Những tấm ảnh đi vào lịch sử không chỉ bằng sự kiện!

Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân (Vũ Năng An). Tấm ảnh này đã quá quen, và người đứng trước hàng quân chính là vị tướng đại tài Võ Nguyên Giáp. Chụp dưới bóng cây, trong điều kiện kỹ thuật lạc hậu và thiếu thốn năm 1944, nhưng độ nét, chỉ số lộ sáng tốt, đặc biệt, bố cục ngang có phần đơn điệu của hàng người được phá bỏ bằng ngọn cờ nghiêng nghiêng, làm cho bức ảnh sinh động và chặt chẽ về bố cục.

Chiếm hầm của De Castries. Bức ảnh của nhà nhiếp ảnh Triệu Đại này đã nổi tiếng toàn thế giới. Có vẻ như đây là một tác phẩm dàn dựng, nhưng là một sự dàn dựng rất siêu và không có gì phải bàn cãi về giá trị lịch sử cũng như nghệ thuật của nó. Mảng trời trắng, đường chân trời nằm ngang ảnh, nhưng một ngọn cờ đang phất đã xua đi cảm giác tĩnh mịch trong không gian ảnh. Hãy nhìn tư thế người phất cờ, người cầm súng và một người thứ ba nữa, họ hợp thành một hình tượng không khác gì những tượng đài.

Quân Pháp rút khỏi bốt Hàng Đậu (Hà Nội) năm 1954. 50 năm sau, người viết bài vẫn thấy giật mình khi xem bức ảnh này của nhà nhiếp ảnh Nguyễn Đình Ưu. Quá siêu về bố cục, tạo hình: ảnh có nhiều lớp không gian, có lớn nhỏ, trước sau. Khoảnh khắc bấm máy cũng rất tốt với ánh mắt có phần lấm lét của người lính Pháp bại trận. Lối chụp như thế này, ngày nay ta hay thấy trong những tấm ảnh của những hãng thông tấn hàng đầu thế giới như AP, Reuter...

Hội nghị ba nước Đông Dương. Ảnh của nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long chụp năm 1970. Một bố cục dung dị, chiếu sáng bằng đèn flash, thành công của tấm ảnh là nụ cười của bốn nhân vật trong ảnh và cái khoác tay hữu nghị của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng trong khi ba người kia đều vỗ tay.

Nhân dân Sài Gòn đấu tranh chống Pháp. Võ An Ninh, lão nghệ sĩ duy nhất còn sống trong số các nhà nhiếp ảnh được giải thưởng nói trên hình như đã tìm được tấm phim này cho Ban tổ chức vì chất lượng ảnh khá tốt! Không mạnh về khoảnh khắc, nhưng việc lựa chọn địa điểm và tính tư liệu (chợ Bến Thành và những dòng chữ tiếng Pháp) là một thành công.

Các cụ phụ lão về dự duyệt binh năm 1975. Nhà nhiếp ảnh Nguyễn Đình Ưu hình như là người rất hóm hỉnh. Ông đã “để”, tất nhiên không dàn dựng, một đoàn các cụ già đội mũ rơm đi giữa hai hàng xe tăng hiện đại. Một góc chụp chéo máy, có tiền cảnh, trung cảnh và hậu cảnh rất phổ biến trong ảnh nghệ thuật Việt Nam... 30 năm sau!

- Chỉ huy sở quân ta ở Điện Biên. Lần này, Triệu Đại rất trữ tình khi đưa vào khuôn hình cả một thác nước chứ không chỉ là một cuộc họp bàn chuyện chiến chinh! Một chiến sĩ đứng gác phía trên làm cho “khu vực” này trong bức ảnh sinh động lên rất nhiều (Ảnh trái).
- Đưa tù binh về Mường Phăng. Có vẻ như Triệu Đại đã đứng cùng góc máy của nhà làm phim Nga Carmen vì bức ảnh này không khác là bao so với những hình ảnh chúng ta đã xem trong bộ phim tài liệu của đạo diễn Xô Viết nọ. Đây là góc máy tốt và tấm ảnh trở thành một trong những biểu tượng cho thất bại của người Pháp ở Việt Nam (Ảnh phải).

Bác Hồ ở Đền Hùng năm 1954. Khi gặp các chiến sĩ đại đoàn 308 tại Đền Hùng trên đường về tiếp quản Thủ đô, Hồ Chủ tịch đã nói một câu rất hay: “Các vua Hùng đã có công dựng nước...”. Nhà nhiếp ảnh Đinh Đăng Định đã ghi lại được khoảnh khắc này. Một tạo hình rất khéo, bố cục kinh điển và những bàn tay đang hoan hô làm bức ảnh rất sống động.