Đây là một quyết định bất ngờ đối với nhiều trường ngoài công lập khác, vì ở nhiều nơi, việc chuyển từ hoạt động theo cơ chế dân lập sang tư thục đang gặp nhiều vướng mắc, bởi ít nhà đầu tư nào chịu phương án Bộ GD-ĐT đề nghị: phần tài sản tích lũy được sau thời gian hoạt động của các trường trở thành phần sở hữu chung, không chia. Thế nhưng trường CĐ Công nghệ thông tin TP.HCM làm một lúc hai việc: công nhận tài sản tích lũy được sau 7 năm hoạt động thành tài sản chung và chuyển thành trường hoạt động theo cơ chế phi lợi nhuận.
Thanh Niên đã có cuộc trao đổi với tiến sĩ Lê Tuệ, Hiệu trưởng nhà trường, nhà đầu tư khởi xướng việc chuyển đổi mô hình chung quanh vấn đề này.
 |
|
TS. Lê Tuệ |
* Thanh Niên: Ý tưởng chuyển hoạt động của trường theo cơ chế phi lợi nhuận được bắt nguồn như thế nào, thưa tiến sĩ?
- TS Lê Tuệ: Trên thế giới, hầu hết các trường tư nổi tiếng như Harvard, Oxford... đều hoạt động theo tôn chỉ phi lợi nhuận. Ở Việt Nam vấn đề này chỉ mới được đề cập tới trong nghị quyết 05 của Chính phủ năm 2005. Có lẽ chúng tôi là trường đầu tiên hưởng ứng và hoàn thành việc chuyển đổi, ở phía Bắc thì có ĐH Thăng Long, phía Nam có ĐH Kinh tế Tài chính cũng đã có tuyên bố sẽ theo hướng là trường tư thục hoạt động trên nguyên tắc không vì lợi nhuận.
Từ việc bắt gặp khái niệm trong nghị quyết 05 về việc khuyến khích nhà đầu tư giáo dục xây dựng mô hình trường tư thục không vì mục tiêu lợi nhuận. Nhưng thật ra bắt đầu từ câu hỏi của chính chúng tôi: trường tư thì về cơ bản là một doanh nghiệp cổ phần, dù có là doanh nghiệp đặc thù hay đặc biệt thì vẫn phải bảo đảm làm ăn có lãi, lãi càng cao cho cổ đông càng tốt. Muốn lãi cao thì phải thu học phí cao, giảm chi phí xuống đến mức có thể, nhưng thực tế hiện nay các trường CĐ, ĐH ngoài công lập tiếng là thu học phí cao nhưng vẫn chưa bằng học phí các trường tiểu học tư. Một ví dụ thế này: hiện nay Nhà nước quy định chi phí đào tạo 1 sinh viên ở các trường công là 6,5 triệu/năm, người học đóng góp khoảng trên dưới 2 triệu, còn lại Nhà nước chi, mà các trường công vẫn kêu cần tăng học phí nữa mới đáp ứng được yêu cầu đào tạo. Vậy thì các trường dân lập, tư thục không được Nhà nước hỗ trợ gì, thu học phí khoảng 4,5 triệu/năm, nhưng vẫn có thể chia lãi được, vì sao? Không ngoại trừ yếu tố quản lý tốt, nhưng tỷ lệ lãi trên 18%/năm ở một số trường nói lên điều gì đó chưa ổn.
* Thanh Niên: Nhưng từ ý tưởng đến hiện thực hẳn không đơn giản, vì nó ảnh hưởng đến túi tiền của nhà đầu tư?
- TS Lê Tuệ: Đúng là như vậy. Quá trình vận động trong nội bộ của chúng tôi phải mất đến 3 - 4 tháng. Ngay trong hội đồng quản trị lúc đầu không phải ai cũng đồng ý. Đưa ra lấy ý kiến trong ban vận động thành lập trường cũng chỉ đạt mức tán đồng 86%, đến hội nghị những người góp vốn thì còn 60%. Có lúc thuyết phục trở thành tranh luận căng thẳng đến mức tôi không chịu nổi áp lực, bác sĩ phải bắt buộc đi nghỉ không cho vào trường. Nhưng cuối cùng khi lấy ý kiến lại lần 2 thì Đảng bộ cơ sở đồng tình, 100% cán bộ công nhân viên nhất trí và hội đồng quản trị tán thành 100%, những người góp vốn tán thành lên được 80%.
* Thanh Niên: Có thể hình dung như thế này, khi thành lập thì là một cơ sở giáo dục ngoài công lập có chia lợi nhuận như đa số các trường dân lập, tư thục hiện nay nên thu hút nhà đầu tư góp vốn vào. Đến một giai đoạn, những nhà đầu tư chủ lực lại tuyên bố chuyển thành phi lợi nhuận, ắt hẳn quyền lợi chính đáng của các nhà đầu tư nhỏ bị ảnh hưởng. Cách làm này liệu có tạo nên một tiền lệ xấu trong đầu tư giáo dục?
