Ông Trump 'bật đèn xanh' cho Ả Rập Xê Út làm giàu uranium?

Theo Hãng tin AP dẫn các nguồn thạo tin, thỏa thuận có thể được công bố sớm nhất ngày 22.7. Thỏa thuận dự kiến kéo dài 30 năm, với sự tham gia của các công ty Mỹ trong quá trình phát triển chương trình hạt nhân dân sự của Ả Rập Xê Út.

Thỏa thuận cũng có thể cho phép xây dựng một cơ sở làm giàu uranium tại Ả Rập Xê Út sau một nghiên cứu chung giữa Washington và Riyadh.

ẢNH: AFP

Theo The Times of Israel, chính quyền Trump dự định trình lên Quốc hội Mỹ một văn kiện được gọi là "Thỏa thuận 123", cơ chế pháp lý cho phép Washington chia sẻ công nghệ hạt nhân dân sự với một quốc gia khác. Văn kiện này được ký giữa Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Ả Rập Xê Út Abdulaziz bin Salman.

Hai bên đã ký một thỏa thuận sơ bộ tại Riyadh hồi năm 2025. Trước đó, ông Wright cũng từng thăm Ả Rập Xê Út và thảo luận với người đồng cấp về việc phát triển ngành công nghiệp điện hạt nhân thương mại của vương quốc này.

Tuy nhiên, thỏa thuận này có thể vấp phải phản đối từ một số nghị sĩ, những người lo ngại việc hỗ trợ Ả Rập Xê Út làm giàu uranium sẽ làm gia tăng nguy cơ chạy đua và phổ biến vũ khí hạt nhân ở Trung Đông, theo The Guardian.

Ả Rập Xê Út là thành viên của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) - tổ chức chịu trách nhiệm thúc đẩy sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, đồng thời tiến hành thanh sát nhằm ngăn chặn các chương trình vũ khí hạt nhân bí mật.

Tuy nhiên, thỏa thuận giữa Mỹ - Ả Rập Xê Út dự kiến sẽ không bao gồm "nghị định thư bổ sung" của IAEA, vốn cho phép cơ quan này tăng cường giám sát, thanh tra và xác minh hoạt động hạt nhân tại các nước thành viên.

Giới chức Mỹ và Ả Rập Xê Út chưa bình luận về thông tin trên.

Thông tin về thỏa thuận xuất hiện giữa lúc cuộc chiến chống Iran do Mỹ - Israel phát động vẫn tiếp diễn. Một trong những mục tiêu được Mỹ - Israel nêu ra để phát động giao tranh là xóa bỏ khả năng phát triển vũ khí hạt nhân của Iran. Từ lâu, Iran luôn khẳng định chương trình làm giàu uranium của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

Chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden cũng từng tìm cách đạt thỏa thuận hạt nhân dân sự với Ả Rập Xê Út để chia sẻ công nghệ Mỹ. Tuy nhiên, khác với chính quyền tiền nhiệm, ông Trump được cho là không đặt điều kiện hợp tác hạt nhân Mỹ - Ả Rập Xê Út phải gắn với việc Riyadh bình thường hóa quan hệ với Israel.

Các chuyên gia chống phổ biến vũ khí hạt nhân cảnh báo việc đặt bất kỳ máy ly tâm nào trên lãnh thổ Ả Rập Xê Út đều có thể mở đường cho một chương trình vũ khí hạt nhân trong tương lai. Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman từng tuyên bố nước này không loại trừ khả năng nước này sở hữu vũ khí hạt nhân nếu Iran có bom nguyên tử.

Làm giàu uranium không dẫn đến vũ khí hạt nhân ngay lập tức, mà còn cần nhiều bước kỹ thuật khác, bao gồm khả năng vũ khí hóa vật liệu hạt nhân. Tuy nhiên, đây được xem là một khâu then chốt có thể rút ngắn đáng kể con đường chế tạo bom.

Trước đó, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) cũng từng ký "Thỏa thuận 123" với Mỹ để xây dựng nhà máy điện hạt nhân Barakah với sự hỗ trợ của Hàn Quốc. Tuy nhiên, UAE đã chấp nhận không làm giàu uranium, điều mà giới chuyên gia cho là "tiêu chuẩn vàng" đối với các quốc gia muốn phát triển điện hạt nhân mà không làm gia tăng nguy cơ phổ biến vũ khí.