Đây cũng là Vườn quốc gia duy nhất của Việt Nam hiện nay tham gia Công ước Quốc tế RAMSAR (Công ước bảo tồn những vùng đất ngập nước có tầm quan trọng Quốc tế đặc biệt là nơi cư trú của những loài chim nước-Ramsar, Iran, 1971). Tuy nhiên hiện nay, ngày càng có nhiều nguy cơ tiềm ẩn phá hoại sự đa dang sinh học và hệ sinh thái rừng ngập nước độc đáo ở khu vực này.
Đất lành chim đậu
Khu vực vườn quốc gia Xuân Thủy có hệ sinh thái độc đáo, là điểm dừng chân của nhiều loài chim biển, trong đó thường xuyên xuất hiện 9 loài có tên trong sách đỏ quốc tế như: rẽ mỏ thìa, cò thìa, choắt mỏ thìa, mòng biển mỏ ngắn, bồ nông, choắt chân màng lớn, cò lạo Ấn Độ, choắt mỏ vàng, cò trắng Trung Quốc. Theo thống kê của các nhà khoa học, ở khu vực Vườn quốc gia Xuân Thủy có 219 loài chim thuộc 41 họ 13 bộ. Hàng năm vào tháng 11-12, đàn chim từ phương Bắc di cư xuống phía Nam tránh rét đã chọn Xuân Thủy làm điểm dừng chân, nghỉ ngơi, kiếm ăn để tiếp tục tích lũy năng lượng cho hành trình dài hàng ngàn cây số của mình. Vào lúc cao điểm, Vườn quốc gia Xuân Thủy được ví như một "ga" chim quốc tế với gần 40 ngàn loài.
Theo ông Nguyễn Viết Cách, Giám đốc vườn quốc gia Xuân Thủy, hiện nay khu vực của Vườn quốc gia có 120 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó có gần 20 loài thích nghi với điều kiện sống ngập nước nên cấu đã cấu thành nên khu rừng ngập mặn (khoảng 2.100 ha). Những khu vực rừng ngập mặn ở đây đã góp phần cố định phù sa để tạo nên các cồn bãi mới, làm vườn ươm cho các loài động thực vật thủy sinh và đóng vai trò cân bằng sinh thái trong khu vực. Nguyên nhân này đã giúp cho khu vực của Vườn quốc gia có một hệ động thực vật thủy sinh hết sức phong phú với khoảng 111 loài thực vật và 500 loài động vật nổi, động vật vật đáy như: tôm, cua, cá, ngao đã tạo ra nguồn thức ăn dồi dào cho các loài chim biển di cư.
Nguy cơ tiềm ẩn
Trên đường vào Trụ sở Ban quản lý Vườn quốc gia Xuân Thủy, chúng tôi phát hiện rất nhiều khu vực rừng ngập nước thuộc vùng đệm của Vườn quốc gia đã bị chết. Đây là hậu quả của việc người dân địa phương tận dụng vùng đất đất ngập nước nuôi tôm theo phương pháp quảng canh cải tiến.
Trao đổi với cán bộ của Vườn quốc gia Xuân Thủy về việc này thì được giải thích: do nước không được tuần hoàn lên xuống thường xuyên theo thủy triều nên những khu vực rừng ngập nước đó đã bị úng và dẫn tới bị chết như vậy. Ông Nguyễn Phúc Hội, Phó giám đốc Vườn quốc gia cho biết: vùng đệm của vườn quốc gia được quy hoạch là 8000 ha nhưng do nhu cầu phát triển kinh tế, chính quyền địa phương đã cho phép sử dụng gần 30% diện tích để nuôi tôm theo phương pháp quảng canh cải tiến và số diện tích ở khu vực vùng đệm được sử dụng cho mục đích nuôi tôm còn tiếp tục tăng. Đây thực sự là một nguy cơ đáng báo động vì những khu rừng ngập nước thuộc vùng đệm có một vai trò hết sức quan trọng đối với khu vực Vườn quốc gia.
Một nguy cơ khác cũng cần báo động là nguồn lợi thủy sản trong khu vực vườn quốc gia khá lớn, nhiều hộ dân đã vào khai thác bừa bãi, làm suy giảm đáng kể nguồn lợi thủy sản ở đây. Chính quyền địa phương đã có những hoạt động hạn chế tình trạng này, nhưng kết quả đạt được còn rất khiêm tốn. Cán bộ của vườn quốc gia cho biết: nhiều hộ dân còn đánh nhau để tranh khu vực khai thác, thậm chí có người còn săn bắt trộm các loài chim quý tại khu Vườn quốc gia!
Vườn quốc gia Xuân Thủy là khu vực sinh trưởng tốt của nhiều loài động vật thủy sinh nên có số lượng thủy hải sản rất lớn là nguồn thức ăn của các loài chim biển di cư. Tuy nhiên từ nhiều năm qua, ngư dân ở khu vực này đã dùng lưới điện để khai thác thủy hải sản, làm suy giảm nhanh chóng nguồn thủy sản, đồng thời tiêu diệt luôn các ấu trùng con và trứng của các loài thủy hải sản trong khu vực (vì lưới điện quét sát đất). Từ những nguyên nhân trên nên trong một số năm trở lại đây số loài chim biển về di cư ở Xuân Thủy tuy không giảm về số loài nhưng số lượng cá thể đã giảm đáng kể như ngỗng trời và một số loài khác như sâm cầm đã không còn xuất hiện.
Khó khăn từ nhiều phía
Một trong những khó khăn lớn của công tác quản lý khu vực Vườn quốc gia Xuân Thủy hiện nay là chưa xác định được gianh giới trên thực địa mà mọi quy hoạch chỉ dựa trên bản đồ để chia thành 3 phân khu là: khu phục hồi sinh thái, khu bảo vệ nghiêm ngặt và khu khu dịch vụ hành chính. Lực lượng chức năng và cơ chế quản lý khu vực Vườn quốc gia cũng còn nhiều bất cập, cán bộ của Vườn quốc gia được giao quản lý nhưng công tác bảo vệ trực tiếp lại do lực lượng kiểm lâm. Việc phân cấp này đã dẫn tới công tác phối hợp chưa đồng bộ, lực lượng kiểm lâm thường trực để bảo vệ còn mỏng, chưa bao quát hết được.
Hiện nay thể chế quản lý vùng đất ngập nước đang được Bộ tài nguyên và Môi trường cùng sự giúp đỡ của Chính phủ Hà Lan xây dựng nên những quy định về vùng đệm, vùng cần bảo tồn nghiêm ngặt. Khu vực cửa sông giáp biển của Vườn quốc gia Xuân Thủy đang xảy ra tình trạng đánh bắt thủy hải sản bằng lưới điện lại giáp ranh giữa 2 tỉnh Thái Bình, Nam Định nên công tác bảo vệ, quản lý của các lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn.
Trước những nguy cơ tiềm ẩn có thể phá vỡ hệ sinh thái tự nhiên và môi trường của vùng đất ngập nước Xuân Thủy, chính quyền 2 tỉnh Thái Bình, Nam Định cần có những cơ chế quản lý hơn nữa và các ngành chức năng của 2 tỉnh cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn trong việc quản lý, bảo vệ hệ sinh thái và môi trường độc đáo của vùng đất ngập nước cửa sông Hồng này.
(Theo TTXVN)
Bình luận (0)