Arthur Rimbaud (1854 - 1891) là con phượng hoàng của thi ca Pháp và thế giới mà ảnh hưởng đã bao trùm gần một phần tư thế kỷ 19, suốt thế kỷ 20 cho tới tận hôm nay. Nguyên do chính khiến người ta phải kính nể Rimbaud là thi tài của chàng được rèn đúc trong khối óc sáng suốt muốn tạo cho thơ những giá trị mới. Rimbaud chủ trương nhà thơ cần phải mở những cuộc mạo hiểm vào những vùng tăm tối u uẩn của tâm linh: nhà thơ phải trở thành kẻ thấu thị (un voyant). Đó là kẻ có khả năng nhìn bao quát tất cả ý thức, vô thức, tiềm thức hoặc những địa hạt nào khác nữa chưa được đặt tên trong tâm hồn con người. Đó cũng là kẻ có thể phát biểu những điều mà từ trước người ta coi như không thể phát biểu được, có thể biết những cái vốn được xem là bất khả tri. Nhà thơ phải biết khai thác những ảo giác, và phải bắt giác quan đi chệch ra ngoài những lối mòn mà ông gọi là "sự hỗn loạn của các giác quan" (dérèglement des sens) để khám phá cái mới.
Rimbaud chỉ thực sự đến với thơ trong vỏn vẹn ba năm từ năm 16 đến năm 19 tuổi với vài bài thơ đăng báo và một tập thơ duy nhất xuất bản để không bao giờ ra mắt người đọc trừ mấy ấn bản gửi cho bạn bè.
Với bài tiểu luận nhan đề Đi tìm Rimbaud công phu gần 100 trang đầu sách, Huỳnh Phan Anh cố gắng tìm tới Rimbaud trên những dấu vết của Rimbaud, trên những dòng chữ cũng như trên những bước đi vô tận của chàng, bởi cho tới tận cùng, Rimbaud vẫn hợp nhất với chính mình, và chỉ có một Rimbaud, trong cái thực cũng như trong cái phi thực. Huỳnh Phan Anh không đồng tình với các nhà cấu trúc luận chỉ một mực nhìn vào văn bản hoặc những người vì yêu mến một Rimbaud - nhà thơ mà xem nhẹ cuộc đời thứ hai của chàng. Theo Huỳnh Phan Anh, cuộc đời và tác phẩm của Rimbaud liền một chuỗi, tạo thành một toàn thể nhất quán. Với cách nhìn ấy, ông còn "gây gổ" với nhà thơ Pháp Yves Bonnefoy, người mà ông rất quý trọng và gần gũi.
Trong tập sách này, ngoài việc có gần như đầy đủ tác phẩm thi ca và văn xuôi, những lá thư văn nghệ trong đó có thư Thấu thị được coi là tuyên ngôn bất hủ của nhà thơ, Huỳnh Phan Anh còn tuyển chọn một số thư từ, bài viết, tư liệu liên quan đến cuộc sống bên ngoài nghệ thuật của Rimbaud.
(*) Đọc Toàn tập Rimbaud, Huỳnh Phan Anh dịch, NXB Văn Hóa Sài Gòn và Trung tâm Văn hóa và Hợp tác Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam ấn hành, 2006.
Mai Sơn
Bình luận (0)