Tập đoàn Ben Ali và Trabelsi

Tổng thống Ben Ali bị lật đổ ngày 14.1 và đang lưu vong tại Ả Rập Xê Út, còn một số thành viên gia đình ông đã bị bắt. Hơn 2 thập niên qua, gia đình Ben Ali và gia đình Trabelsi của cựu đệ nhất phu nhân Leila đã lũng đoạn nền kinh tế Tunisia “như một tổ chức mafia”, theo nhận định của các nhà ngoại giao Mỹ trong một tài liệu từ WikiLeaks. Với sự hỗ trợ của luật pháp, hệ thống chính quyền, các thành viên của 2 “tập đoàn” Ben Ali và Trabelsi nắm giữ nhiều lĩnh vực như: truyền thông, viễn thông, ngân hàng, bất động sản, du lịch, sản xuất kinh doanh xe hơi…

Vợ chồng cựu Tổng thống Ben Ali - Leila Trabelsi đã xây dựng một “đế chế” kinh doanh tại Tunisia - Ảnh: AFP

Các chuyên gia Tunisia nhận định 40% hoạt động kinh tế của nước này nằm trong tay 2 gia đình Ben Ali - Trabelsi. Tờ Le Figaro dẫn lời nhà nghiên cứu Béatrice Hibou thuộc Trung tâm Nghiên cứu chính trị xã hội quốc tế (Ceri) cho biết: “Gia đình Ben Ali - Trabelsi rất thành công trong việc len lỏi vào tất cả các công ty lớn bằng cách chiếm cổ phần với giá thật rẻ, giữ vị trí trung gian trong những vụ tư hữu hóa, hoặc đòi hoa hồng từ các công ty nước ngoài muốn tham gia thị trường Tunisia”. Còn theo nhật báo El Watan của Tunisia, không có kế hoạch đầu tư kinh tế nào tại nước này được thông qua nếu gia đình Ben Ali - Trabelsi không có phần chia trong đó.

Không chỉ nhũng nhiễu các tập đoàn lớn, những thành viên “hoàng tộc” còn không tha cả những công ty nhỏ, thậm chí là những cửa hàng khiêm tốn ở các khu dân cư. Tất cả các công ty có đăng ký giấy phép hoạt động đều nằm trong tầm kiểm soát của nhà Ben Ali. Một khi các “con mồi” đủ lớn mạnh, gia đình tổng thống sẽ can thiệp để mua cổ phần, thậm chí bắt chủ công ty nhượng lại với giá rẻ mạt bằng đủ kiểu: đe dọa kiểm tra thuế, cắt hết điện, nước…

Trong vai trò tổng thống, ông Ben Ali đã dùng quyền lực để đỡ đầu cho các hoạt động kinh tế của gia đình. Luật Tunisia cấm công ty nước ngoài mở siêu thị có diện tích lớn nhưng Slim Chiboub, con rể ông Ben Ali, vẫn ung dung mở chi nhánh hoành tráng của hãng Carrefour (Pháp) nhờ giấy phép đặc biệt của Ủy ban liên bộ, theo Le Figaro. Trong những giai đoạn khó khăn của ngành du lịch, chính quyền Tunisia vẫn từ chối ký các thỏa thuận quốc tế về mở rộng hành lang hàng không (Open Sky) vì điều này có thể gây thiệt hại cho Công ty Karthago Airlines của Belhassen Trabelsi, anh vợ tổng thống.

Con rồng 2 đầu

Thực tế, cái gọi là “hoàng tộc” được chia thành 2 nhánh. “Tập đoàn” Ben Ali gồm 6 anh chị em của cựu tổng thống, 3 cô con gái với người vợ đầu tiên và các cháu của ông. Cả 3 nàng “công chúa” này đều có chồng thuộc hàng đại gia ở Tunisia. Slim Chiboub, chồng của Dorsaf Ben Ali, trước ngày 14.1.2011 từng làm mưa làm gió trong ngành dược phẩm. Ông cũng mua được nhiều khu đất với giá “rẻ như cho” và bán lại với giá được đội lên ngất ngưởng. Còn Marouane Mabrouk, chồng của Cyrine Ben Ali, là cổ đông chính của chi nhánh Tập đoàn truyền thông - viễn thông Orange tại Tunisia.

Nhánh còn lại là gia đình Trabelsi gồm cựu đệ nhất phu nhân Leila, các con của bà và ông Ben Ali, 10 anh chị em của bà cùng con cháu của họ. Nhà Trabelsi được “lãnh đạo” bởi anh trai bà Leila là Belhassen Trabelsi. Ông này sở hữu nhiều công ty hàng đầu ở đủ mọi lĩnh vực: hàng không (Karthago Airlines), viễn thông (Global Telecom Networking), sản xuất xe tải (Alpha Ford International), nhà phân phối của nhiều hãng sản xuất xe hơi nổi tiếng (Ford, Jaguar và Hyundai), truyền thông (Mosaïque TV, Carthage TV)…

Một nhân vật cộm cán khác của “tập đoàn” Trabelsi là Mohamed Sakhr el-Materi, chồng của Nasrine (con gái đầu lòng của vợ chồng cựu tổng thống). Trước khi nhạc phụ bị lật đổ, el-Materi là đại biểu quốc hội và nhanh chóng trở nên giàu có. Mới 30 tuổi nhưng ông đã là một doanh nhân thành đạt: sở hữu đài truyền thanh Zitouna FM và đầu tư tài chính trong cộng đồng Hồi giáo Tunisia... Theo Le Figaro, cách đây 2 năm, el-Materi đã thu mua thành công Công ty Ennakl chuyên nhập khẩu xe Volkswagen và Audi khi ông “tình cờ” là ứng viên duy nhất của thương vụ này. Giá trị của Ennakl hiện nay đã cao gấp 10 lần so với lúc đó.

Sakhr el-Materi còn có một nhiệm vụ rất quan trọng là thu gom mọi lợi nhuận từ các gói mời thầu và những khoản “thuế” phụ trội, giữ lại 10% và dành toàn bộ phần còn lại để bỏ vào tài khoản của Mohamed Ben Ali, con út của cựu tổng thống. Vì trước đó ông Ben Ali chỉ có toàn con gái nên cậu út Mohamed là “con cầu khẩn” của ông, ra đời nhờ thụ tinh nhân tạo năm 2005.

Hai “tập đoàn gia đình” của cựu Tổng thống Ben Ali chia nhau thống trị Tunisia. Nhà Ben Ali chủ yếu kiểm soát khu vực duyên hải miền trung, còn nhà Trabelsi thống trị thủ đô Tunis và các vùng lân cận. Nhà báo nổi tiếng Slim Bagga của Tunisia ước lượng sau 2 thập niên nắm quyền, tổng cộng “liên doanh” Ben Ali - Trabelsi đã kiếm được khối tài sản khoảng 17 tỉ euro. Ngoài ra, họ còn sở hữu nhiều dinh thự sang trọng ở các thành phố lớn của Argentina, Pháp, UAE cùng nhiều khoản đầu tư tài chính tại Thụy Sĩ… Phần lớn trong số này đã bị chính quyền nước sở tại phong tỏa.

Nguyễn Ngọc Lan Chi