Radar dò "hố tử thần"

Thử nghiệm radar xuyên đất tại TP.HCM - Ảnh: P.T

Ý kiến này đã được nhiều nhà khoa học đề nghị tại hội thảo "Ứng dụng công nghệ Georadar trong điều tra tai biến địa chất" do Liên đoàn Bản đồ địa chất miền Nam phối hợp Đại học Khoa học tự nhiên TP.HCM tổ chức hôm qua 7.3.

Sau một thời gian tạm lắng, hàng loạt "hố tử thần" bắt đầu tái xuất với tần suất dày đặc tại TP.HCM, cá biệt có ngày xuất hiện cùng lúc đến 4 hố. Nghiêm trọng hơn, "hố tử thần" bắt đầu "tấn công" các tuyến đường trung tâm vốn là bộ mặt của TP, có mật độ lưu thông cao, như Lê Thánh Tôn (Q.1, sát trụ sở UBND TP), Trần Hưng Đạo (Q.1), Trương Định (Q.3)...

"Siêu âm" lòng đất

Sự tái xuất của "hố tử thần" không nằm ngoài dự đoán của nhiều chuyên gia, bởi theo PGS-TS Đặng Hữu Diệp (Tổng hội Địa chất VN), việc triển khai ồ ạt các công trình xây dựng hạ tầng, khu công nghiệp, cao ốc... mà chưa thực sự quan tâm đến yếu tố địa chất như thời gian qua kéo theo các tai biến địa chất. Không chỉ xuất hiện "hố tử thần", mà tai biến địa chất còn đe dọa nghiêm trọng đến sự ổn định, gây biến dạng, nghiêng lún, hư hỏng kết cấu các công trình xây dựng.

"Thực tế cho thấy, trước đây khi TP.HCM chưa bước vào giai đoạn phát triển rầm rộ như hiện nay, các tai biến địa chất không hoặc ít xảy ra. Chính việc triển khai đồng loạt các công trình xây dựng đã khiến môi trường địa chất lâm vào trạng thái mất cân bằng" - ông Diệp phân tích. Từ đó, ông Diệp cho rằng cần có các bước điều tra, khảo sát các đặc tính của môi trường địa chất, những biến đổi, độ chặt của nền đường, những dị thường tiềm ẩn bên trong nền đất... bằng các thiết bị địa vật lý (Georadar) hiện đại.

TS Nguyễn Ngọc Thu - Giám đốc Trung tâm Địa vật lý miền Nam - đánh giá, trên thế giới có khá nhiều phương pháp địa vật lý để khảo sát nền đường giao thông, như: phương pháp trọng lực, radar xuyên đất, thăm dò điện, thăm dò địa chấn, điện từ tần số cao... Trong đó, radar xuyên đất (GPR) hoạt động trên cơ sở sự lan truyền sóng điện từ trong đất và ghi nhận những tín hiệu phản xạ để tìm ra các dấu hiệu bất thường, khá hiệu quả trong việc phát hiện các lỗ hổng, khe nứt tự nhiên, vị trí bị lún...

Xuất hiện nhiều “hố tử thần” ở Vũng Tàu Ngày 7.3, trước nhà số A18, khu dân cư Bến Đình 3, P.9, TP Vũng Tàu xuất hiện  “hố tử thần” hình tam giác với một cạnh dài 2m, hai cạnh dài gần 1m, sâu 1m. Trước đó, ngày 6.3, xe chở rác của Công ty CP dịch vụ môi trường và công trình đô thị Vũng Tàu biển số 72N-0272 chạy tới trước nhà số 1 Nguyễn Du, P.1 (TP Vũng Tàu) cũng bị sụp “hố tử thần”. Như Thanh Niên đưa tin trước đó, một “hố tử thần” khác đã xuất hiện trước số nhà 296 Lê Lợi, TP Vũng Tàu với đường kính 0,5m, sâu 1m. Nguyễn Long

Đồng quan điểm, PGS-TS Nguyễn Thành Vấn (Đại học Khoa học tự nhiên TP.HCM) cho rằng, không chỉ phát hiện các khiếm khuyết trong lòng đất, GPR còn hỗ trợ đắc lực trong việc hình thành bản đồ công trình ngầm đô thị. "Với tốc độ đô thị hóa như hiện nay, các TP lớn như TP.HCM đang và sẽ đối mặt với việc đưa nhiều công trình xuống lòng đất, trước hết là hệ thống hạ tầng kỹ thuật (dây điện, cáp quang, điện thoại). GPR có khả năng xác định các yếu tố bên dưới mặt đất, giúp đo vẽ chính xác bản đồ công trình ngầm” - ông Vấn cho biết.

