LO NGƯỜI TRẺ NGẠI NÓI TIẾNG MẸ ĐẺ
"Mnui Katu, aku mnui Katu (Người Cơ Tu, tôi là người Cơ Tu)/ Koh puol ve du gro, ve du pu (Trong làng có người can đảm, có người nhút nhát)/ Aku tavaih rap loq praa dhrieng Katu (Tôi viết ra lời nhạc bằng tiếng Cơ Tu)/ Nook bel taak ung bruong, cung dui taak turnu (Hôm nay, ngày mai và cả sau này…)". Những câu rap trong sáng tác Mnui Katu của Huỳnh Hạ vang lên trên nền nhạc điện tử hiện đại. Lời rap bằng tiếng Cơ Tu với cách gieo vần, nhịp điệu của dòng nhạc trẻ khiến nhiều người bất ngờ. Tiếng nói của một cộng đồng miền núi vốn gắn với bếp lửa, hội làng, cồng chiêng, điệu múa nay xuất hiện trong rap. Đằng sau những câu rap bằng tiếng mẹ đẻ ấy là Huỳnh Hạ - chàng trai 25 tuổi đang nỗ lực đưa tiếng Cơ Tu vào một không gian âm nhạc mới.
Chàng trai Cơ Tu Huỳnh Hạ tự viết, phối nhạc và thể hiện những ca khúc bằng tiếng mẹ đẻ
ẢNH: S.X
Với Hạ, việc viết rap bằng tiếng Cơ Tu không bắt đầu từ ý tưởng làm mới âm nhạc mà xuất phát từ nỗi trăn trở trong những năm học tập, sinh sống ở Đà Nẵng. "Nhiều bạn ở quê vẫn nói tiếng Cơ Tu nhưng khi xuống phố thị lại ngại nói vì sợ người khác nghe thấy, nhận ra mình là người đồng bào. Đó là điều khiến tôi suy nghĩ rất nhiều", Hạ chia sẻ.
Theo Hạ, sự xa rời tiếng mẹ đẻ đôi khi không bắt đầu từ việc người trẻ quên hoàn toàn ngôn ngữ của mình mà từ tâm lý e ngại khi sử dụng trong đời sống. Tiếng Việt giúp học tập, giao tiếp, nhưng nếu vì thế mà quên đi tiếng nói của dân tộc mình thì rất đáng tiếc. Từ suy nghĩ ấy, Hạ tìm cách đưa tiếng Cơ Tu đến gần hơn với người trẻ bằng rap - dòng nhạc anh yêu thích.
Huỳnh Hạ mong người trẻ Cơ Tu tự tin hơn khi sử dụng tiếng mẹ đẻ trong đời sống nên thường xuyên tham gia các chương trình truyền cảm hứng
ẢNH: S.X
Hạ kể anh biết đến rap từ năm lớp 8 qua một người bạn. Ban đầu, Hạ bị thu hút bởi cách gieo vần, cách kể chuyện của dòng nhạc này. Càng tìm hiểu, anh càng nhận ra rap có sự gần gũi với văn hóa kể chuyện của người Cơ Tu. "Tôi thích rap vì nó rất đời, rất thật. Những câu chuyện trong rap gần với cuộc sống của đồng bào Cơ Tu chúng tôi bởi lời lẽ giản dị nhưng không kém phần sâu sắc", Hạ nói. Đến năm lớp 10, Hạ thử viết những bản rap đầu tiên bằng tiếng Việt. Tuy nhiên, anh nhận thấy mình chưa tìm được sự tự nhiên trong cách thể hiện.
"Tôi vẫn viết được bằng tiếng Việt nhưng cảm thấy chưa mượt, chưa đúng với cảm xúc của mình. Khi viết bằng tiếng Cơ Tu, tôi lại thấy tự nhiên hơn, như đang kể câu chuyện của chính mình", Hạ chia sẻ.
