Nuôi dạy con bằng… app

Mẹ dựa vào app để nuôi con

Huyền Thương (30 tuổi), hiện sinh sống ở Mỹ, từng là "mẹ toàn thời gian" của một bé trai cho đến khi bé được hơn 2 tuổi. Chị chia sẻ, từ khi mang thai đến khi con ra đời, chị tải nhiều ứng dụng (app) để theo dõi thai kỳ, và chăm sóc con ở mỗi giai đoạn khác nhau.

"Ở bên này không có người giúp việc, bố mẹ đẻ thì ở VN nên nếu không có các app thì rất dễ bị hội chứng 'trầm cảm sau sinh', nhất là khi con mới ra đời, còn vô cùng non nớt", chị Thương nói và cho biết thêm khi đó chị dùng app thường xuyên vì chưa có kinh nghiệm, sợ hãi đủ thứ. 

Lúc đó, chị cảm thấy các app hướng dẫn về chăm sóc, nuôi con thực sự là cứu tinh. Chỉ cần tải app, cung cấp thông tin về ngày sinh và tên của con vào app là "họ" update thường xuyên về giai đoạn nào nên đạt cột mốc phát triển nào; hoặc đơn giản hơn là thói ăn, nết ngủ của em bé, khả năng nhận biết của bé theo từng quãng thời gian phát triển.

"Ví dụ, con tôi 26 tháng, app sẽ cho thông tin: con nên ngủ 11 - 14 tiếng/ngày bao gồm ngủ trưa từ 1,5 - 2,5 tiếng. Con có thể biết dùng thìa tự ăn mặc dù có thể hơi bừa bộn, con có thể chỉ cho mình bộ phận trên cơ thể khi mình hỏi như "tai con đâu, mắt con đâu", chị Thương kể.

Tuy nhiên, khi có kinh nghiệm và con đã cứng cáp hơn thì chị Thương cũng bớt lệ thuộc vào app và hiểu rằng mỗi đứa trẻ là một cá nhân mà mình cần chăm sóc, dạy bảo bằng sự cảm nhận thông qua tương tác mỗi ngày.

"Ví dụ, bé nhà tôi nếu so với khuyến cáo của app là chậm biết đi. Tôi cũng lo lắng và đưa con đi gặp bác sĩ thì họ nói không có gì đáng lo ngại, có đứa trẻ nhanh nhưng cũng có đứa sẽ chậm biết đi. Cá nhân tôi khi chăm sóc con thấy cháu cứng cáp, khỏe mạnh nên cũng bình tĩnh, không hoảng hốt. Nói như vậy để thấy rằng thông tin của AI chỉ để tham khảo, mình còn phải quan sát những biểu hiện bình thường hoặc bất thường của con để có biện pháp xử lý kịp thời chứ không thể phụ thuộc vào app", chị Thương nói.

Còn Thanh Nga, mẹ của cậu bé 4 tuổi, thì cho biết quan điểm là ưu tiên tối đa sự tương tác của con với bố mẹ và những người thân trong gia đình, tránh cho con sử dụng thiết bị quá nhiều nhưng cũng phải nghiên cứu để tải về một vài app giáo dục dạy STEM, mỹ thuật, nhạc, kể chuyện và cả trò chơi giáo dục dạy số, chữ cái, tiếng Anh… Thay vì cho con xem ti vi thì với các app này con vừa được chơi, được học nhiều thứ mà bé rất thích thú, bố mẹ cũng có thời gian làm việc nhà và dành thời gian cho bản thân mình, nhất là những gia đình neo người.

Ưu điểm của việc học qua app là giúp việc học trở nên vui nhộn và cuốn hút hơn thông qua đồ họa, âm thanh đặc sắc thể hiện dưới dạng các trò "học mà chơi, chơi mà học". Với học sinh lớn hơn, app giúp việc học không phải gắn với sách vở hay bảng đen phấn trắng, mà thông qua video bài học và các trò chơi tương tác. Ở "mọi lúc mọi nơi", trẻ có thể học bất kỳ đâu mà không cần phải mang vác nặng.

Trẻ say mê học các phép tính đơn giản hay từ vựng khi các bài học được thiết kế dưới dạng game phiêu lưu vừa học vừa chơi trên điện thoại, máy tính bảng. Phụ huynh cũng có thể tham gia vào quá trình học tập của con cái mình. 

Việc cả nhà cùng tham gia học với trẻ sẽ tăng gắn kết giữa các thành viên, và với các gia đình mà cha mẹ chưa "hiện đại" lắm, phụ huynh có thể thông qua việc học cùng app của con để cập nhật kiến thức và kỹ năng công nghệ cho chính mình.

