Quay lén phim: Hành vi nhỏ, hệ lụy lớn

Ảnh: FBNV/Chụp màn hình

Khi bộ phim Thỏ ơi đang thu hút khán giả ra rạp, một thực tế không mấy vui vẻ lại song hành: nhiều đoạn clip quay lén phim xuất hiện trên mạng xã hội, thậm chí để lộ cả những tình tiết then chốt. Trong lúc ê-kíp còn miệt mài quảng bá, đạo diễn Trấn Thành phải lên tiếng mong khán giả "thương cho công sức lao động của rất nhiều con người trong một bộ phim". Lời chia sẻ ấy nghe có vẻ mềm mỏng, nhưng phía sau là nỗi lo không hề nhỏ của những người làm nghề.

Quay lén phim không phải chuyện mới. Điều đáng nói hành vi này đang dần bị xem nhẹ, như thể đó chỉ là một "thói quen mạng xã hội" vô thưởng vô phạt. Chỉ cần một chiếc điện thoại, vài thao tác đơn giản, một tài khoản đủ người theo dõi, bất kỳ ai cũng có thể trở thành "nguồn phát tán" nội dung chưa được phép công bố. Trong môi trường số, một đoạn clip ngắn vài chục giây cũng đủ lan đi với tốc độ khó kiểm soát.

Nhiều người biện minh rằng chỉ quay một đoạn ngắn, không ảnh hưởng gì đáng kể. Nhưng điện ảnh không vận hành bằng suy nghĩ "chút xíu thì không sao". Một phân đoạn cao trào bị lộ có thể làm giảm hứng thú của khán giả chưa xem phim. Một cú twist bị tiết lộ có thể khiến trải nghiệm điện ảnh mất đi sự trọn vẹn. Thiệt hại không chỉ nằm ở vài vé bán ra ít hơn, mà còn ở cảm giác bị xâm phạm của những người đã bỏ công sức tạo ra tác phẩm.

Cần nhìn nhận thẳng thắn: quay lén và phát tán phim là hành vi vi phạm bản quyền. Một bộ phim là tài sản trí tuệ được bảo vệ bằng pháp luật. Đằng sau hai tiếng "ra rạp" là hằng tháng, thậm chí hằng năm chuẩn bị của cả tập thể. Từ khâu phát triển kịch bản, casting, dựng bối cảnh, quay, hậu kỳ đến phát hành - mỗi công đoạn đều gắn với chi phí và trách nhiệm cụ thể. Khi nội dung bị đưa lên mạng trái phép chỉ sau vài ngày công chiếu, đó không còn là câu chuyện "vô tình", mà là sự xâm hại trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp.

Ảnh: FBNV

Cần giải pháp đồng bộ xử lý vấn nạn quay lén phim

Pháp luật Việt Nam không thiếu quy định về xử phạt hành vi sao chép, phát tán tác phẩm trái phép. Vấn đề nằm ở việc thực thi. Nếu người vi phạm tin rằng mình khó bị phát hiện hoặc xử lý chỉ ở mức "nhắc nhở", tính răn đe sẽ không đủ mạnh. Cần những trường hợp được xử lý nghiêm minh, công khai, để xã hội hiểu rằng đây không phải trò đùa trong bóng tối rạp chiếu.

Tuy vậy, không thể chỉ đặt kỳ vọng vào chế tài. Rạp chiếu - nơi đầu tiên có thể ngăn chặn hành vi quay lén, cần chủ động hơn trong kiểm soát. Nhắc nhở rõ ràng trước mỗi suất chiếu, tăng cường giám sát trong phòng chiếu, kiên quyết xử lý trường hợp vi phạm là những biện pháp cần được thực hiện đồng bộ. Một môi trường thưởng thức văn minh phải được xây dựng bằng cả ý thức lẫn quy định cụ thể.

Ở không gian mạng, các nền tảng cũng cần phản ứng nhanh trước nội dung vi phạm bản quyền. Nếu clip tồn tại quá lâu trước khi bị gỡ bỏ, thiệt hại đã xảy ra. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà sản xuất, nhà phát hành và cơ quan chức năng là điều không thể thiếu nếu muốn hạn chế tình trạng này.

Dù vậy, giải pháp bền vững nhất vẫn nằm ở khán giả. Văn hóa xem phim không chỉ thể hiện ở việc xếp hàng mua vé, giữ im lặng trong rạp, mà còn ở cách ứng xử sau khi bước ra khỏi phòng chiếu. Không quay lén, không chia sẻ nội dung vi phạm, không cổ súy cho những tài khoản "câu view" bằng cách bấm xem và bình luận - đó là lựa chọn của mỗi người. Khi cộng đồng ngừng tiếp tay, động cơ trục lợi sẽ dần mất đi.

Điện ảnh Việt đang ở giai đoạn nhiều kỳ vọng, với những dự án đầu tư lớn và tham vọng mở rộng thị trường. Nhưng nếu mỗi bộ phim vừa ra mắt đã phải đối diện nguy cơ bị "xé nhỏ" trên mạng xã hội, sự mạnh dạn đầu tư sẽ khó duy trì lâu dài. Không ai muốn bỏ ra hàng chục, hàng trăm tỉ đồng cho một sản phẩm mà giá trị của nó bị bào mòn chỉ sau vài cú chạm màn hình.

Vài chục giây quay lén có thể là chuyện nhỏ với một cá nhân nhưng khi nhân lên thành hàng nghìn lượt chia sẻ, đó là hệ lụy lớn đối với cả môi trường sáng tạo. Bảo vệ một bộ phim không chỉ là việc của ê-kíp sản xuất. Đó là trách nhiệm chung của rạp chiếu, của nền tảng số, của cơ quan quản lý và trên hết là của mỗi khán giả. Bởi điện ảnh chỉ có thể phát triển bền vững khi được nâng đỡ bằng sự tôn trọng - bắt đầu từ những điều tưởng như rất nhỏ.