Phim kinh dị Việt: Doanh thu cao, có chất liệu văn hóa, đã đủ để thành IP?

Nếu cách đây khoảng một thập niên, phim kinh dị Việt vẫn chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong số các tác phẩm ra rạp thì hiện tại bức tranh đã hoàn toàn thay đổi. Không chỉ tăng mạnh về số lượng, dòng phim này còn liên tục thiết lập những cột mốc doanh thu mới, trở thành một trong những thể loại có khả năng sinh lời cao của điện ảnh nước nhà.

Thực tế cho thấy nhiều đạo diễn bắt đầu khai thác chất liệu văn hóa dân gian, tín ngưỡng, truyền thuyết hoặc những câu chuyện gắn với đời sống người Việt. Chính yếu tố bản địa này giúp phim tạo được bản sắc riêng thay vì lặp lại công thức của nước ngoài, và dễ dàng vượt mốc doanh thu trăm tỉ, như Quỷ nhập tràng (khoảng 150 tỉ đồng), Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng (khoảng 201 tỉ đồng), Ma xó (khoảng 145 tỉ đồng)…

ẢNH: NSX

Indonesia từng chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của phim kinh dị. Trong giai đoạn đầu, hàng loạt tác phẩm đạt doanh thu rất cao. Tuy nhiên, khi số lượng phim tăng quá nhanh và chất lượng không theo kịp, khán giả dần quay lưng, khiến thị phần phim nội địa sụt giảm đáng kể.

Sau những mùa thắng lớn, phim kinh dị đang trở thành "con gà đẻ trứng vàng" của điện ảnh Việt. Nhưng khi ngày càng nhiều nhà sản xuất cùng chạy theo một công thức, liệu thị trường có bước vào giai đoạn bão hòa?

Hướng phát triển lâu dài sau giai đoạn bùng nổ

Trước khi chính thức ra mắt thị trường VN, Ma xó đã được CJ ENM chọn sản xuất và phát triển lại tại Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và Indonesia, không chỉ mở ra cơ hội đưa phim Việt tiếp cận khán giả toàn cầu, mà còn cho thấy tiềm năng của những câu chuyện mang đậm bản sắc văn hóa địa phương nhưng vẫn chạm tới cảm xúc phổ quát của khán giả quốc tế.

Thực tế, kết quả này không đến từ việc "ăn may" hay "nhắm mắt làm đại" mà đòi hỏi cần có chiến lược ngay từ ban đầu, kết hợp khai thác giữa nền tảng sáng tạo bản địa và nguồn lực sản xuất quốc tế. Ông Nguyễn Ngọc Thạch, đại diện nhà sản xuất, chia sẻ ngay từ đầu Ma xó đã được định hướng là một dự án dài hơi với sự tham gia của CJ ENM Hàn Quốc trong việc đánh giá và định hướng chiến lược chuyển thể đa thị trường. "Chúng tôi không chỉ làm một bộ phim - chúng tôi đang xây dựng một hệ sinh thái điện ảnh xoay quanh IP này", đại diện nhà sản xuất nói.

ẢNH: NSX

Theo đạo diễn Đinh Tuấn Vũ, VN sở hữu kho tàng văn hóa dân gian rất phong phú. Nếu được khai thác đúng cách, phim kinh dị không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn có khả năng tiếp cận khán giả quốc tế. Đạo diễn trẻ này cũng cho hay nếu làm phim kinh dị trong tương lai, anh sẽ ưu tiên khai thác chất liệu dân gian VN thay vì chạy theo các công thức nước ngoài. Theo anh, kho tàng truyền thuyết, tín ngưỡng và văn hóa bản địa của VN đủ phong phú để tạo nên những câu chuyện có bản sắc riêng.

Thực tế cho thấy phim kinh dị Việt có doanh thu, có chất liệu là kho tàng văn hóa đa dạng nhưng để trở thành một IP tiềm năng là cả một hành trình dài. Không chỉ dừng lại ở một kịch bản hấp dẫn, hướng đi này cần có sự phối hợp của nhiều đơn vị sáng tạo để tạo ra một hệ sinh thái về nhân vật, câu chuyện đủ hấp dẫn hướng tới tiếp tục khai thác ở những phần tiếp theo, thay vì chỉ phát triển đơn lẻ. Trước đó, Quỷ nhập tràng cũng có bước tiến khi vẫn giữ chân khán giả ở phần 2 của câu chuyện. Song để tạo ra một IP tiềm năng, chúng ta cần nhiều hơn thế nữa.

Nếu nhìn ở một góc độ khác, làn sóng phim kinh dị Việt hiện nay không chỉ phản ánh xu hướng thị trường mà còn là một giai đoạn chuyển giao của ngành điện ảnh. Thực tế, rất nhiều dự án phim thể loại này được thực hiện bởi các đạo diễn trẻ, thậm chí là tác phẩm đầu tay. Lý do khá dễ hiểu: đây là thể loại có chi phí sản xuất tương đối thấp, khả năng thu hồi vốn tốt hơn so với nhiều thể loại khác, nên các nhà sản xuất sẵn sàng trao cơ hội cho những gương mặt mới, đồng thời cũng giảm thiểu rủi ro tài chính.

Ông Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc Nội dung CGV VN, nhận định điều này khiến không ít bộ phim chỉ dừng ở mức hòa vốn hoặc đạt doanh thu khá, thay vì trở thành những hiện tượng. "Nếu chỉ nhìn vào doanh thu, nhiều người có thể cho rằng những IP này chưa thực sự thành công. Tuy nhiên, theo tôi, giá trị lớn nhất của giai đoạn này không nằm ở doanh thu mà ở việc ngành điện ảnh đang đào tạo được một thế hệ đạo diễn mới thông qua chính các dự án đó", ông Hải cho biết.

Ông Nguyễn Hoàng Hải nói thêm, đối với những IP kinh dị thành công và có sức sống lâu dài, điểm chung là biết khai thác sâu các yếu tố văn hóa bản địa, những câu chuyện, tín ngưỡng và chất liệu rất riêng của VN, đồng thời được thực hiện bởi những nhà làm phim có năng lực. "Vì vậy, sau giai đoạn bùng nổ hiện nay, khi các tác phẩm đầu tay đã hoàn thành "sứ mệnh" tạo cơ hội cho lớp đạo diễn mới, thị trường sẽ dần sàng lọc. Chỉ những IP có chất lượng, có bản sắc văn hóa rõ nét và đủ giá trị nghệ thuật lẫn thương mại mới có thể phát triển bền vững và trở thành những thương hiệu lâu dài của điện ảnh Việt", ông Hải nhấn mạnh.

Làn sóng phim kinh dị hiện nay giống như một giai đoạn ươm mầm hơn là đích đến. Điều quan trọng nhất không phải có bao nhiêu phim đạt doanh thu trăm tỉ, mà là sau giai đoạn này điện ảnh Việt sẽ có thêm một thế hệ đạo diễn trưởng thành và một số IP thực sự đủ sức hấp dẫn để đồng hành với khán giả trong nhiều năm. Đó mới là nền tảng cho sự phát triển bền vững của thị trường. (còn tiếp)