Trình độ: Chữ này có nghĩa là bước đường đã đi qua, chỉ rõ mức độ hiểu biết nói chung, chuyên môn nói riêng cao hay thấp. Ví dụ: trình độ văn hóa, trình độ đại học... nó là danh từ. Nếu ta nói: Anh ấy đàn hát rất trình độ là nói sai. Nói: trình độ ca nhạc của anh ấy đạt đến hàng siêu đẳng thì nghe mới lọt.
Cứu cánh là mục đích sau cùng mà ta nhắm đến. Từ này thường có từ phương tiện đi kèm: cứu cánh biện minh cho phương tiện (dùng phương tiện gì cũng được, miễn là đạt được mục đích cuối cùng) có lẽ vì có từ tố “cứu” mà nhiều người tưởng cứu cánh là cứu rỗi, cứu giúp nên đã dùng theo nghĩa này không đúng.
Chất lượng là phẩm chất, giá trị của một con người, một đồ vật hay sự việc (đảm bảo chất lượng, gia tăng chất lượng). Phân bón mà có đảm bảo chất lượng tức là phân bón đó không phải là phân giả, bón cây thì cây tốt, sai hoa, kết quả, trọng lượng của phân thì cân đúng 50 cân y như con số đề ở bao bì. Nếu ta nói: anh ấy làm việc rất chất lượng thì tạm thời cũng có thể hiểu là anh ấy làm việc tốt, nhưng nói thế e không ổn, chưa đủ vì còn phải kiểm tra xem chất ra sao và lượng ra sao.
Khẩn trương là tính cách gấp rút của một công việc, phải tăng thêm sức người, sức của và thời gian để hoàn thành nhanh chóng: tình hình khẩn trương, những yêu cầu khẩn trương của vụ mùa... Về chính trị, tình trạng khẩn trương do Tổng thống một nước ban bố là việc quan trọng, sẽ có thiết quân luật, báo chí có thể bị kiểm duyệt, biên giới đóng cửa, một số quyền tự do công dân có thể tạm thời hạn chế. Từ khẩn trương là để dùng với những việc quan trọng như: khẩn trương chống bão, cứu lụt, khẩn trương cứu người bị nạn. Nếu ta nói “tắm khẩn trương” hay “ăn khẩn trương lên”thì ta đã dùng một từ quan trọng cho một việc quá bình thường, đáng lẽ chỉ cần dùng chữ lẹ lên, nhanh lên cũng đủ.
Tồn tại có nghĩa là còn lại, chưa mất đi. Không hiểu người ta dùng như thế nào mà bây giờ tồn tại lại đồng nghĩa với những gì xấu xa, yếu kém, tiêu cực, lạc hậu... đâu phải cái gì còn lại cũng đều xấu cả đâu!
Gần đây, có người phàn nàn trên báo chí rằng các nhà hàng ăn ở Hà Nội đã gọi kem cốc là kem ly, cơm rán thành cơm chiên, công ty gạch hoa thì gọi là công ty gạch bông, thiếp mời sửa thành thiệp mời và cho đó là phá hoại sự chuẩn mực từ ngữ của thủ đô, “lợn lành chữa thành lợn què”! Chúng tôi nghĩ rằng kem ly hay kem cốc thì cũng là kem; bông hay hoa thì cũng có khác gì nhau đâu!
Thống nhất rồi, hằng ngày có hàng ngàn người từ Nam ra Bắc và ngược lại, để du lịch, làm ăn, sinh sống. Các nhà hàng có đổi kem cốc thành kem ly, cơm chiên thay cho cơm rán cũng là một cách tiếp thị mà thôi. Đây cũng là dịp tốt để chúng ta học thêm nhiều phương ngữ. Cách đây hơn nửa thế kỷ, các bậc hiện là cha chú bây giờ ở Trung và Nam đều đã học Quốc văn giáo khoa thư của Nha Học chính Bắc Kỳ phát hành, do các cụ Trần Trọng Kim và Đỗ Thận soạn, trong đó có bài hai học sinh hỏi nhau:
- Anh đi đâu đấy?
- Tôi đi học đây.
- Ồ, thế à!
Chẳng thấy ai phàn nàn gì cả. Ai cũng hiểu được: đi đâu đấy là “đi đâu đó” hay “đi đâu vậy”. “Ồ, thế à!” là “Vậy hả!”. Tiếng Việt chúng ta vốn giàu có kia mà, biết thêm một từ đồng nghĩa là một chuyện thú vị, cớ sao lại phàn nàn! Còn “lợn lành hay lợn què”? Điều đó e phải xem lại! Hoa là từ Hán, bông là từ thuần Việt (bông, bồn bông, bình bông, lý cây bông, trồng bông, trổ bông, đơm bông...”. Thay một từ Hán bằng một từ thuần Việt không lẽ đó lại là chữa một con lợn lành thành một con lợn què hay sao?
Tiêu Kim Thủy
Bình luận (0)