* Chào ông! Được biết cách đây vài năm, tên ông và vợ - bà Nguyễn Nguyệt Cầm - từng xuất hiện nhiều trên báo chí Việt Nam và cả báo Mỹ sau thành công rất ấn tượng của bản dịch Số đỏ của Vũ Trọng Phụng. Vậy từ đó đến nay, vợ chồng ông có dịch tác phẩm nào khác của văn học Việt Nam sang tiếng Anh không?
- Rất tiếc là không. Chúng tôi quá bận rộn. Vợ tôi vừa đi dạy tiếng Việt ở đại học, vừa phải lo chăm sóc hai đứa con nhỏ. Tôi thì bù đầu cho dự án phát hành Journal of Vietnamese Studies. Nói thật với bạn, mất nhiều công sức và thời gian lắm.
* Vậy tại sao ông thuyết phục được quỹ Henry Luce Foundation tài trợ Đại học California xuất bản chuyên san này?
- Có thể nói, ngành Việt Nam học đang thu hút sự quan tâm của nhiều học giả ở Mỹ. Tuy nhiên, có một nghịch lý là chúng tôi chưa hề có một tạp chí chuyên ngành nào cả. Trong khi đó, các chuyên san đất nước học về các nước Đông Nam Á như Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Campuchia, Lào, Myanmar... đều đã được các trường đại học ở Mỹ cho xuất bản từ rất lâu. Quỹ Henry Luce Foundation chuyên tài trợ cho các nghiên cứu về Đông Nam Á nên họ đã giúp về phần tài chính để cho ra đời Journal of Vietnamese Studies. Tuy chậm nhưng còn hơn không.
* Ông nói có nhiều học giả ở Mỹ quan tâm đến Việt Nam học nhưng tại sao phải mất nhiều năm mới có thể cho trình làng một tập san chuyên ngành?
- Thực ra, trước đây từng có một chuyên san tên là Vietnam Forum do Đại học Yale xuất bản và do nhà nghiên cứu Việt kiều Huỳnh Sanh Thông làm chủ biên. Nhưng ấn bản này chỉ được phát hành trong 10 năm, từ 1980 đến 1990. Sau đó, vì vài lý do khác nhau, ấn bản này không tồn tại nữa.
Ông Peter Zinoman sinh năm 1965 tại Thái Lan. Thân sinh là nhà ngoại giao người Mỹ gốc Do Thái Murray Zinoman, chuyên gia về các vấn đề Đông Nam Á. Từ bé Peter Zinoman theo cha đi khắp nơi từ Lào, Malaysia đến Đài Loan - Trung Quốc. Vợ ông là bà Nguyễn Nguyệt Cầm, tác giả của một số bản dịch văn học Anh - Việt và Việt - Anh. Bản dịch tác phẩm Số đỏ của Vũ Trọng Phụng do Peter Zinoman và Nguyễn Nguyệt Cầm thực hiện - xuất bản bởi NXB Trường đại học Michigan dưới tựa đề tiếng Anh Dumb Luck - được chọn là 1 trong 50 cuốn sách hay nhất xuất bản ở Mỹ, theo xếp hạng của tạp chí Los Angeles Times vào năm 2003. Peter Zinoman là người phát hiện 20 tác phẩm báo chí và 1 truyện ngắn bị cho là thất lạc của Vũ Trọng Phụng tại Thư viện quốc gia Pháp vào năm 1999. Đó là những bài báo của Vũ Trọng Phụng được đăng rải rác trên các tờ Hải Phòng tuần báo, Tiểu thuyết thứ 7, Tiểu thuyết thứ 5, Đông Dương tạp chí... Ông đã sao chụp những tư liệu quý giá này và về sau hợp tác với Lại Nguyên Ân để tái giới thiệu chúng cho công chúng Việt Nam - thông qua ấn phẩm Vẽ nhọ bôi hề - NXB Hội Nhà văn xuất bản năm 2000. Ông là tác giả của The Colonial Bastille, một công trình nghiên cứu lịch sử về các tù nhân Việt Nam thời Pháp thuộc (giai đoạn 1862-1940). Từng được trao tặng giải thưởng John K Fairbank do Hiệp hội nghiên cứu lịch sử của Hoa Kỳ (American Historical Association) vào năm 2001. Năm 2003, ông đoạt giải Harry J.Benda Prize do Hội đồng ĐNÁ, Hiệp hội châu Á học trao tặng. Hiện đứng đầu Trung tâm nghiên cứu ĐNÁâ đồng thời là Phó GS khoa Lịch sử ĐNÁ tại trường đại học California, Berkeley.
* Ông có thể cho biết nội dung và tiêu chí của Journal of Vietnamese Studies?
- Chúng tôi sẽ cho đăng tải các công trình nghiên cứu về Việt Nam trên nhiều lĩnh vực khác nhau, từ lịch sử, văn học, kinh tế - chính trị đến các vấn đề văn hóa - xã hội... Bởi từ trước đến nay, người Mỹ chỉ được biết đến Việt Nam qua lăng kính của người Mỹ, mà hầu như biết rất ít những quan điểm của phía Việt Nam. Chúng tôi muốn nhấn mạnh đây là ấn phẩm mang tính chất học thuật, không bị chi phối bởi các thiên kiến chính trị.
