Tòa xử thế nào với 7.000 đơn kiện Vedan?

Có thể kiện tập thể được không?

* Thưa ông, đối với những vụ kiện đông người thì luật đã có quy định chưa? Một số ý kiến cho rằng cần nên sửa luật để mở rộng hình thức khởi kiện tập thể, quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

- Theo tôi thì về vấn đề khởi kiện đông người, Luật Tố tụng dân sự (TTDS) hiện nay đã có quy định khá rõ ràng, đầy đủ. Cụ thể, luật đã có quy định về nhiều cá nhân, cơ quan, tổ chức có thể khởi kiện một hoặc nhiều cá nhân, cơ quan tổ chức khác về một quan hệ pháp luật hoặc nhiều quan hệ pháp luật có liên quan với nhau để giải quyết trong cùng một vụ án (điều 163 Bộ luật TTDS). Nói nôm na, đây là trường hợp đồng nguyên đơn.

Trong trường hợp, quyền lợi của các cá nhân này khác nhau, với những yêu cầu độc lập thì họ có thể khởi kiện bằng những đơn khởi kiện độc lập và trong những vụ kiện đông người như vậy thì tòa án có thể thụ lý từng vụ án đơn lẻ, sau đó áp dụng biện pháp nhập, tách vụ án theo quy định tại điều 38 Bộ luật TTDS. Cụ thể điều 38 nêu: “Tòa án có thể nhập hai hoặc nhiều vụ án mà tòa án đó đã thụ lý riêng biệt thành một vụ án để giải quyết nếu việc nhập và giải quyết trong cùng một vụ án đảm bảo đúng pháp luật; tòa án có thể tách một vụ án có các yêu cầu khác nhau thành hai hay nhiều vụ án…”.

Hỗ trợ và bồi thường là hai vấn đề khác nhau. Người dân có quyền nhận tiền hỗ trợ rồi sau đó tiếp tục kiện đòi bồi thường nếu thấy mình vẫn còn thiệt hại. Vì khoản hỗ trợ là khoản tiền mà người gây thiệt hại “giúp” hoặc “cho” người bị thiệt hại, không phải là tiền bồi thường.

Dựa trên những quy định này của pháp luật thì quan điểm của cá nhân tôi là không cần thiết phải mở rộng hình thức khởi kiện tập thể mà với những hành lang pháp lý hiện nay đủ để người dân có thể nộp đơn khởi kiện.

* Thưa ông, luật quy định về vấn đề ủy quyền khởi kiện ra sao? Có thể ủy quyền khởi kiện từ đầu hay không và khi khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (như trường hợp của Vedan) phải nộp kèm những giấy tờ gì?

- Theo quy định hiện nay, các tòa yêu cầu nguyên đơn phải tự mình ký, nộp đơn khởi kiện và sau đó đương sự được ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng. Tuy nhiên, theo quan điểm của tôi thì tương lai luật nên cụ thể hơn để người khởi kiện là cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền ủy quyền cho người khác khởi kiện thay mình, chỉ cần việc ủy quyền được nêu rõ trong hợp đồng ủy quyền hoặc đơn ủy quyền và quan điểm này cũng đang được bàn bạc trong dự thảo sửa đổi Bộ luật TTDS.

 Trong trường hợp của vụ kiện Vedan, khi nộp đơn khởi kiện, nông dân chỉ cần nộp kèm theo chứng cứ là bảng kê chi tiết về việc bị thiệt hại mà họ cho rằng Vedan đã gây ra cho họ để yêu cầu bồi thường. Còn chứng cứ chứng minh sẽ được bổ sung trong quá trình giải quyết vụ kiện và nguyên tắc của các vụ án bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng thì bị đơn phải có nghĩa vụ chứng minh mình là người không có lỗi.

Ai được miễn, giảm án phí?

Chuyên gia Đài Loan trình bày số liệu về ô nhiễm ở H.Cần Giờ (TP.HCM) do Vedan khảo sát  - Ảnh: H.Tuấn

*  Thưa ông, về vấn đề tạm đóng án phí áp dụng cho những trường hợp khởi kiện tương tự như Vedan, luật quy định như thế nào, có xét miễn giảm hay không?