- TS Lê Tuệ: Đúng là lựa chọn loại hình ngay từ đầu sẽ tốt hơn cách chuyển đổi như chúng tôi, dù mục đích chuyển đổi là tốt đối với xã hội nói chung. Nhưng có hai vấn đề: một là ở thời điểm thành lập 7 năm trước, Nhà nước cũng chưa có chủ trương này, hai là quá trình chuyển đổi của chúng tôi là quá trình vận động để đi đến đồng thuận. Trên thực tế mô hình trường phi lợi nhuận hiểu theo nghị quyết 05 của Chính phủ chính xác là: cơ chế không theo mục tiêu lợi nhuận vì không phải là chấm dứt toàn bộ lợi tức của nhà đầu tư, mà việc chia lợi tức (nếu có) phải tuân theo nguyên tắc: "Theo cơ chế phi lợi nhuận thì ngoài phần được dùng để bảo đảm lợi ích hợp lý của nhà đầu tư, phần để tham gia thực hiện các chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước, trợ giúp người nghèo, lợi nhuận chủ yếu để đầu tư phát triển" (Nghị quyết 05/2005).
Cụ thể là thay vì có lãi là chia hết cho cổ đông bằng tiền hay cổ phần thì bây giờ phải được chia thành 3 phần không đều nhau: lớn nhất là tái đầu tư, sau đó đến dùng cho hỗ trợ sinh viên và cuối cùng dành phần hợp lý chi cho cổ đông. Đối với trường chúng tôi thì quy định hẳn mức chi tối đa cũng không vượt quá 1,5 lần lãi suất tiết kiệm 12 tháng của ngân hàng. Những người cùng tham gia không đặt ra vấn đề chia lời, vì muốn có lợi nhuận cao có lẽ nên đầu tư vào sản xuất, ngân hàng, thị trường chứng khoán... thì hợp lý hơn.
* Thanh Niên: Xin hỏi khi chuyển đổi như vậy, cá nhân ông là bao nhiêu phần trăm trong tổng vốn của trường và có cổ đông nào đã từ chối tham gia tiếp không?
- TS Lê Tuệ: Vốn góp ban đầu của cá nhân tôi là khoảng 20% vốn điều lệ. Đến thời điểm chuyển đổi thì phần vốn góp của tôi còn khoảng 10%, do tổng tài sản tích lũy của trường sau 7 năm tăng lên đến gần 42% tổng vốn ở thời điểm hiện tại. Nếu nói về việc giảm thu nhập từ lợi tức thì mỗi năm tôi thiệt khoảng 300 đến 500 triệu. Nói thật, lúc đầu hội đồng quản trị thấy nhiều người góp vốn không đồng tình qua tỷ lệ bỏ phiếu thì cũng đã tính đến các phương án để các cổ đông chọn lựa: bảo toàn vốn cho những người góp ban đầu theo giá trị vàng và họ có quyền tái góp vốn thành cổ đông của trường phi lợi nhuận, hoặc rút vốn không tham gia nữa hay chuyển nhượng cho người khác hoặc cho trường vay. Thế nhưng đến nay không có ai xin rút mà cũng không có ai chọn cho vay, hầu hết đều tiếp tục góp vốn trở thành cổ đông của trường.
* Thanh Niên: Xin hỏi ông câu cuối cùng, ông thiệt và mọi người cũng thiệt vậy thì người học sẽ được gì?
- TS Lê Tuệ: Cái chính là trường phi lợi nhuận sẽ mang lại nhiều cái lợi hơn cho mọi đối tượng. Trước hết là không bị áp lực của việc phải trả lãi, chúng tôi có thể có cơ chế trả lương giảng viên, cán bộ cao hơn, có thể tuyển được người giỏi về trường. Người học sẽ hưởng được dịch vụ tốt hơn vì chúng tôi có thêm nguồn tiền để tái đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị giảng dạy. Trường sẽ có nguồn quỹ miễn giảm học phí, học bổng từ việc cân đối lợi nhuận hằng năm. Nhà trường sẽ được miễn một số đáng kể các nghĩa vụ tài chính theo quy định dành riêng cho loại hình trường này như: không áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn thuế sử dụng đất, thuê đất... Và tôi tin rằng nhiều nhà hảo tâm, các tổ chức từ thiện, phi chính phủ có tấm lòng với giáo dục sẽ yên tâm hơn khi hỗ trợ chúng tôi vì biết nguồn lực của họ không dùng để tăng lợi tức cho cổ đông của trường, đây chính là cái lợi nhiều hơn - lợi lớn nhất của chúng tôi và những nhà đầu tư giáo dục.
Trọng Phước
Bình luận (0)