Có một thực tế là công tác khảo sát địa chất để xử lý nền đất yếu trước khi xây dựng các công trình giao thông thời gian qua chưa thực sự hiệu quả. Đó là nguyên nhân khiến nhiều công trình bị lún, sụp chỉ một thời ngắn sau khi đưa vào sử dụng (như trường hợp đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương). Theo ông Vấn, sử dụng GPR trong bước thăm dò địa chất có thể giúp phát hiện và xử lý tốt nền móng trước khi xây dựng cầu, đường.

Phải làm gấp như chữa cháy

Tuy được đánh giá cao, song theo TS Thu, radar xuyên đất lại bị giới hạn bởi môi trường địa chất, chỉ cho ra kết quả tốt nhất ở những nơi chưa bão hòa nước, không có sự hiện diện của tầng đất sét. Muốn dò ở những độ sâu khác nhau, phải sử dụng nhiều ăng-ten với những tần số khác nhau.

Còn theo ông Phan Phùng Sanh - Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Khoa học kỹ thuật xây dựng TP.HCM - sử dụng GPR rà tìm là một chuyện, song để phân tích các tín hiệu thu nhận được không đơn giản, đòi hỏi chuyên môn và kinh nghiệm cao để đưa ra kết quả chuẩn xác (vừa qua TP.HCM phải hợp tác với một số chuyên gia Philippines và Hà Lan). Chưa kể, việc vận hành GPR mất thời gian (rà trên từng mét vuông đường), chủ yếu tiến hành vào ban đêm khi không còn xe cộ lưu thông, nên việc sử dụng đại trà GPR cho mọi tuyến đường gần như bất khả thi. Theo ông Sanh, GPR chỉ có thể hiệu quả khi rà tìm trên những vị trí đã có sẵn dấu hiệu lún nứt trên bề mặt hay sử dụng trong bước thăm dò địa chất trước khi xây dựng công trình nhằm ngăn ngừa "hố tử thần" từ gốc.

Một vấn đề quan trọng hơn, đó là sự phối hợp chậm chạp, thiếu đồng bộ giữa các đơn vị quản lý có thể làm vô hiệu hóa hoạt động của các radar dò tìm. Vừa qua, Khu quản lý giao thông đô thị số 1 (Sở GTVT) phối hợp Công ty Manila Water (Philippines) dùng máy Georadar khảo sát hơn 70 vị trí có nguy cơ lún sụp ở khu vực trung tâm TP. Sau khi đào kiểm tra đã phát hiện 12 vị trí bất thường trên các đường Cống Quỳnh, Nguyễn Thái Bình, Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thiện Thuật, Trần Quốc Thảo... Tuy Sở GTVT đã giao Trung tâm Điều hành chương trình chống ngập nước khắc phục ngay các vị trí này, song thực tế việc khắc phục rất chậm chạp vì trung tâm cho rằng "văn bản đến trễ".

"Khi đã phát hiện các lỗ hổng trong lòng đất thì công tác khắc phục phải rất khẩn trương, bởi chỉ cần có xe đủ nặng chạy qua là mặt đường có thể sụp xuống bất kỳ lúc nào, gây nguy hiểm cho người lưu thông. Lẽ ra phải làm gấp như chữa cháy, thì các cơ quan quản lý lại chỉ đạo bằng đường văn bản, cho thấy sự chậm trễ, thiếu động bộ. Nếu tiếp diễn tình trạng này, e rằng có mua radar đắt tiền về dò tìm, thì hiệu quả mang lại cũng không bao nhiêu" - ông Sanh nhận xét.

Phương Thanh