* Với tư cách là một tổng biên tập, ông làm thế nào để đảm bảo loại bỏ những thiên kiến ra khỏi các nghiên cứu?
- Chúng tôi chỉ cho xuất bản công trình nghiên cứu một cách chính thức sau khi đã thẩm định kỹ càng. Để có những cái nhìn mới mẻ trong chuyên san này, chúng tôi đang gầy dựng mạng lưới những người cộng tác gồm các học giả trẻ gốc Việt tại Mỹ. Họ là những người thuộc thế hệ mới và dĩ nhiên sẽ có những cái nhìn mới. Đồng tổng biên tập với tôi là chị Mariam B.Lam, giảng viên người Việt đến từ khoa nghiên cứu văn học so sánh và ngoại ngữ tại Đại học California, Riverside.
* Ông nhận xét như thế nào về những người có cái nhìn mới?
- Trong hơn 20 năm qua, tôi nhận thấy đa phần học trò của tôi là những Việt kiều trẻ. Hiện nay, tôi có nhiều học trò chỉ mới ngoài 20. Họ khát khao muốn tìm hiểu về cội nguồn của mình, về lịch sử, văn hóa của dân tộc họ. Họ cũng muốn tự tìm tòi để có cái nhìn của riêng họ về Việt Nam. Ngoài ra, chúng tôi cũng rất hoan nghênh những học giả Việt Nam ở trong nước gửi công trình của các bạn đến cho chúng tôi.
* Trong 20 năm qua, ông đã đào tạo được khoảng bao nhiêu nhà nghiên cứu Việt kiều?
- Mỗi năm, tôi hướng dẫn từ 10-15 sinh viên. Nhưng riêng năm nay, tôi sẽ hướng dẫn khoảng 20 sinh viên sau đại học. Trong đó, sinh viên gốc Việt dự kiến chiếm 2/3. Cộng với số lượng đông đảo những nhà nghiên cứu gốc Việt từ các trường đại học khác ngoài ĐH California, tôi có nhận định rằng những Việt kiều này sẽ dẫn dắt ngành Việt Nam học tại Mỹ trong vòng 10 năm tới.
* Ông kêu gọi các nhà nghiên cứu ở Việt Nam tham gia bài vở cho chuyên san do ông sáng lập ra, nhưng ngôn ngữ sử dụng trong Journal of Vietnamese Studies là tiếng Anh. Vậy ông có nghĩ đến vấn đề rào cản ngôn ngữ?
- Dĩ nhiên là tôi có nghĩ đến. Đó là lý do tôi đang ráo riết vận động để gầy dựng một quỹ hỗ trợ dịch thuật, khi cần có thể chuyển tải những công trình nghiên cứu từ tiếng Việt sang tiếng Anh.
* Ông có thể cho biết nội dung chuyên san số đầu tiên vào tháng 8 tới sẽ bao gồm những gì?
- Mỗi số thông thường sẽ cho đăng tải một công trình nghiên cứu. Ngoài ra còn có một bài tham luận. Chúng tôi sẽ có thêm phần bình sách hoặc phỏng vấn nhân vật hay lập một diễn đàn để các học giả trao đổi ý kiến về vấn đề cụ thể nào đó. Số đầu tiên sẽ ưu tiên cung cấp những cái nhìn mới về cuộc chiến Việt Nam. Chúng tôi cũng sẽ dành nhiều "đất" cho mảng văn học Việt Nam những số sau.
* Những nhà văn Việt Nam mà ông từng đọc là ai?
- Tôi đọc rất nhiều. Từ Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách cho đến Bóng đè của Đỗ Hoàng Diệu. Vũ Trọng Phụng là nhà văn tôi đặc biệt yêu thích. Đó là lý do tôi cùng vợ dịch cuốn Số đỏ.
* Ôâng nhắc đến Bóng đè. Ông có nhận xét gì về truyện ngắn đó?
- Yếu tố sex trong văn học thế giới đã được khai thác hơn 100 năm nay, nhưng nó chỉ mới trở thành trào lưu trong thơ, văn Việt Nam vài năm gần đây. Phải công nhận cũng có một số tác giả muốn làm điều gì đó khác lạ, mới mẻ. Nhưng thành thật mà nói, tôi thấy các bạn ấy khai thác đề tài tình dục chưa hay lắm. Cần có thêm nhiều thời gian nữa để công chúng quen dần và các cây bút viết đỡ gượng hơn.
* Trở lại với Journal of Vietnamese Studies, làm sao độc giả ở Việt Nam có thể xem những bài nghiên cứu đăng trên chuyên san này?
- Chúng tôi phát hành bản in giấy và cả bản online. Nhưng để xem bản online, độc giả phải đăng ký tài khoản sử dụng và trả tiền. Hiện tại mức phí chưa được ấn định chính thức nhưng thông thường các ấn phẩm điện tử khác cùng loại cũng chỉ đòi hỏi mức phí trung bình 40 USD/năm. Với cánh nhà báo, tất nhiên sẽ có giá ưu đãi. Có một điều tôi muốn nhắc lại, chúng tôi luôn tha thiết kêu gọi các học giả Việt Nam hãy đóng góp tiếng nói của mình trong chuyên san này. Như thế, công việc của chúng tôi sẽ có nhiều ý nghĩa hơn.
* Xin cám ơn ông!
Quỳnh Như
(thực hiện)
Bình luận (0)