Đa số app giáo dục đều có tính năng lọc nội dung, đảm bảo chỉ hiển thị những gì thích hợp cho trẻ, chẳng hạn như chặn các video nội dung xấu trên YouTube, vì thế cha mẹ có thể yên tâm là con mình sẽ lướt mạng an toàn. Cuối cùng, học từ app cũng giúp tiết kiệm một khoản đáng kể so với việc gửi trẻ đến các lớp học hay trung tâm.

Vai trò của cha mẹ, thầy cô đang chuyển dịch mạnh mẽ

Nhưng băn khoăn lớn nhất khi dùng app, dù là app giáo dục, là trẻ sẽ làm quen với màn hình điện tử quá sớm, làm giảm khả năng tương tác trong cuộc sống thực tế? Giải pháp mà nhiều người biết là phụ huynh phải chọn đúng app cho con và cho chúng dùng có chừng mực. Tuy nhiên, còn những cảnh báo khác đáng lưu ý.

Tiến sĩ Lê Đức Thuận, chuyên gia giáo dục, cho hay: Học sinh hiện nay phần lớn là Gen Alpha, những đứa trẻ "lướt" nhanh hơn "đọc", thế hệ sinh ra khi iPad đã có sẵn trên tay. Các em có đặc điểm học tập rất khác biệt do đã quen với TikTok 15 giây, nên nếu lạm dụng sẽ khiến bài giảng 45 phút truyền thống là một cực hình với các em.

Vì thế, theo ông Thuận, vai trò của thầy cô và cha mẹ đang chuyển dịch mạnh mẽ, thay vì đứng giảng bài một chiều (thứ mà AI làm rất tốt), người lớn cần tạo ra môi trường để học sinh tranh biện, làm dự án và giải quyết vấn đề. Trong biển thông tin hỗn loạn của internet, người dạy cần giúp học sinh phân biệt thật - giả, định hướng tư duy phản biện.

Ở thế hệ này, theo ông Thuận, các em không còn tin tuyệt đối vào sách giáo khoa mà sẵn sàng tra Google hoặc hỏi ChatGPT để phản biện lại thầy cô. Các em học rất nhanh qua video, app, nhưng kiến thức thường rời rạc. Vì vậy, nhiệm vụ của người lớn là giúp các em kết nối các mảnh ghép đó thành một bức tranh kiến thức nền tảng vững chắc.

"Kỷ nguyên AI không phải là kỷ nguyên của máy móc, mà là kỷ nguyên của "nhân bản". Khi máy móc làm tốt việc tính toán và ghi nhớ, con người buộc phải làm tốt hơn việc… làm người. Đó là tư duy sáng tạo, là đạo đức, là sự thấu cảm và khả năng kết nối", chuyên gia Lê Đức Thuận nêu quan điểm.

Theo ông, không cấm đoán cực đoan, cũng không thả nổi phó mặc cho công nghệ. "Hãy như những người "giám hộ số", dìu dắt con em chúng ta đi qua vùng "đèn vàng" để tiến tới "đèn xanh" của tri thức, nhưng luôn giữ được cái gốc "đèn đỏ" của sự liêm chính và nỗ lực tự thân", ông Thuận chia sẻ.

Còn PGS Chu Cẩm Thơ, Phó tổng giám đốc ĐH Phenikaa, cho rằng nếu học sinh chỉ tiếp nhận kiến thức từ những gì AI "chắt lọc" sẵn, các em có thể bỏ lỡ những góc nhìn độc đáo, những mối liên hệ ngẫu nhiên kích thích sự sáng tạo. Quá trình học tập bị máy móc hóa có thể làm giảm khả năng tương tác xã hội, cảm xúc và phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) - một phần quan trọng của trí tuệ toàn diện.

"Tôi không muốn nhận định 'AI là một con dao hai lưỡi', vì tôi chắc chắn AI có thế nào thì phụ thuộc vào người dùng nó. AI mang đến tiềm năng chưa từng có, và vị trí xứng đáng của nó trong giáo dục, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ làm xói mòn tư duy độc lập và sáng tạo nếu lạm dụng. Khi sử dụng AI, chúng ta tiết kiệm được thời gian, năng lượng của não bộ, nhưng xin nhớ não bộ 'không dùng sẽ bị teo đi, thoái hóa và dần trở thành vô dụng", bà Thơ chia sẻ.

Vì thế, PGS Chu Cẩm Thơ lưu ý: "Chúng ta cần học, dạy học sinh cách làm chủ AI - sử dụng nó như một công cụ hỗ trợ để đạt được đỉnh cao của tư duy, chứ không phải là nơi để "outsource" (thuê ngoài) bộ não của mình. AI phải là người đồng hành nâng cấp, chứ không phải người thay thế".