Tăng tốc chuyển đổi số ngành năng lượng qua hội tụ dữ liệu

28/10/2026 09:46 GMT+7

Chỉ cần tối ưu 0,5% suất hao nhiệt (nhiên liệu), doanh nghiệp năng lượng đã có thể giữ vững biên lợi nhuận giữa áp lực thị trường cạnh tranh.

Trong ngành nhiệt điện, nhiên liệu luôn là bài toán sống còn khi chiếm tới hơn 80% tổng chi phí sản xuất. Giá than, giá khí biến động liên tục, lại thêm áp lực cạnh tranh từ các nguồn năng lượng tái tạo khiến biên lợi nhuận của các nhà máy ngày càng hẹp lại. Muốn trụ vững, doanh nghiệp không thể tiếp tục điều hành theo kiểu cũ.

Áp lực của ngành năng lượng

Tại tọa đàm Viettel DX Talks chủ đề Tăng tốc chuyển đổi số ngành năng lượng qua hội tụ dữ liệu IT - OT, ông Nguyễn Chí Linh, Phó giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp (Viettel Solutions), cho biết áp lực lớn nhất của lãnh đạo ngành năng lượng hiện nay là giữ biên lợi nhuận. Muốn vậy, phương thức vận hành phải thay đổi: chuyển từ việc nhìn vào báo cáo lịch sử sang sử dụng dữ liệu thời gian thực để ra quyết định tức thì.

Từ góc độ đơn vị vận hành, ông Nguyễn Hữu Hùng, Phó ban Kỹ thuật PV Power, khẳng định bên cạnh bài toán an toàn hay môi trường, việc làm sao tiết kiệm khoản tiền nhiên liệu chiếm hơn 80% chi phí sản xuất chính là mục tiêu quan trọng nhất.

Lời giải cho bài toán này nằm ở giải pháp hội tụ dữ liệu giữa công nghệ vận hành hiện trường (OT) và công nghệ thông tin quản trị (IT). Khi các thông số như nhiệt độ, áp suất, lưu lượng nhiên liệu được Viettel Solutions kết nối trực tiếp lên các hệ thống quản trị như ERP hay SAP PM, doanh nghiệp không còn phải chờ các báo cáo thủ công trễ vài ngày.

Dữ liệu liên thông giúp nhà máy xác định giá vốn phát điện theo từng phút để chào giá tối ưu trên thị trường. Kỹ sư dưới xưởng cũng kịp thời chỉnh chế độ đốt, giảm bớt hao hụt. Ông Nguyễn Chí Linh nhấn mạnh: “Nếu một nhà máy lớn tối ưu từ 0,5% đến 1% suất hao nhiệt là chúng ta có thể tối ưu chi phí hàng chục tỉ đồng/năm từ đó gián tiếp tạo ra một nguồn doanh thu lớn tương ứng”.

Không dừng ở chi phí nhiên liệu, dữ liệu thời gian thực còn giúp né các đợt sự cố. Bà Nguyễn Thị Kim Dung, Quản lý khách hàng cấp cao AVEVA Việt Nam, dẫn chứng việc tập đoàn Duke Energy (Mỹ) ứng dụng AI phân tích dữ liệu độ rung tuabin đã phát hiện hỏng hóc sớm, tránh được đợt dừng máy thiệt hại hơn 30 triệu USD. Trong khi đó, ông Nguyễn Hữu Hùng cũng nhận định, đôi khi chỉ cần tránh được một lần dừng máy khẩn cấp là khoản đầu tư chuyển đổi số đã hòa vốn.

Giải pháp chuyển đổi số bền vững

Thực tế tại Việt Nam, Petrovietnam cùng Viettel Solutions đã đưa vào vận hành Hệ thống Cơ sở dữ liệu lĩnh vực điện và năng lượng tái tạo. Hệ thống kết nối 1.685 tag dữ liệu thời gian thực từ 6 nhà máy điện lớn (tổng công suất 8.249 MW, chiếm khoảng 9% công suất toàn quốc), tự động hóa 455 chỉ tiêu quản trị và rút ngắn thời gian tổng hợp báo cáo từ vài ngày xuống còn vài giờ.

Dù mang lại hiệu quả lớn, các chuyên gia đều cho rằng chuyển đổi số không nhất thiết phải "đập đi xây lại" hay đầu tư một đề án quá hoành tráng ngay từ đầu. Doanh nghiệp có thể đi từng bước, chọn các bài toán khả thi như tối ưu suất hao hay quản lý kho nhiên liệu. Như PV Power chọn triển khai các mô hình thử nghiệm (POC), thấy rõ hiệu quả mới mở rộng để giảm thiểu rủi ro.

Một mối lo lớn của các kỹ sư là rủi ro an toàn mạng khi nối mạng điều khiển hiện trường. Giải bài toán này, Viettel Solutions thiết kế giải pháp hội tụ IT-OT theo kiến trúc an toàn 3 lớp: dữ liệu OT tại hiện trường chỉ thu thập một chiều; vùng đệm dùng van phần cứng một chiều (data diode) ngăn truy cập ngược; còn tại lớp IT doanh nghiệp, dữ liệu được lưu trữ tập trung trên nền tảng Viettel Data Platform. Cách làm này giúp khai thác trọn vẹn giá trị dữ liệu mà vẫn cô lập, bảo vệ an toàn cho hệ thống điều khiển cốt lõi.

Thay vì đầu tư dàn trải, sự kết hợp giữa công nghệ quốc tế, giải pháp am hiểu hạ tầng của Viettel Solutions và kinh nghiệm vận hành thực tế của nhà máy chính là chìa khóa giúp ngành năng lượng chuyển đổi số bền vững.