chiếu cố mà thôi. Đấy là mình nghĩ thế, hóa ra không phải.
Hồi Đại hội IV nhà văn mình còn hung hăng lắm. Mặc bộ đồ bò đầu gấu lên diễn đàn nói văng mạng, được vỗ tay càng nói hăng. Nói xong về chỗ thì run, không biết mình có nói hớ chỗ nào không. Nghỉ giải lao ra hành lang ngồi gần anh, hỏi: Em nói có được không anh? Anh nhìn mình chăm chăm nói: Ông có cái miệng tươi kinh. Tôi mà đàn bà tôi đã có chửa với ông lâu rồi.
Cả buổi sáng hôm đó mình cứ nghĩ vẩn vơ: Không biết ông này nói thế là có ý gì, tại sao mình nói thế ông lại nói thế. Bốn năm sau gặp lại, hỏi hồi đó anh nói thế là có ý gì? Anh cười nói tôi nói thật mà ai cũng cho tôi nói lỡm, khổ thế. Khi ông lên diễn đàn tôi có nghe đâu, tôi đang tán phét với Đỗ Chu ở ngoài sảnh.
Mình nghĩ bụng cũng tại anh quá thông minh, biết sợ, luôn cảnh giác, không tin ai thì ai cũng không tin anh thôi. Bụng nghĩ thế thôi chứ bố bảo cũng không dám nói.
Đợt đó anh khen mình, thằng Thiều, thằng Phong làm Văn nghệ trẻ giỏi, nói nhất định sẽ viết bài, mình cũng không tin. Bụng nghĩ ông này nói thế thôi, dư hơi mà đi khen đám con nít ranh tụi mình.
Hóa ra anh viết thật, khen nức nở, khen mình nhiều nhất, còn khen mình đẹp trai nữa, he he.
Cách đây gần hai tháng, mình viết đến tám giờ sáng thì vào buồng ngủ lại, chợt có điện của anh Trọng Huấn báo anh Khải mất rồi. Mình gọi điện lung tung báo cho mọi người.
Đến một giờ chiều anh Huấn lại gọi điện nói “anh Khải chưa chết”. Mình hỏi sao, anh Huấn nói nhà tang lễ đòi cái thẻ 40 năm tuổi Đảng mới đủ thủ tục trong đó, nhưng anh Khải để nó đâu rồi, tìm không ra.
Trước khi vào Sài Gòn mình có đọc bài Cái tôi của anh, viết hay quá, hay đến nổi cả da gà. Đây là bài đầu tiên và cũng là bài cuối cùng Nguyễn Khải nói thật. Sắp chết mới chịu nói thật, anh Khải ôi là anh Khải ôi!
Nguyễn Quang Lập
Bình luận (0)