Huỳnh Hạ (đeo kính) cùng các thành viên Ktu Gang dùng rap để kể những câu chuyện của thế hệ trẻ Cơ Tu bằng tiếng mẹ đẻ
ẢNH: S.X
KHI TIẾNG CƠ TU ĐƯỢC QUỐC TẾ ĐÓN NHẬN
Ca khúc Mnui Katu là bước ngoặt trong hành trình sáng tác của Huỳnh Hạ. Ban đầu, đây chỉ là bản demo được anh viết và đăng tải trên mạng xã hội. "Lúc đầu, tôi không dám đăng vì nghĩ có thể mọi người sẽ cười. Nhưng khi đăng lên, tôi bất ngờ vì nhận được nhiều sự ủng hộ", Hạ nhớ lại. Anh mong muốn qua bài hát mọi người thấy tiếng Cơ Tu không chỉ nằm trong những câu chuyện ngày xưa, quanh quẩn bên bếp lửa của cộng đồng mà vẫn có thể sống trong đời sống hiện tại. Sau Mnui Katu, Hạ tiếp tục thực hiện nhiều sản phẩm mới như How Ve Broanh, Ktu Cypher, DAK… Trong đó, Ktu Cypher là sản phẩm kết hợp cùng nhóm Ktu Gang - nhóm nhạc được thành lập khoảng năm 2024 với các thành viên cùng sử dụng tiếng mẹ đẻ để sáng tác rap.
"Các bạn trong nhóm thấy việc rap bằng tiếng của mình rất đặc biệt. Từ đó, mỗi người bắt đầu dùng tiếng mẹ đẻ để kể câu chuyện của chính mình", Hạ chia sẻ. Để viết rap bằng tiếng Cơ Tu, Hạ tìm cách để ngôn ngữ truyền thống hòa hợp với âm nhạc hiện đại mà vẫn giữ được bản sắc. Theo anh, tiếng Cơ Tu gắn với đời sống núi rừng, thiên nhiên và sinh hoạt cộng đồng. Trong khi đó, rap hiện nay có nhiều cách nói mới, nhiều từ ngữ hiện đại mà tiếng Cơ Tu chưa có sẵn. Vì vậy, mỗi câu rap đều được Hạ cân nhắc kỹ. Anh lựa chọn từ ngữ, tìm cách gieo vần nhưng không làm mất đi ý nghĩa ban đầu. Những từ chưa chắc chắn, Hạ thường hỏi ông bà và người lớn tuổi trong cộng đồng để hiểu đúng trước khi đưa vào bài hát.
Mỗi câu rap tiếng Cơ Tu đều được Hạ cân nhắc kỹ về từ ngữ, cách gieo vần và ý nghĩa trước khi đưa vào ca khúc
ẢNH: S.X
Hạ cũng thử nghiệm nhiều màu sắc của hip-hop đương đại như melodic rap, trap, boom bap, lofi, R&B hay Afrobeat để tìm không gian phù hợp cho tiếng mẹ đẻ. Dù tiếng Cơ Tu chưa có hệ thống chữ viết riêng phổ biến nhưng Hạ cho rằng ngôn ngữ vẫn có thể được lưu giữ bằng nhiều hình thức khác nhau.
Hạ hào hứng kể, những sáng tác của anh đã bắt đầu vượt ra ngoài cộng đồng Cơ Tu. Một số bạn trẻ ở Mỹ, Úc, Anh hay Lào, Thái Lan, Campuchia sử dụng nhạc của anh trong video dù không hiểu nội dung bài hát. "Họ không hiểu tiếng Cơ Tu nhưng thích giai điệu, năng lượng của bài hát. Có bạn còn nhảy trên nền nhạc của tôi, thậm chí nhiều DJ nước ngoài còn dùng lời nhạc của tôi trong biểu diễn, điều đó khiến tôi rất bất ngờ", Hạ kể.
Từ những câu chuyện đời sống, Hạ tìm thấy sự gần gũi giữa rap và cách kể chuyện truyền thống của người Cơ Tu
ẢNH: S.X
Hiện tại, Hạ vẫn sống ở quê nhà, làm công việc kinh doanh nhỏ và duy trì việc sáng tác. Khoảng cách từ Sông Côn xuống Đà Nẵng cùng chi phí sản xuất âm nhạc khiến anh chưa thể ra mắt nhiều sản phẩm hơn. Dù vậy, chàng trai Cơ Tu vẫn tiếp tục viết những câu rap mới. "Tôi muốn khi mọi người nghe nhạc của mình, họ biết đây là tiếng Cơ Tu, biết đây là câu chuyện của người Cơ Tu", Hạ trải lòng. (còn tiếp)
Bình luận (0)