- Đây là loại tranh chấp có giá ngạch. Theo quy định của Pháp lệnh về án phí, lệ phí tòa án thì người khởi kiện phải nộp tạm ứng án phí đơn khởi kiện mới được tòa án thụ lý giải quyết. Mức khởi điểm phải nộp tạm ứng án phí là 200 ngàn đồng cho loại vụ án không có giá ngạch, nếu nguyên đơn kiện để đòi số tiền trên 4 triệu đồng thì phải đóng tạm ứng án phí là 5% và có giảm dần theo số tiền kiện đòi.

Bên cạnh đó, luật có quy định về việc miễn một phần và miễn toàn bộ án phí. Trường hợp có xác nhận của địa phương là hoàn cảnh khó khăn thì nguyên đơn được miễn nộp một phần án phí, nhưng tối đa không quá 50% mức án phí phải nộp. Trường hợp là hộ nghèo, có sổ nghèo của Chính phủ cấp thì được miễn toàn bộ.

*  Thưa ông, quay trở lại vụ kiện Vedan mà sắp tới đây TAND H.Cần Giờ thụ lý, ước chừng có khoảng 1.000 trường hợp khởi kiện ra tòa, nhiều người lo ngại việc giải quyết của tòa sẽ gặp khó khăn, kéo dài vì lượng án quá lớn?

- Tôi thấy vấn đề này không có gì là khó khăn, phức tạp. Đây là trách nhiệm và hoàn toàn nằm trong khả năng giải quyết của ngành TAND TP.HCM. Trước đây, TAND TP.HCM cũng đã từng thụ lý, giải quyết nhiều vụ án do nhiều người cùng khởi kiện và vụ việc cũng đã được giải quyết rất tốt. Theo tôi trong trường hợp này, khi người dân nộp đơn khởi kiện, tòa sẽ phân loại, nhập vụ án theo từng nhóm hoặc cùng loại vụ việc. Chẳng hạn: nhóm cá, tôm, loại kiện khác… để thụ lý cho gọn nhẹ và dễ giải quyết. Về nhân sự, trước đây khi lượng án của TAND TP.HCM quá nhiều, TAND tối cao từng điều động biệt phái các thẩm phán từ nhiều địa phương khác về TAND TP.HCM để giải quyết thì trường hợp này cũng có thể áp dụng tương tự. Chánh án TAND TP.HCM có thể điều động 2 đến 3 thẩm phán cùng thư ký nghiệp vụ của mỗi tòa án ở 24 quận, huyện về TAND H.Cần Giờ cùng tập trung giải quyết loại vụ án này.

Nhận tiền “hỗ trợ” có mất quyền khởi kiện?

* Liên quan đến những vụ kiện dân sự khác có một vấn đề pháp lý mà người dân quan tâm là khi phát sinh vấn đề kiện đòi bồi thường ngoài hợp đồng, phía bị đơn thường hay thỏa thuận “hỗ trợ”. Nếu người dân nhận tiền hỗ trợ này có tước mất quyền khởi kiện của mình hay không?

- Hỗ trợ và bồi thường là hai vấn đề khác nhau. Người dân có quyền nhận tiền hỗ trợ rồi sau đó tiếp tục kiện đòi bồi thường nếu thấy mình vẫn còn thiệt hại. Vì khoản hỗ trợ là khoản tiền mà người gây thiệt hại “giúp” hoặc “cho” người bị thiệt hại, không phải là tiền bồi thường và quyền khởi kiện là quyền của nguyên đơn nếu xét thấy có thiệt hại.

Có thể liên tưởng đến vụ tràn dầu ở vịnh Mexico, đơn vị gây thiệt hại đền mấy chục tỉ USD để cải tạo môi trường rồi nhưng Tổng thống Mỹ vẫn tuyên bố: “Nếu người dân thấy có thiệt hại khởi kiện đòi bồi thường thì vẫn xem xét”. Đây là nguyên tắc chung của pháp luật, không riêng gì VN. Tuy nhiên, trong quá trình thỏa thuận nhận khoản tiền hỗ trợ, người dân cần phải hiểu rõ ngữ nghĩa về mặt pháp lý trong các câu chữ ở biên bản thỏa thuận để tránh bị thiệt hại hoặc bị tước mất quyền khởi kiện. Ngoài ra, khi thỏa thuận giải quyết vấn đề bồi thường, người dân cần lưu ý thời hiệu khởi kiện một vụ án dân sự là 2 năm kể từ ngày phát hiện quyền và lợi ích của mình bị xâm hại. Tránh việc thỏa thuận kéo dài không đạt kết quả mà thời hiệu khởi kiện cũng không còn. 

Lê nga
(thực hiện)